Standpunt

Theresa May heeft de brexit nooit gewild en ze weet donders goed waarom

1 Bart Eeckhout. ©Wouter Van Vooren

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur van De Morgen.

Riemen papier zijn bedrukt met zorgelijke analyses over de hoge golven van populisme die de liberale democratieën in het Westen overspoelen. 

Er is natuurlijk ook wel wat om ons zorgen over te maken. Verrassende stembusresultaten halen Groot-Brittannië uit de Europese Unie en installeren de extreem wispelturige Donald Trump in de cockpit van het machtigste land ter wereld, terwijl Frankrijk op compleet onvoorspelbare verkiezingen afsukkelt.

Toeval en stommiteiten

En toch. Wat als de vroegere Britse premier David Cameron niet de domme misrekening had gemaakt door een EU-referendum te beloven dat hij nooit gewenst heeft? Wat als Hillary Clinton niet de stemmen in de noordwestelijke industriestaten te grabbel had gegooid? Wat als de Franse conservatief François Fillon niet betrapt was met de handjes in de overheidsnoeppot? 

Dan waren ongetwijfeld nog altijd veel stemmen naar populistische uitdagers gegaan, maar dan hadden ze wellicht niet de (relatieve) meerderheid gehaald die hen nu in de schoot is geworpen.

Het is geen onvermijdelijke lotsbestemming van de zogenaamd frêle democratie om door brutale demagogen aan de kant geschoven te worden. In recente, 'prille' democratische regimes – Rusland, Turkije, Hongarije – is dat risico reëel, maar elders kan de democratie wel tegen een stoot.

Dat we toch met de brexit, Trump en misschien wel een riskante uitslag in Frankrijk opgescheept zitten, is meer bepaald door toeval en stommiteiten dan door de brute kracht van populisme.

Share

De kans op een harde scheiding is reëel. Dat zou zelfs het ongewenste resultaat kunnen zijn van de vervroegde verkiezingen die de Britse premier Theresa May nu uitroept

Aan het resultaat verandert die vaststelling natuurlijk niks. En dus staan we nu voor de uittrede van een belangrijke lidstaat uit de EU. De kans op een harde scheiding blijft zelfs reëel.

Ook al wil ze dat niet, dat  zou wel eens het resultaat kunnen zijn van de vervroegde verkiezingen die de Britse premier Theresa May nu uitroept. Dat doet ze uiteraard enkel om haar macht te vestigen. Zelf is ze populair, terwijl de linkse oppositie hopeloos verdeeld is.

Dat kan tactisch goed uitpakken – al moeten we ook dat nog afwachten –, maar het is een aanpak die behalve kansen voor de EU ook nieuwe risico's meebrengt. Te vrezen valt immers dat in de campagne nieuwe beloftes over Britse onverzettelijkheid zullen vallen, die een harde brexit onvermijdelijk maken.

Theresa May heeft de brexit nooit gewild en ze weet donders goed waarom: de economische en institutionele risico's blijven immens. Toch gaat ze de andere kant op, de sirenenzang van de pop-polls achterna. Dat is de werkelijke kwaal van onze democratie: dat wat nuttig is om verkozen te worden op de politieke korte termijn vaak haaks staat op wat noodzakelijk is om te doen op de maatschappelijk lange termijn. 

nieuws