Taalblog
Ann De Craemer

De studie van Latijn, Lieven Scheire, is eigentijdser dan je denkt

1 © Eric De Mildt

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt haar liefde voor taal in de blog 'Ik hou van taal'.

Vanmorgen wijdde het Radio 1-programma Hautekiet een item aan een tweet van Lieven Scheire, die vorige week naar aanleiding van een opiniestuk over het belang van Latijn dit schreef: "Latijn in het secundair onderwijs, dat slaat eigenlijk nergens op."

Het is een uitspraak waar ik op mijn pedes ad posterius van ga staan. Scheire vindt dat hij in plaats van Latijn beter drie moderne talen had geleerd. Au fond zegt hij dus dit: Latijn is een dode taal en heeft daarom weinig tot geen praktisch nut, terwijl je met moderne talen wel iets kunt aanvangen. "We hebben een humaniora die een algemene vorming wil geven, en dan hebben we Latijn waar we gigantisch veel tijd aan besteden", zei Scheire in Hautekiet.

Latijn zou dus geen deel uitmaken van die algemene vorming? Net wel.

Sudoku's van hoog niveau

Share

Onder meer door die naamvallen leert de studie van Latijn leerlingen die zwakker zijn in wiskunde, zoals ikzelf dat was, niettemin analytisch denken

Ten eerste is er het puur taalkundige aspect. Latijn is niet alleen de moeder van het Frans (en het Italiaans, en Spaans, en Portugees) maar heeft ook een grote invloed gehad op bijvoorbeeld het Engels en Duits. Ik heb die talen gemakkelijker kunnen leren net omdat ik Latijn deed, niet alleen omdat er veel verwantschap is in de woordenschat, maar ook, bij het Duits, in het naamvallensysteem. Onder meer door die naamvallen leert de studie van Latijn leerlingen die zwakker zijn in wiskunde, zoals ikzelf dat was, niettemin analytisch denken - en dat kan Scheire toch niet onbelangrijk vinden? Omdat Latijn zes naamvallen heeft en de woordvolgorde daarom veel vrijer is dan bijvoorbeeld in het Nederlands, móet je om een zin te begrijpen wel analytisch te werk gaan.

Of zoals een vrouw op de site van Hautekiet reageerde: "In de laatste jaren werd er vooral gedrild op zeer moeilijke teksten zonder interpunctie waarbij een werkwoord in de 15de regel nog bij de zin in de eerste twee regels hoorde (zoals een hoofdzin met 5 bijzinnen). Zeer veel woorden konden ook op verschillende manieren vertaald worden met verschillende betekenissen. Dit maakt dat je eigenlijk voortdurend sudoku's van hoog niveau aan het oplossen was." Die taalkundig-analytische troef is mij bij mijn studie Germaanse erg goed van pas gekomen: daar zag je in het vak zinsontleding meteen wie wel of niet Latijn had gestudeerd.

Negatie van onze geschiedenis

Share

Het zijn de periodes waarin de fundamenten van onze westerse beschaving werden gelegd

Latijn is, ten tweede, ook een essentieel onderdeel van onze algemene vorming op cultuurhistorisch vlak. "Die periodes waarin Latijn de dominante taal was, zijn heel waardevolle periodes", aldus Scheire in Hautekiet. Ze zijn méér dan zomaar waardevol: het zijn de periodes waarin de fundamenten van onze westerse beschaving werden gelegd. Door Caesar, Cicero en Horatius te lezen, heb ik een beter zicht op de wortels van onze cultuur gekregen dan wanneer ik geen Latijn had gedaan.

Latijn is dus meer dan zomaar een taalvak. Ben ik tegen het aanbieden van Arabisch op scholen, zoals Lieven Scheire voorstelt? Nee, maar daarom hoef je Latijn nog niet af te schaffen, ook omdat het hier tenslotte nog altijd om een keuzevak gaat en niemand verplicht is Latijn te leren. Latijn simpelweg afvoeren zou een veronachtzaming betekenen van een taal die nog steeds invloed heeft op hoe we vandaag spreken, en van een cultuur en tijdsvak waaraan we nog steeds schatplichtig zijn. Latijn afschaffen is met andere woorden een stuk negatie van onze geschiedenis.

Langzaam lezen

Laat me tot slot nog iets zeggen over de claim van Scheire dat moderne talen nu eenmaal eigentijdser en daardoor nuttiger zijn. Latijn lijkt misschien oneigentijds, maar is dat helemaal niet, en ik verwijs daarvoor naar een citaat van Friedrich Nietzsche uit Morgenrood (1881): "Filologie (...) is de eerbiedwaardige kunst die van haar bewonderaars vooral eist terzijde te gaan staan, zich tijd te gunnen, stil te worden, langzaam te worden, op de wijze van goudsmeden en goudexperts van het woord, die louter verfijnde en behoedzame arbeid moeten verrichten en niets bereiken wanneer zij het niet lento doen. Maar juist daardoor is zij vandaag meer dan ooit nodig, juist daardoor trekt zij en betovert zij ons het sterkst, midden in een tijdperk van 'de arbeid', dat wil zeggen: van de haast, van onfatsoenlijke en zwetende overijldheid, die alles meteen 'achter de rug' wil hebben, ook alle oude en nieuwe boeken: zijzelf heeft niet zo gemakkelijk iets achter de rug, zij leert ons goed te lezen, dat wil zeggen langzaam, indringend, omzichtig en voorzichtig, met bijgedachten, met opengelaten deuren, met gevoelige vingers en ogen lezen."

Is die vermeende oneigentijdsheid in onze tijden van onthaasting niet net ontzettend eigentijds?

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

Dossier Ann De Craemer
Dossier Ann De Craemer

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt haar liefde voor taal in de blog "Ik hou van taal".

Lees alle artikels

nieuws

cult

zine