Standpunt
Bart Eeckhout

En nu? Wie zal het zeggen

De sprong in het diepe

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur.

2 © ANP
2 Bart Eeckhout. © Wouter Van Vooren

Alweer blijkt de steile opkomst van een rechts-populistische beweging vooraf compleet onderschat te zijn. Nog maar eens. De reden voor die onderschatting is eigenlijk vrij eenvoudig. Dit type politici trekt een kiespubliek aan dat voorheen politiek afgehaakt was en dat wantrouwig staat tegenover het establishment van wie het zich economisch of cultureel de dupe voelt. Burgers kortom die moeilijk te peilen vallen.

Dat weten we en dat zou inmiddels tot enige bescheidenheid mogen nopen, ongeveer exact vijfentwintig jaar na de eerste Zwarte Zondag bij ons, en dik vier maanden na de brexit. Toch is het alweer een verrassing dat de wereld vanaf volgend jaar met president Donald Trump opgescheept zit.

Laten we daarom toch beginnen met een streep mediakritiek. Het zal niet van de wens van een kleine Vlaamse krant afhangen, maar zou dit geen goed moment zijn voor nieuwsredacties wereldwijd om af te kicken van die collectieve verslaving aan onbetrouwbare, overschatte opiniepeilingen? Wat is er mis met gewoon ouderwetse berichtgeving over reële feiten?

Tegen de inner circle

Bon. 'President Trump' dus. Het is toch nog even wennen aan de gedachte. Want ook als je al die foute peilingen en voorspellingen tussen haakjes zet, blijft de zege van Donald Trump nog altijd een verrassing. Op geen enkel moment in de campagne heeft meneer Trump getoond dat hij geschikt is voor het belangrijkste politieke mandaat ter wereld. 

Share

Op geen enkel moment in de campagne heeft meneer Trump getoond dat hij geschikt is voor het belangrijkste politieke mandaat ter wereld

Hij heeft vrouwen vernederd (en erger), oorlogsveteranen en krijgsgevangen belachelijk gemaakt, zijn eigen partijgenoten beledigd en zowat elke niet-blanke bevolkingsgroep racistisch bejegend. Zijn persoonlijke vermogensopbouw is op zijn minst fiscaal betwistbaar. Zijn beleidsvoorstellen zijn onrealistisch, tegenstrijdig en riskant.

Maar Donald Trump is wel president en dat hebben we te respecteren. Trump heeft één grote kwaliteit uitgebuit: de zwakte van zijn tegenstrever, Hillary Clinton. Alle respect voor de Trump-kiezer, maar als je het Witte Huis verliest aan zo iemand, dan ben je zelf een zéér slechte kandidaat. Hillary Clinton heeft niet verloren omdat ze een vrouw is, maar omdat ze te verkleefd is met de traditionele inner circle-politiek waar een groot deel van de rest van het land de buik van vol heeft.

Share

Hillary Clinton heeft niet verloren omdat ze een vrouw is, maar omdat ze te verkleefd is met de traditionele inner circle-politiek

Noem het een geval van slechte timing. De Democratische Partij heeft de enige kandidaat genomineerd tegen wie Trump kon winnen, zo is gebleken. (En omgekeerd hebben de Republikeinen de enige kandidaat gekozen tegen wie Hillary Clinton had kunnen winnen. Het resultaat was de platvloerse campagne die we gekend hebben).

Paradoxale verlamming

Hoe zijn we hier verzeild geraakt? In een zwaarmoedig maar erg sterk essay op zijn nieuwssite Vox.com stelde analist Ezra Klein al vòòr deze disruptieve verkiezingsdag vast dat het Amerikaanse politieke systeem vast zit in een verlammende paradox. 

Enerzijds staan de klassieke partijen, zoals de Republikeinse nu, te zwak om populistische bewegingen af te remmen of in te kapselen. Anderzijds is de wederzijdse afkeer tussen de twee grote blokken zo immens dat partij-aanhang nog liever zo'n dubieuze kandidaat van eigen kleur verkiezen dan de concurrent van de overkant.

Share

We gaan ons niet vervelen, maar in politiek is dat niet altijd een gunstig vooruitzicht

Daarbij komt, schrijft Klein, dat de traditionele 'bemiddelaars' tussen politieke elite en publiek - middenveld, media, bekende spraakmakers - veel van hun gezag verloren hebben. Trump heeft het gehaald zonder steun van Warren Buffett, Beyonce en de New York Times. Fox News, Twitter en Breitbart volstaan om een kandidaat verkozen te krijgen die nog moet bewijzen dat hij de rechtsstatelijke sokkel onder de Amerikaanse republiek niet zal wegslaan - bewust of per ongeluk.

Het is niet omdat we de uitslag respecteren dat we fan moeten worden van de winnaar. Er kan nog lang geanalyseerd worden over hoe een misogyne, xenofobe demagoog de zege heeft kunnen binnenhalen, tegen alle demografische logica in. Maar op het eind van de dag komt het er op neer dat Hillary Clinton er onvoldoende in geslaagd is haar potentiële meerderheid aan kiezers naar het stemhok te krijgen, in dezelfde mate als Trump dat heeft gekund. Progressieven moeten niet kwaad zijn op de winnaar van de stembusgang, ze moeten hun woede richten op de tegenkandidate, die hun zaak zo glorieus verknoeid heeft. Donald Trump wint de verkiezingen met minder voorkeurstemmen dan Mitt Romney ze vier jaar geleden verloor. Het verschil is dat de Democraten met miljoenen tegelijk thuis gebleven zijn, met name in de industriestaten. Het kosmopolitische gejammer over de noodlottige godendeemstering genaamd Trump mag stoppen. Het is team Hillary dat gefaald heeft.

Debat na debat heeft Trump verkwanseld voor een miljoenenpubliek, doelgroep na doelgroep beledigd. Toch vond een meerderheid dat niet ernstig genoeg om een keuze voor de andere kandidaat te overwegen. Allemaal racisten? Was het maar zo simpel.

Share

Met de verrassend moeilijk te decimeren Bernie Sanders had de Democratische Partij haar wake-up-call al gehad. Ze heeft besloten er niks mee te doen

Met de verrassend moeilijk te decimeren Bernie Sanders had de Democratische Partij haar wake-up-call al gehad. Ze heeft besloten er niks mee te doen. Als je tegenover een muur van anti-elitarisme staat, en je zet het in de eindsprint op een dansje met superrijke poproyals als Beyonce en Jennifer Lopez, dan heb je een paar memo's gemist.

Te lankmoedig is team-Clinton er, zoals velen, vanuit gegaan dat Trump zichzelf wel knock-out zou slaan. Clinton vond het bijvoorbeeld niet nodig om te gaan campagnevoeren in staten met veel blanke lagere middenklassers, zoals Wisconsin. Het is precies in die 'veilige' noordelijke staten dat haar brandmuur genadeloos verbrijzeld werd. Als de campagne nooit over beleidskeuzes is gegaan, dan is dat ook de verantwoordelijkheid van de op routine rijdende Democraten geweest.

De Amerikaanse kiezers stonden voor het dilemma tussen een kandidaat die ze niet vertrouwen (Clinton) en een kandidaat die ze niet kunnen voorspellen (Trump). Een electorale meerderheid heeft voor de sprong in het diepe gekozen. Welja, ze hebben zich laten vangen door de rattenvanger. Maar dat kon enkel omdat de andere kant hen heeft laten lopen.

En nu?

Share

We kunnen hopen dat 'president' Trump plots de taal zal spreken die hij als als kandidaat immer onmachtig is gebleven: die van de verzoening

En nu? Wie zal het zeggen? We kunnen hopen dat 'president' Trump plots de taal zal spreken die hij als als kandidaat immer onmachtig is gebleven: die van de verzoening. Zijn overwinningsspeech sloeg alvast een 'presidentiële', gematigde toon aan, ook tegenover zijn rivale die hij tot eergisteren nog in de cel wou. Scepsis blijft gewettigd. Trump als bruggenbouwer? Volgens onze informatie ging hij een muur bouwen. 

Op de schouders van de 'president elect' ligt hoe dan ook de prioritaire verantwoordelijkheid om gevoelens van revanche en polarisering bij de eigen achterban te temperen. De verscheurde Staten van Amerika snakken naar vereniging. Het is niet verboden vast te stellen dat Donald Trump niet echt in dat profiel past. 

Wat kunnen we nog hopen? Dat de trage molens van de Washingtonse politiek president Trump zullen behoeden voor al te explosieve plannen. De druk zal groot zijn om meteen minstens een deel van de betwiste beloftes uit te voeren. Maar ook al blijken die gevaarlijke beloftes loos te zijn, dan nog kan je niet om het besluit heen dat een totaal incompetent persoon geroepen is tot het machtigste politieke ambt ter wereld.

En ook als die muur op de grens met Mexico er niet meteen komt en moslims met rust gelaten worden, zal deze president met deze Republikeinse meerderheid in Kamer en Senaat alle kans hebben om een algemene ziekteverzekering weer af te schaffen, via een herschikt Hooggerechtshof abortus buiten de wet te stellen en de fiscale ongelijkheid nog op te drijven. Onder meer. Dan kan je niet zeggen: ach, wat maakt het uit.

Zeker is alleen dat de Verenigde Staten en de wereld een onzekere tijd tegemoet gaan. Of het nu mini-Trump- of maxi-Trump-beleid wordt, spannend wordt het sowieso.

We gaan ons niet vervelen, maar in internationale politiek is dat niet altijd een gunstig vooruitzicht.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

nieuws

zine