Opinie
Frederik Dhondt

Met Macron naar een nieuwe consensus?

Frederik Dhondt is docent rechtsgeschiedenis en Frankrijk-kenner, verbonden aan de VUB, UA en UGent

1 Frederik Dhondt. © rv

De kwalificatie van Emmanuel Macron en Marine Le Pen voor de tweede ronde is historisch. Socialisme en gaullisme, die het Franse politieke landschap hebben gemaakt sinds 1958, zijn in elkaar geklapt in de stembus. Benoît Hamon (PS) deed het met 6,8% enkel nipt beter dan de historisch slechte uitslag van Gaston Deferre in 1969. De score van de radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon (19%) is onuitgegeven, en een bijzonder sterk exploot. In 2012 bleef hij, in alliantie met de Communistische Partij, nog steken op 11,7%. Buiten de steden zakte zijn beweging toen volledig weg. Voor het eerst sinds Mitterrand, veertig jaar terug in de tijd, is radicaal-links de grootste kracht binnen het linkse kamp, met een grote aantrekkingskracht op de linkervleugel van de PS.

Ter rechterzijde komen de pronostieken uit: de souverainist Nicolas Dupont-Aignan neemt met 5% een ernstige hap uit de score van de kandidaat van Les Républicains. Met ander woorden: de affaires hebben François Fillon de das omgedaan. Zijn strategie om op ethische thema’s het FN te beconcurreren, heeft kiezers van Le Pen teruggelokt. Maar de exodus in het centrum, naar Macron en Dupont-Aignan, is te groot gebleken. Dit kwam niet uit de lucht gevallen. Dupont-Aignan haalde in 2015 al bijna 4% bij de regionale verkiezingen. De overwinning van Fillon in de voorverkiezingen, die Sarkozy buiten spel zette, is nu volledig verdampt. Wie neemt het leiderschap over?

Share

De politieke consensuscultuur die België en Nederland kenmerkt is in Frankrijk totaal afwezig

Wie kan meerderheid halen?

In de tweede ronde kiezen de Fransen tegen de minst gewenste kandidaat. Le Pen, die in alle enquêtes de meeste afkeer opwekt, zal het dus waarschijnlijk niet halen. Voor de verkiezingen van de Assemblée Nationale ligt het veld nu helemaal open: wie kan nog een meerderheid halen? De vraag is niet onbelangrijk. De Franse regering bepaalt “het algemene beleid van de natie”. Zonder de steun van de Assemblée is de macht van president Macron beperkt tot het buitenlands beleid en komt er een cohabitation (“samenhokken”). 

In principe staat het rechtse Les Républicains het sterkste. Maar de score van Macron zal velen doen twijfelen. De Franse parlementsverkiezingen werken in een systeem van twee rondes, vaak in een triangulaire (tweede ronde tussen de eerste drie kandidaten). De opkomst van het Front National leidde bij de afgelopen regionale verkiezingen (december 2015) tot een spel tussen drie honden. De centrumbeweging En Marche! zal het electoraat van rechts aantasten, en dus veel zittende parlementsleden onzeker maken. Van kamp veranderen is dan een kwestie van lijfsbehoud.

Stap in het onbekende

Ondanks de sterke score van Macron blijft het onwaarschijnlijk dat zijn beweging een meerderheid haalt in de Assemblée. De kans bestaat dat niemand 289 van de 577 zetels controleert. In dat geval stapt Frankrijk in het onbekende. De politieke consensuscultuur die België en Nederland kenmerkt is er totaal afwezig. De president benoemt een eerste minister. Maar die moet hoe dan ook het vertrouwen krijgen van het parlement. Een consensus over een minimumprogramma, met steun vanuit de rechtervleugel van de PS tot bij Les Républicains, is misschien mogelijk. Macron hield onder Sarkozy de pen vast van het rapport van de commissie-Attali (2007-2008), die driehonderd maatregelen voorstelde om de “economische groei te bevrijden”. 

Share

De verdeelde Franse samenleving kiest voorlopig voor een historisch jonge kandidaat-president, die de verantwoordelijkheid heeft om tegelijk vernieuwing en rust te brengen

Zowel Sarkozy als Hollande hebben hiervan werk gemaakt. De hervormingen van de loi-Macron (2015) zijn goede voorbeelden: de liberalisering van het busvervoer of het afbouwen van het protectionisme van advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen, of nog de invoering van zondagsarbeid. Volstaat dit voor een volledig regeerprogramma? 

De verdeelde Franse samenleving kiest voorlopig voor een historisch jonge kandidaat-president, die de verantwoordelijkheid heeft om tegelijk vernieuwing en rust te brengen. 

zine