Opinie
Orhan Agirdag

De sociale mix kan wél werken

Orhan Agirdag is socioloog en werkt als professor aan de KU Leuven.

2 De Seefhoek in Antwerpen. © BELGA
2 Socioloog Orhan Agirdag. © rv

Volgens oud-burgemeester van Antwerpen, Bob Cools, was het streven naar meer sociale mix een kapitale fout: "Als mensen met verschillende leefstijlen met elkaar samenwonen, creëert dat spanningen en ruzies", stelt hij in een interview met deze krant (DM 21/11). Maar is de facto segregatie dan werkelijk beter dan meer sociale mix? Of anders gezegd, werkt de sociale mix echt niet? Om een doordachte antwoord hierop te formuleren moeten we even terug in de tijd.

Tot de Tweede Wereldoorlog was het Amerikaans leger gesegregeerd in blanke en zwarte bataljons. Maar tijdens de oorlog moesten ze omwille van praktische redenen toch gemengde eenheden toelaten. De Amerikanen vreesden echter dat soldaten van gemengde eenheden hierdoor minder strijdvaardig zouden worden. Sociologen zagen hierin een opportuniteit om onderzoek te doen naar de gevolgen van desegregatie of het mengen. De resultaten waren indrukwekkend en hoopgevend: terwijl een grote meerderheid van blanke soldaten in volledig blanke pelotons tegen de aanwezigheid was van zwarte soldaten, was dat bij etnisch gemengde pelotons slechts een kleine minderheid. Met andere woorden, de sociale mix werkte positief om interetnische spanningen te verminderen.

Share

De kern van de contacttheorie is dat individuen minder vooroordelen gaan hebben tegenover andere etnische groepen wanneer ze in contact komen met deze groepen

Dergelijke studies vormden de basis van de zogenaamde contacttheorie die Gordon Allport ontwikkelde in de jaren '50. De kern van de contacttheorie is dat individuen minder vooroordelen gaan hebben tegenover andere etnische groepen wanneer ze in contact komen met deze groepen, want onbekend maakt onbemind. Maar, en dit is een cruciale maar, Allport maakte ook meteen duidelijk dat contact en sociale mix slechts optimaal werken onder bepaalde condities. De vier cruciale condities zijn: (1) Gelijke status: tijdens het contact moeten groepen een gelijke status hebben. (2) Gemeenschappelijke doelen: de groepen streven gemeenschappelijke doelen na. (3) Coöperatie: de groepen moeten samenwerken zonder competitie. (4) Steun: Het contact dient gesteund te worden door de autoriteiten.

De aandachtige lezer merkt op dat deze voorwaarden bij uitstek gelden in het leger, voor de brothers in arms die afhankelijk zijn van elkaar om te overleven in een oorlogssituatie.

Nu terug naar Antwerpen. Gegeven de contacttheorie was het op zich geen 'kapitale fout' om in te zetten op meer sociale mix in Antwerpen. Fout was om dat te doen zonder een beleid waarin de bovenstaande condities geschapen kunnen worden.

Share

De relatief gemengde tuinwijken in Limburg resulteerden in ideale interetnische verhoudingen die sinds de sluiting van de mijnen niet meer zijn geëvenaard

De vraag is of het creëren van deze condities wel realistisch is? Is het bijvoorbeeld wel mogelijk om een situatie van 'gelijke status' voor nieuwkomers te creëren, gezien de privileges die de autochtone groep heeft? Een historische voorbeeld uit eigen land bewijst dat dit wel mogelijk is, namelijk de Limburgse mijngemeenten in de jaren '70 en '80. Daar was sprake van relatieve gelijke status tussen immigranten en autochtonen (in de mijnen waren alle arbeiders zwart), van samenwerking tussen groepen (dat noodzakelijk was om te overleven in de mijn), van gemeenschappelijke doelen (bijvoorbeeld, in vakbondsacties tegen de sluiting van de mijnen) en sociale contacten tussen verschillende groepen die gestimuleerd werden door lokale overheden. 

Bovendien hadden de mijnen een invloed op alle levensdomeinen van de lokale gemeenschappen. De relatief gemengde tuinwijken resulteerden dan ook in ideale interetnische verhoudingen die sinds de sluiting van de mijnen niet meer zijn geëvenaard. Dit verklaart ook waarom het zo lang heeft geduurd voor de doorbraak van extreemrechts in Limburg.

Met andere woorden, als Antwerpen had ingezet op integratie van minderheden in de collectieve werkgelegenheid (bijvoorbeeld, de havenarbeid die tot op vandaag nog steeds overwegend blanke ruimte is) en in gemeenschappelijke politieke strijd (in partijpolitiek, maar ook in de vakbonden en vrouwenbeweging), dan had de sociale mix op vlak van huisvestiging (en onderwijs) wellicht wel positieve gevolgen gehad.

Kortom, sociale mix werkt wel, maar vooral onder bepaalde voorwaarden.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

nieuws

zine