Standpunt
Bart Eeckhout

Hier is een systeem in crisis

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur.

1 ©Wouter Van Vooren

Wat begon in Wallonië met het blootleggen van nepadviesraden bij één intercommunale, is inmiddels uitgegroeid tot een nationale politieke storm. Hier is een systeem in crisis.

Alle verhoudingen in acht genomen doet het amper te doorgronden kluwen van intercommunales, vertakt in vennootschappen, beleggingsvehikels en andere holdings, op lokale schaal denken aan het wereldwijde labyrint van 'gestructureerde kredieten' dat uiteindelijk in 2008 de financiële crisis heeft veroorzaakt. De grootteorde van de bedragen is, gelukkig, helemaal anders, maar de complexiteit en verwevenheid van de structuren is gelijkaardig. Na de gestructureerde kredieten zitten we nu dus met de gestructureerde intercommunales.

Het risico op een meltdown van het systeem is ook gelijkaardig. Alleen is dat systeem ditmaal niet de wereldeconomie, maar wel de lokale democratie. Alle grote partijen draaien mee in deze muzikale stoelendans van bestuursmandaten. En dit lijkt het moment te zijn waarop de muziek is gestopt.

Multitasken

Net zoals die gestructureerde kredieten zijn de intercommunales ooit met de beste bedoelingen in het leven geroepen. Om bovenlokale problemen het hoofd te bieden, besloten gemeentebesturen de krachten te bundelen. Samenwerking blijft een slim idee, noodzakelijk om gemeentes financieel bestuurbaar te houden.

Share

Net zoals gestructureerde kredieten zijn intercommunales ooit met de beste bedoelingen in het leven geroepen. Maar dat idee is compleet ontspoord geraakt in een wirwar van participaties en vennootschappen

Maar dat idee is compleet ontspoord geraakt in een wirwar van participaties en vennootschappen. Het kluwen rond het nu wegens riante vergoedingen en dubieuze beleggingen in opspraak gekomen Publipart oogt indrukwekkend. En Publipart is maar één zo'n kluwen, dat een beetje toevallig het daglicht ziet als kleindochter van de Luikse intercommunale Publifin.

En overal, op alle posten, in al die kluwens: politieke mandatarissen. Soms blijven hun vergoedingen bescheiden volgens de decretale regels van de intercommunales. Maar evengoed worden vennootschapjes opgericht om die regels te ontduiken.

Zo kom je dan bij een type politieke expert uit als de Antwerpse schepen Koen Kennis (N-VA), die zeventien betaalde bestuursmandaten combineert met zijn verantwoordelijkheid als schepen en daar een gecumuleerd brutojaarloon van 182.000 euro mee vergaart. Noem dit afgunst en noem dit antipolitiek, maar wij vinden dit toch verdraaid veel belastinggeld voor één – weliswaar belangrijk – lokaal mandaat.

Misschien is meneer Kennis die wedde waard, want misschien kent meneer Kennis het geheim van het multitasken. Zeker is wel dat in zeer veel gevallen de democratische controle vanwege de politieke bestuurders amper wat voorstelt. Sommige kunnen niet bij benadering zeggen wat de organisatie die ze behoren te besturen precies uitvoert. Tot ze plots, zoals het Publipart van Tom Balthazar (sp.a), Christophe Peeters (Open Vld) en zeventien andere bestuurders, blijkt te beleggen in een fabrikant van chemische wapens.

Smak geld

Heel veel burgers worden hier heel erg boos van. Geef ze eens ongelijk. Dit is een ernstige schok voor het al zeer wankele vertrouwen in het politieke systeem. Dat een linkse partij als sp.a het kwetsbaarst is voor die burgerwoede is logisch en terecht. Maar ook rechtse partijen onderschatten de verontwaardiging beter niet: 7.200 euro netto per maand, exclusief dertiende maand en andere voordelen, is ook voor hun kiezers een smak geld.

Share

Heel veel burgers worden hier heel erg boos van. Geef ze eens ongelijk. Dit is een ernstige schok voor het al zeer wankele vertrouwen in het politieke systeem.

Zeker, er is geen 'affaire'. Vooralsnog is er geen spoor van fraude of corruptie. Maar er is wel een geïnstitutionaliseerd systeem van zichzelf vermenigvuldigende politieke mandaten dat geen enkele garantie biedt op vooruitgang of beter bestuur. Dat is ook niet min.

Partijen lopen storm met geïmproviseerde uitwegen. Een code! Een plafond! Transparantie! Privatisering! Die gedachtestroom komt een beetje laat op gang om helemaal geloofwaardig te zijn, maar kom, beter laat dan nooit.

Een grote sanering in het aantal structuren lijkt inderdaad geen luxe. Schrap duchtig in het aantal mandaten, en professionaliseer wat overblijft. Er is geen enkele objectieve reden waarom elke organisatie en suborganisatie een stuk of zeventien mandaten moet hebben. De helft is ook al mooi.

Democratische politici zouden, met andere woorden, maar beter zelf dit bestuurlijke moeras droogleggen. De tijd dringt enigszins. Voor je het beseft, staat een ander op om in hun plaats 'Drain the swamp' te roepen.

cult