Column
PAUL DE GRAUWE

Een universeel basisinkomen kan nooit van de grond komen

2 © ANP XTRA

Topeconoom Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics, schrijft wekelijks over mens, wereld en economie.

2 © rv

Het idee om aan iedereen een basisinkomen te verschaffen, oefent een grote intellectuele aantrekkingskracht uit op zowel links als rechts van het politieke spectrum. De aantrekkingskracht voor links is dat een voldoende hoog universeel basisinkomen de armoede kan uitbannen.

Voor rechts is een universeel basisinkomen populair omdat het de werkloosheidsval uitschakelt. In het huidige systeem van werkloosheidsvergoeding verliest de werkloze zijn uitkering als hij een job vindt. Dat ontmoedigt het zoeken naar een job. Dit euvel verdwijnt met het universeel basisinkomen. Want in dat systeem behoudt de werkloze het basisinkomen als hij een job heeft gevonden.

Betaalbaarheid

Met zo'n brede steun zou je verwachten dat het universele basisinkomen nu al een realiteit is. Dat is dus niet het geval. En dat heeft alles te maken met de betaalbaarheid ervan. Door het feit dat in dit systeem iedereen, rijk en arm, werkende en niet-werkende, eenzelfde basisinkomen verkrijgt, moet de overheid een massale geldstroom organiseren.

Share

Het universeel basisinkomen maakt het natuurlijk mogelijk om te besparen op grote delen van de sociale zekerheid. Werkloosheidsuitkeringen en uitkeringen voor ziekte kunnen geschrapt worden; op pensioenen kan ook bespaard worden

Een cijfervoorbeeld: veronderstel dat het universeel basisinkomen 1.000 euro per maand is (niet echt veel als het de bedoeling is de armoede volledig te bannen) en dat dit basisinkomen aan alle volwassen Belgen wordt gegeven. Dit zou betekenen dat de overheidsuitgaven met 100 miljard stijgen, of 25 procent van het bbp.

Het universeel basisinkomen maakt het natuurlijk mogelijk om te besparen op grote delen van de sociale zekerheid. Werkloosheidsuitkeringen en uitkeringen voor ziekte kunnen geschrapt worden; op pensioenen kan ook bespaard worden. Maar een belangrijk stuk van de sociale zekerheid valt niet weg. Bijvoorbeeld de gezondheidszorg, kindergeld en het deel van de pensioenen boven 1.000 euro blijven bestaan.

Andreas Tirez van de denktank Liberales heeft een interessante oefening gemaakt hierover. Hij komt tot de slotsom dat na aftrek van de besparingen op de sociale zekerheid die mogelijk worden door het basisinkomen, er nog een tekort overblijft van ongeveer 35 miljard euro. Dat is ongeveer 9 procent van het bbp.

Het betekent dus ook dat, na de invoering van het basisinkomen, de belastingen moeten stijgen met 35 miljard. De globale belastingdruk die nu ongeveer 51 procent van het bbp bedraagt, zal moeten stijgen tot 60 procent van het bbp.

Arbeidsmotivatie verzwakken

Men kan over deze cijfers twisten. Overschatten of onderschatten ze de kost van een universeel basisinkomen? De werkelijkheid zal er volgens mij niet ver van verwijderd zijn.

Een universeel basisinkomen dat als ambitie heeft de armoede uit de wereld te helpen, is dus immens duur. Dat hoeft ook niet te verwonderen. Om de armen (een minderheid van de bevolking) een basisinkomen te geven moet je ook aan de grote meerderheid die het niet nodig heeft hetzelfde bedrag uitbetalen. Dat leidt tot een nieuw probleem. De werkende meerderheid krijgt een basisinkomen dat losstaat van de arbeidsinspanning, maar zal extra belastingen (en geen klein beetje) moeten betalen op zijn arbeidsinkomsten. En dat is de beste manier om de arbeidsmotivatie te verzwakken.

Conclusie: het enige realistische systeem is er een waar het basisinkomen beperkt wordt tot diegenen die het nodig hebben. Een universeel basisinkomen komt nooit van de grond.

Dossier Paul De Grauwe
Dossier Paul De Grauwe

Topeconoom Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics, schrijft wekelijks over mens, wereld en economie.

Lees alle artikels

cult