Opinie
An-Sofie Vanhouche

Gevangenis Sint-Gillis: deur op slot en sleutel weg?

An-Sofie Vanhouche is criminologe aan de VUB en schrijft namens de commissie van Toezicht, gevangenis van Sint-Gillis.

2 Agenten houden de wacht aan de gevangenispoort in Sint-Gillis, Brussel. "Achter de muren heeft de tijd stilgestaan", zegt Vanhouche. ©Bas Bogaerts
An-Sofie Vanhouche. ©dm

Onleefbaar voor gedetineerden, onwerkbaar voor personeel: de toestand in de Brusselse gevangenis van Sint-Gillis gaat van kwaad naar erger. Wanneer grijpt minister van Justitie Koen Geens in?

De gevangenis van Sint-Gillis werd geopend in 1884 en geconstrueerd volgens vooruitstrevende penologische visies, eigen aan de toenmalige tijdgeest. Tot op vandaag blijft het imposante gebouw een architecturale parel. Echter, de architecturale schoonheid van het gebouw ten spijt, lijkt de tijd achter de muren te hebben stilgestaan. Daar zorgen het gebrek aan intramurosactiviteiten, de overbevolking, besparingen en het hoge absenteïsme bij het gevangenispersoneel voor erbarmelijke detentieomstandigheden die bovendien een succesvolle re-integratie van gedetineerden in de maatschappij bemoeilijken. Het huidige politieke discours focust voornamelijk op de radicaliseringsproblematiek binnen de gevangenis, maar lijkt daardoor deze bredere problematische context uit het oog te verliezen.

Wanneer een persoon wordt veroordeeld, verliest hij het recht op vrijheid, maar hij behoudt al zijn andere rechten, waaronder het recht op hulp- en dienstverlening. Deze activiteiten gaan van het aanbieden van onderwijs, groepstherapie, beroepsopleidingen, godsdienstige en levensbeschouwelijke aangelegenheden, alfabetiseringscursussen, sociaal-culturele vormingsprogramma's, sociale vaardigheidstrainingen, tot het organiseren van creatieve en culturele activiteiten en sport. Onderzoek toont aan dat participatie aan deze activiteiten positieve effecten tot gevolg heeft op het vlak van zelfontplooiing en re-integratie. Zowel de gedetineerde als de samenleving heeft hier dus baat bij.

Net daarom is het onverantwoord dat deze activiteiten sinds 30 juni 2015 zijn afgeschaft in de gevangenis van Sint-Gillis. Diensten van de gemeenschappen worden gehinderd in de uitvoering van deze dienstverlening door de federale gevangenisadministratie. Niettemin zijn het net deze activiteiten die gedetineerden afleiden van de problematische levenssituatie binnen de muren. Ze brengen immers 22 uur per dag in hun cel van 9 vierkante meter door, die ze daarenboven vaak delen met een andere gedetineerde. Deze ongezonde toestand zorgt voor stijgende frustraties. De vraag is hoe deze erbarmelijke situatie aan het begin van de 21ste eeuw nog te rijmen valt met het idee van een menswaardige detentie.

Share

Gedetineerden brengen 22 uur per dag in hun cel van 9 vierkante meter door, die ze vaak delen met een andere gedetineerde. Deze ongezonde toestand zorgt voor stijgende frustraties

Justitieminister Koen Geens reageert dat het om een noodzakelijke maatregel gaat, rekening houdend met het personeelstekort ingegeven door de besparingen. Hij verwijst naar een overleg waar de directie en vakbonden de situatie hebben geëvalueerd en beslisten om - het personeelsgebrek indachtig - de activiteiten nog steeds niet te hervatten. Dit chronisch personeelstekort zorgt bij de penitentiaire bewakingsassistenten bovendien voor een hogere werklast en een gespannen werksfeer.

Het feit dat de vormingsactiviteiten al maandenlang niet doorgaan, lijkt erop te wijzen dat rechten van gedetineerden en een geslaagde re-integratie van ondergeschikt belang zijn. Zelfs ondergeschikt aan personeelstekorten en zogenaamde besparingen.

Hoe kan een rechtsstaat deze praktijk tolereren? Een bijkomende vraag die zich opdringt, is in hoeverre deze besparingen (vanwege het recidiverisico) geen meerkosten met zich meebrengen op lange termijn.

Verbazingwekkend genoeg speelt deze situatie zich af in Brussel, het hart van de Europese Unie. De Europese Unie, die mensenrechten hoog in het vaandel draagt - of dat toch claimt. Ondanks herhaaldelijke noodkreten van gedetineerden, de gemeenschappen en de commissie van Toezicht om deze erbarmelijke situatie aan te klagen bij de directie, het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen en de minister van Justitie, blijft een oplossing uit. Wie heeft de politieke moed om in te grijpen en gedetineerden, evenals gevangenispersoneel, te geven waar ze recht op hebben: een menswaardig bestaan en gunstige arbeidsomstandigheden?

zine