column
Ann De Craemer

Laten we vloeken in stijl

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt haar liefde voor taal in de blog 'Ik hou van taal'.

2 ©THINKSTOCK

Godverdommemiljaardenondedju!

Share

Vloeken, zo bleek uit experimenten, zorgt voor een emotionele ontlading die een persoon zich veerkrachtiger doet voelen - tenminste als het met mate gebeurt

Nee, dat zeg ik niet omdat ik terug ben uit vakantie, maar wel omdat vloeken het onderwerp is van deze column, en ik bovenstaande krachtterm zelf het liefst gebruik als ik verbaal de remmen wil loslaten.

Jazeker, ook aan vloeken wordt dus in de taalkunde aandacht besteed. Vorige vrijdag berichtte The Guardian over een onderzoek van de Britse taalkundige Jack Grieve, die geografische kaarten van de Verenigde Staten samenstelde waarop is af te lezen waar een bepaalde vloek het meest wordt gebruikt.

De resultaten zijn opmerkelijk. Zo is de bekendste Engelstalige vloek 'fuck' amper te horen in de 'binnenlanden' van de Verenigde Staten, maar vooral aan de oost- en westkust, waar zich ook de grootste steden bevinden. 'Shit' en 'bitch' zijn dan weer vooral iets voor het zuidoosten, en 'asshole' net weer niet. Jack Grieve puurde de data voor zijn overzichtskaarten uit een miljard Amerikaanse tweets die over de periode van een jaar verstuurd werden.

Ann De Craemer. ©Eric De Mildt

Zijn onderzoek deed me nadenken over vloeken in het Nederlands. Eind juni zag ik op de Nederlandse televisie een opmerkelijke documentaire over De Bond tegen Vloeken - je kan het zo gek niet bedenken of er bestaat ergens wel een bond voor of tegen, dus ook tegen vloeken. Al meer dan een eeuw strijdt De Bond tegen godslastering en tegen lelijke taal in het algemeen. Om respectvol taalgebruik te bevorderen, spreken de leden op straat zelfs mensen aan. Uit de documentaire, die u hier kunt herbekijken, blijkt dat hen dat niet altijd in dank wordt afgenomen.

Vloeken is nochtans een van de taalkundig gezondste dingen die er zijn, stelde de Britse wetenschapper Richard Stephens in 2009 vast. Toen zijn vrouw tijdens de geboorte van hun tweede dochter onophoudelijk vloekte, was zijn interesse gewekt. Vloeken, bleek uit zijn experimenten, zorgt voor een emotionele ontlading die een persoon zich veerkrachtiger doet voelen - tenminste als het met mate gebeurt. Vloeken kan ook fysieke pijn verzachten. Twee groepen proefpersonen moesten een glas gevuld met ijs vasthouden. Terwijl de ene groep mocht vloeken, moest de andere zwijgen. Zij die mochten vloeken konden het glas langer vasthouden dan zij die niet mochten spreken.

Net zoals in de VS zijn er ook in het Nederlandse taalgebied geografische verschillen in het gebruik van vloektermen. De verschillen tekenen zich vooral af tussen Vlaanderen en Nederland, aldus taalkundige Piet van Sterkenberg. Hij schreef met 'Krachttermen' (Scriptum, 2008) een heerlijk boek over de geschiedenis van (aldus de ondertitel) 'scheldwoorden, vervloekingen, verwensingen, beledigingen, smeekbeden en bezweringen'.

Verwensingen waarin ziektes voorkomen komen vooral voor bij onze noorderburen, terwijl vloekende Vlamingen meer verwijzen naar fecaliën of genitaliën. De meest populaire Vlaamse vloek is 'ge kunt mijn kloten kussen', terwijl Nederlanders vaker 'krijg de tering' of 'krijg de tyfus' zeggen.

De inhoud van ons gevloek is in de loop der tijden trouwens sterk veranderd: God maakt steeds meer plaats voor ziektes en voor Engelse 'fucks'. In de middeleeuwen werd vloeken tegen God nog zwaar bestraft. Zo werd Hanneken van Uphoven, paardenverhuurder, op 14 maart 1491 door de schepenen van Brugge veroordeeld tot geseling op drie verschillende plaatsen in de stad. Zijn tong werd met een gloeiend ijzer doorpriemd en hij werd voor vijftig jaar uit Vlaanderen verbannen. Zijn straf: hij had gevloekt bij (onder meer) de lever en ingewanden van God. In het Middelnederlands klonk de veroordeling als volgt: 'omme dat hij ghecostumeirt es groote, zware orrible ende blammelicke eeden te zweerene, als bij den bloede, bij den hoofde, bij den vijf wonden, bij der longhere, bij de levere, bij den pensen ende darmen van den almogenden God'.

Share

Als we het doen, laten we het dan in stijl doen. Aangezien uit onderzoek blijkt dat we steeds vaker in het Engels vloeken, kunnen we ons ter inspiratie wenden tot de grootste vloekmeester aller tijden: William Shakespeare

Als vloeken met mate gezond is, ben ik de laatste om het te verbieden, maar als we het doen, laten we het dan in stijl doen. Aangezien uit het onderzoek van Van Sterkenberg blijkt dat we steeds vaker in het Engels vloeken, kunnen we ons ter inspiratie wenden tot de grootste vloekmeester aller tijden: William Shakespeare. In tegenstelling tot zijn tijdgenoot Ben Jonson, die het had over 'I fart at thee' and 'shit o'er your head' gebruikte Shakespeare weinig uitdrukkelijk vulgaire woorden. Een paar voorbeelden:

- Thou vacant, lean-witted manikin!
- Away, you bottle-ale rascal, you basket-hilt stale juggler!
- Thou art a hideous, eye-offending hedge-pig!
- How now, wool-sack, what mutter you?
- Were I like thee I'd throw away myself.
- Out of my sight! Thou dost infect my eyes.

Op het internet is er zelfs een Shakespeare Insult Kit, waar u zich naar hartenlust door Shakespeare kunt laten beledigen. Misschien te raadplegen als u straks wél wilt vloeken wanneer de vakantie ten einde is?

zine