Opinie
Nathalie Van Raemdonck

Hoe de Russen onze vrijheid op internet ondergraven

Nathalie Van Raemdonck werkt bij het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) en is geïnteresseerd in cyberoorlog. Ze schrijft in eigen naam.

2 Russisch president Poetin in het Kremlin. "Hij boekt nu ook in het buitenland succes met zijn informatieoorlog." © Reuters /Landov
2 Nathalie Van Raemdonck. © rv

De Russen hebben niet zomaar wat Amerikaanse computers gekraakt, maar de vrije meningsuiting zelf aangevallen. Hoe vrij kan het internet nog blijven in dit tijdperk van informatieoorlog?

Hoe de Amerikanen gehackt werden in aanloop naar hun presidentsverkiezingen, stond in een ontluisterend stuk van The New York Times. De toegepaste tactiek komt recht uit het officieuze Russische handboek informatieoorlogsvoering. Dat legt uit hoe je met foutieve informatie de bevolking in de war brengt en via strategische lekken onrust zaait. Bedoeling is het algemene vertrouwen in de traditionele informatiebronnen te doen wankelen.

De Russen zijn absolute pro's in dat perfide spel. Dat bleek bij uitstek tijdens de annexatie van de Krim in 2014. Strategische lekken brachten de pro-Europese presidentskandidaat in diskrediet, er werden nepfoto's met Oekraïense soldaten verspreid en een heus leger van trolls postte dagelijks duizenden pro-Russische commentaren op het web. De race naar het Witte huis was een volgende gelegenheid.

De Amerikanen hebben zich vastgebeten in een onderzoek naar gehackte stemcomputers. Maar zo bot hoefden de hackers niet eens te werk te gaan. Hun informatieoorlog in de maanden voor 8 november was veel geslepener.

De VS hebben moeite te erkennen dat ze een probleem hebben op het vlak van informatieveiligheid. Dat heeft niet zomaar te maken met Amerika's hoge eigendunk, maar vooral met een fundamenteel andere kijk op internationale digitale veiligheid. De westerse doctrine van cybersecurity draait namelijk alleen om het beschermen van (digitale) systemen, en de informatie die erop staat. Informatie is daarbij niet meer dan een reeks nullen en enen.

Achilleshiel

Terwijl het Westen enkel oog heeft voor 'schadelijke code', ziet Rusland 'schadelijke inhoud' als een wapen. Dat de Russen niet over cybersecurity maar over information security spreken, is met andere woorden geen toeval. Invloedrijke informatie is in hun ogen gevaarlijk, ook zonder dat er effectief een systeem wordt gehackt. Tegen sommige informatie moet de eigen bevolking worden beschermd, maar met andere gevaarlijke informatie kun je ten aanval trekken om de invloedssfeer uit te breiden.

Share

Alle signalen wijzen erop dat we maar één kant zullen opgaan: die van een gecontroleerder internet

Die visie hoeft niet te verbazen voor een autoritaire staat, waar controle op informatie levensnoodzakelijk is om de politieke voorkeur te stroomlijnen en dissidente stemmen in het gareel te houden. Poetin staat erom bekend oppositiewebsites en bloggers te laten blokkeren en actief leugens te verspreiden. (Een lijstje met onwaarheden wordt bijgehouden in de Disinformation Review, een magazine opgericht door een taskforce van de Europese Unie.)

Nu Poetin ook in het buitenland succes boekt met zijn informatieoorlog, heeft het Westen een probleem. Vrijheid van meningsuiting is een kernwaarde in een open en vrije samenleving. Informatie moet altijd vrij kunnen vloeien, en niet worden behoed. Dit is helaas ook de achilleshiel van het Westen, en de Russen hebben hier handig gebruik van gemaakt. WikiLeaks was niet eens lang geleden een toppunt van vrije informatiegaring. Door de voorbije maanden alleen door Russische hackers buitgemaakte informatie te verspreiden, werd Assange een indirecte spreekbuis van Poetin. Een tragisch lot, waar ook de klassieke media van wakker mogen liggen.

Trump heeft zijn presidentschap niet helemaal aan Poetin te danken. Er rommelde al langer wat in Amerika's onderbuik. Maar in de toxische voedingsbodem van filter bubbles en een post-truth-samenleving, waar geen feiten van gevoelens meer worden onderscheiden, zag Poetin de uitgelezen kans om zijn invloedssfeer uit te breiden. Nu het Amerikaanse vertrouwen in de democratie naar een dieptepunt is gezakt, lijken de VS rijp om de autoritaire staten te vervoegen.

Obama en co. weten best dat Poetin het spel zo heeft gespeeld. Maar als ze toegeven dat er een probleem is met de vrije informatiestroom, wil dit zeggen dat ze er zelf ook controle op moeten gaan uitoefenen. Je kunt de Russen enkel verslaan in de informatieoorlog door er zelf een te gaan voeren, en je informatie zélf te gaan beveiligen in eigen land. Het Westen is nu al in die richting aan het opschuiven. Counternarratives tegenover radicalisering plaatsen, hate speech aan banden leggen en fake nieuws bannen: zulke maatregelen worden vandaag algemeen toegejuicht. En hoe kun je er tegen zijn, als je ziet wat voor samenzweringstheorieën momenteel een podium krijgen?

Alle signalen wijzen erop dat we maar één kant zullen opgaan: die van een gecontroleerder internet. Met iemand als Trump aan het stuur is het niet onmogelijk dat die controle in the land of the free veel verder zal gaan dan Russische invloed tegenhouden.

De vraag is nu welke richting Europa op zal gaan. Zijn er middelen die ons wapenen tegen de volgende informatieoorlog, zonder onze onlinevrijheden op te moeten geven? Ik geloof er niet in, maar ik hoop vurig dat ik ongelijk heb.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

nieuws

cult

zine