Opinie
Margriet Brandsma

Hopelijk laten de Duitsers zich hun kerstmarkten niet afpakken. Want dan hebben we verloren

Margriet Brandsma was correspondent voor NOS in Duitsland. Ze is auteur van Het mirakel Merkel en schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

2 Bezoekers leggen bloemen op de plek van de aanslag. © REUTERS
2 Margriet Brandsma. © rv

Een dode, negen doden, twaalf doden. We zijn eraan gewend geraakt dat het aantal slachtoffers snel oploopt na de eerste melding van rampspoed en ellende, zoals gisteravond in Berlijn. Zo bezien, hoe afschuwelijk ook, vallen de gevolgen van het slagveld in de Duitse hoofdstad mee. Een soortgelijke terreurdaad in Nice op 14 juli 2016 kostte immers 84 mensen het leven.

Wat gisteravond opviel nadat een vrachtwagen dood en verderf had gezaaid op de Kerstmarkt bij de Gedächtniskirche, waren de overwegend beheerste reacties van politici en andere hoogwaardigheidsbekleders. Het woord 'aanslag' werd doelbewust gemeden, eerst de feiten graag. Opmerkelijk genoeg kozen de Duitsers postfaktisch twee weken geleden tot woord van het jaar. Het staat voor het tijdperk ná de feiten, het tijdperk waarin de emotionele reactie op Twitter, Facebook of Instagram vaak belangrijker is dan de gebeurtenis zelf.

Maar Duitsland koos overwegend voor de ratio. President Joachim Gauck sprak van een vreselijke avond, de woordvoerder van Merkel treurde om de doden en sprak de hoop uit dat de vele gewonden geholpen konden worden. De politie in Berlijn verzocht mensen dringend om geen geruchten te verspreiden. De hashtag #KatzenstattSpekulationen werd in korte tijd razend populair: mensen zetten foto’s van katten op Twitter in plaats van speculaties over een aanslag en de identiteit van de dader(s). 

Share

De Duitse bondskanselier heeft haar vluchtelingenpolitiek al drastisch aangepast, maar het zal na 'Berlijn' niet toereikend zijn om de Duitsers gerust te stellen

Uitzonderingen waren er natuurlijk ook. Marcus Pretzell, voorzitter van de populistische AfD in de deelstaat Noordrijn-Westfalen wist wel heel snel een schuldige aan te wijzen. Volgens Pretzell heeft bondskanselier Merkel de slachtoffers aan de voet van de Gedächtniskirche op haar geweten.

Het is nog te vroeg en het zou van weinig piëteit voor de slachtoffers getuigen om uitgebreid te speculeren over electorale gevolgen. Maar dat de AfD er garen bij hoopt te spinnen, maakte Pretzell met zijn haattweet richting Merkel smakeloos duidelijk. De Duitse bondskanselier heeft haar vluchtelingenpolitiek al drastisch aangepast, maar het zal na 'Berlijn' niet toereikend zijn om de Duitsers gerust te stellen. Na de aanslag, want alles wijst er op dat het een aanslag was, moet Merkel met haar regering laten zien dat ze de situatie in Duitsland nog onder controle heeft. Ze zal zich meer in eigen land en minder op het internationale toneel moeten laten zien. Dat zal ze al van plan zijn geweest, met het oog op de verkiezingen in september, na gisteravond is het pure noodzaak. Europa moet er maar even begrip voor opbrengen.

Want het valt natuurlijk niet mee, alle berusting en beheersing ten spijt. Duitsland is letterlijk en figuurlijk in het hart getroffen. De Gedächtniskirche, gebombardeerd tijdens de Tweede Wereldoorlog, staat voor vrede en verzoening. Naast de ruïne van de toren staat nu een vrachtwagen die een moordwapen werd. Een aanslag juist hier, in de voor Duitsers zo belangrijke Kersttijd doet heel erg veel pijn, veel meer dan het aantal slachtoffers doet vermoeden.

En toch is het te hopen dat de Duitsers hun bezonnen houding volhouden, ook als de schrik plaats maakt voor woede. Dat ze zich hun Kerstmarkten niet laten afpakken, dat ze hun geschenken kopen en onder de boom leggen en hun Kerstmaaltijd gewoon klaarmaken. 'Als we dat niet doen, hebben we verloren', schreef een columnist. Hij kreeg veel bijval.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

zine