Opinie
PIETER BOUSSEMAERE

De klimaatkwestie is in essentie geen milieuprobleem

1 Dikketruiendag, daar zitten onze jongeren niet op te wachten. Meer zelfs, zulke initiatieven hebben een averechts effect.

Pieter Boussemaere is docent klimaat en geschiedenis aan hogeschool Vives, auteur van Eerste hulp bij klimaatverwarring (Davidsfonds, 2015) en woordvoerder van Transform3, platform klimaatneutrale economie

Share

'Laten we een verandering van levensstijl alsjeblieft niet verwarren met echte oplossingen voor de klimaatkwestie'

Pieter Boussemaere

Hoorde ik dat goed? Vlaams minister Schauvliege (CD&V) sprak eergisteren op het VRT-journaal naar aanleiding van de Vlaamse klimaattop over het vrijmaken van 300 miljoen euro extra voor interne klimaatmaatregelen. Schitterend toch? Zeker. Maar in datzelfde interview zei ze dat dit bedrag verdeeld moest worden over "bijvoorbeeld gebouwen, onderwijs, mobiliteit en landbouw". Daar gaan mijn ogen toch even van knipperen.

Ten eerste is het totaalbedrag van 300 miljoen euro relatief weinig als je bijvoorbeeld weet dat we alleen al om het erg klimaatonvriendelijke systeem van bedrijfswagens draaiende te houden, met zijn allen jaarlijks 4,1 miljard euro belastinggeld ophoesten. Ten tweede wil de minister die 300 miljoen verhakselen over verschillende ideeën binnen sterk uiteenlopende sectoren. "Waar zit het totaalplan?", denk ik dan bij mezelf. "En wat met die onontbeerlijke langetermijnvisie?"

In mijn sector, het onderwijs, zie ik de bui al hangen. Zonder twijfel zullen allerlei groeperingen het geld willen gebruiken om het zoveelste rondje klimaatprojecten en Dikketruiendagen uit de grond te stampen. Maar geloof me, daar zitten onze jongeren echt niet op te wachten. Meer zelfs, ze hebben vooral een averechts effect.

Zo gooien de meeste klimaatprojecten alle milieuproblemen en allerlei duurzaamheidskwesties op één hoopje. Dat leidt niet alleen tot verkeerde inzichten maar ook tot wat psychologen 'cognitieve dissonantie' noemen: het wordt jongeren te veel. Ze zien door de bomen het bos niet meer en haken af.

Daarnaast praat die 'klassieke' aanpak onze jeugd veelal een persoonlijk schuldgevoel aan door te hameren op allerlei vormen van consuminderen. U kent ze wel. We moeten de verwarming lager zetten, een extra trui dragen, kleding drogen aan de wasdraad in plaats van in de droogkast, principes van ecologisch rijgedrag toepassen, ons wassen met koud water, meer lokale seizoensproducten eten, enzovoort.

"Dat helpt toch?", hoor ik dan zeggen. Ja, in het beste geval een heel klein beetje. Maar een en-en-verhaal is het niet. Want psychologen en sociologen leren ons immers dat moraliserende boodschappen vanaf een bepaalde leeftijd ook een averechts effect hebben. Bij de overgrote meerderheid van de bevolking roept het steevast koppelen van de klimaatopwarming aan soberheid, opoffering en persoonlijke schuld vooral weerstand op. En dat niet alleen bij mensen die zich weinig of niet in de problematiek interesseren, maar ook bij zij die dat wel doen. Voor elke persoon die je op die manier overtuigt, zal je er drie andere verliezen.

Bovendien tonen computermodellen keer op keer dat het omgooien van onze levensstijl waarbij we inboeten aan luxe en comfort eigenlijk geen vereiste is om de klimaatkwestie op te lossen. Elk beleid dat hier een speerpunt van maakt, zal hooguit wat morrelen in de marge. Laten we een doorgedreven verandering van levensstijl dus alsjeblieft niet verwarren met de echte oplossingen voor de klimaatkwestie.

De vraag is dus of het niet dringend tijd is voor een meer structurele aanpak. Zo zou het een uitstekende langetermijninvestering zijn om een deel van het geld te besteden aan een soort 'onderwijsklimaatcel'. Die zou onder meer de basis moeten leggen voor een leerlijn klimaatopwarming en nadenken over de inhoud, de opbouw en de toon van een alternatief klimaatverhaal.

We moeten naar een klimaatverhaal waarbij de mate van persoonlijke actie in verhouding staat met de klimaatwinst die je er uithaalt. Een klimaatverhaal dat focust op de klimaatessentie. En een klimaatverhaal dat onze jeugd op een directe manier in contact brengt met alternatieve energiebronnen in het algemeen, maar ook met hun eigen bijdrage daarin.

Want de klimaatkwestie is in essentie geen milieuprobleem. Het is in de eerste plaats een energievraagstuk waarbij we massaal moeten inzetten op de alternatieven voor olie, steenkool en gas. Laten we er dan ook op die manier over discussiëren en het 'as such' een plaats geven.

Meer opinie? Krijg elke woensdag en zondag onze Opiniemakers nieuwsbrief.

nieuws

cult

zine