opinie
Jan Buelens ea

Stakingsrecht inperken laat uw trein echt niet stipter rijden

Jan Buelens (Universiteit Antwerpen) is specialist arbeidsrecht 

1 Jan Buelens. © rv

Net geen zeventig jaar. Zo lang is het geleden dat een regering in dit land probeerde om het stakingsrecht wettelijk te beperken. Met haar aanval op de spoormannen- en vrouwen doet Michel I die bijna-verjaardag straks mogelijk sneuvelen. Wij maken ons grote zorgen en vragen ons af: welke sector volgt? Dit is beknibbelen op de democratie.

De regering wil het wetsontwerp dat het NMBS- en Infrabelpersoneel aan banden moet leggen deze zomer door het parlement sluizen. Ze stelt de tekst voor als een lightversie van de zogenaamde minimale dienstverlening. Want, zo klinkt het, de wet zal geen enkele werknemer opvorderen. Wie de tekst leest, vindt helaas weinig light terug.

Share

Internationaal recht laat maar een drastische beperking toe van het stakingsrecht op voorwaarde dat het leven, de gezondheid of de fysieke integriteit van de bevolking in het gedrang is

Om te beginnen moet elke “essentiële” werknemer ten laatste vier dagen vooraf melden of hij al dan niet aan een staking deelneemt. Doet hij dat niet, dan hangen er sancties boven zijn of haar hoofd. Je hoeft geen doctoraat in de sociologie op zak te hebben om te begrijpen dat dit tot druk van leidinggevenden zal leiden: ‘Gij gaat toch ook niet staken, zeker?’

Bovendien mogen werknemers “het gebruik van de werkmiddelen en de infrastructuur niet beperken”. Het zinnetje staat bijna weggemoffeld in de laatste paragraaf van het wetsontwerp. Maar het is een heus schot voor de boeg. Het verbod kan op iedere vorm van actie worden toegepast, zelfs een betaalstaking kan in dit scenario niet mee.

De regering zwaait met drie grote argumenten. Niet alleen hebben die uitsluitend oog voor het regerings- en werkgeversbelang, juridisch zijn ze sterk betwistbaar.

Zo schermt Michel I met ‘het principe van de continuïteit van dienstverlening’. Dat bestaat, maar heeft geen voorrang op het recht op collectieve actie. Daarnaast heeft ze de mond vol van het ‘vrij verkeer van personen’. Goed geprobeerd. Helaas heeft dat betrekking op de toegang tot het land en de arbeidsmarkt. Wat heeft de trein daar mee te maken? Tot slot spreken onze excellenties van ‘een recht op arbeid en mobiliteit’. Garandeert de regering die rechten dan zelf? Denk aan onze overvolle treinen, bussen die niet komen opdagen, trams die op bepaalde uren nauwelijks rijden, wegen die dichtslibben, enzovoort. En dan dat recht op arbeid. Vraag de werknemers van Ford, ING of de talloze kmo’s in herstructurering eens wat zij daarvan denken.

Veel gekonkel en veel gedraai. Maar waar de regering over zwijgt, zijn de principes van het internationaal recht. Dat laat slechts een drastische beperking van het stakingsrecht toe, en dan op voorwaarde dat het leven, de gezondheid of de fysieke integriteit van de bevolking in het gedrang is. Dat is in deze kwestie absoluut niet het geval. Bovendien aanvaardt de internationale rechtspraak niet dat deelname aan een staking tot andere ‘sancties’ leidt dan de niet-betaling van het loon.

Ondanks de stoerdoenerij van Michel en co. kan je er gif op innemen dat de toepassing van dit wetsontwerp niet eenvoudig wordt. Het dreigt ook tot gevaarlijke en onveilige omstandigheden te leiden, zowel voor werknemers als voor reizigers – denk maar aan overvolle treinen met een minimum aan personeel… Om die reden zijn reizigersverenigingen allesbehalve enthousiast. De regering ligt er niet wakker van. In haar ogen biedt elke crisis een opportuniteit. En bij de volgende spoorstaking zullen er genoeg politici staan schreeuwen: “Deze wet volstaat niet!”

Wie garandeert trouwens dat het aan banden leggen van het stakingsrecht tot de spoorwegen beperkt blijft? Waarom zou een individuele informatieverplichting en een verbod om het gebruik van de werkmiddelen en de infrastructuur te beperken alleen voor werknemers van de spoorwegen gelden? Met een muisklik vervang je NMBS en Infrabel door eender elke andere onderneming uit de publieke of private sector.

Neen, er zou beter een wettelijk initiatief komen om de sociale dialoog te versterken. Want het grondrecht op collectieve actie blijft het enige recht dat werknemers toelaat effectief op te komen tegen werkgever en overheid. Zonder collectieve actie is ook collectief overleg een lege doos. Beknibbelen op deze rechten is beknibbelen op de democratie.

Investeren, niet laten verrotten

Versta ons niet verkeerd. Of het nu door een staking is of door iets anders, ook wij vloeken als onze trein wordt afgeschaft of vertraging heeft. Alleen is het personeel niet de oorzaak van de malaise bij NMBS en Infrabel. Het schoentje knelt elders. Bij de regering, die maar blijft kloppen op dezelfde nagel: onderfinanciering, besparingen en voortdurende druk om ons openbaar vervoer te privatiseren.

Bij de recente verkiezingen in Engeland zorgde Jeremy Corbyn ei zo na voor een stunt. Hij deed dat met een programma waarin onder meer het voorstel stond om het Britse spoor opnieuw in publieke handen te brengen. Zeker, de wens is de vader van de gedachte. Maar onze beleidsmakers zouden zich beter aan Corbyn spiegelen. Want alleen een investeringspolitiek in het openbaar vervoer garandeert stipte, betaalbare en comfortabele treinen. Zowel reizigers als werknemers zouden er wel bij varen.

Mede-ondertekenaars: Patrick Humblet (UGent, arbeidsrecht), Filip Dorssemont (arbeidsrecht UCL), Guy Cox (ere-directeur-generaal FOD WASO), Christophe Vanroelen (VUB, sociologie), Anneleen Kenis (KU Leuven, politieke ecologie), Maarten Loopmans en Federica Bono (KU Leuven, Geografie), Maarten Hermans (onderzoeker KU Leuven), Koen Bogaert en Omar Jabary Salamanca (UGent, Conflict- en Ontwikkelingsstudies), Karim Zahidi en Fernand Tanghe (UA, filosofie), Maïka De Keyzer (Universiteit Utrecht, geschiedenis), Wouter Hillaert (Hart Boven Hard), Pieter Liagre en Olivier Pintelon (Denktank Minerva), Ruben Ramboer (hoofdredacteur LAVA), Stefan Clauwaert, Kurt Vandaele en Stan De Spiegelaere (Europees Vakbondsinstituut), Marc Leemans (ACV), Rudy De Leeuw (ABVV), Marc De Wilde (ACV Metea), Koen Demey (ACV Transcom), Luc Hamelinck (ACV openbare diensten), Patrick Vandenberghe (ACV BIE), Pia Stalpaert (ACV Voeding en Diensten), Koen Vankerkhoven (ACV COC), Marianne Coopman (ACV COV), Stefaan Decock LBC-NVK, Chris Reniers (ACOD), Luc Piens (ACV Transcom-sector spoor), Ludo Sempels (ACOD-Spoor), Bodson Thierry (Waals ABVV), Vanmuylder Philippe (ABVV Brussel), Caroline Copers (Vlaams ABVV), Tamellini Jean-François (ABVV), Ulens Miranda (ABVV), Goblet Marc (ABVV), Chris Reniers (ACOD), Michel Meyer (ACOD), Ludo Sempels (ACOD Spoor), Michel Abdissi (ACOD Spoor), Frank Moreels (BTB-ABVV), Werner Van Heetvelde (AC-ABVV), Robert Vertenueil (AC-ABVV), Erwin De Deyn (BBTK-ABVV) 

cult