Opinie
WOUTER BEKE

De deeleconomie kan de wereld redden

2 © Photo News

Wouter Beke is voorzitter van CD&V.

2 Wouter Beke. © Joost De Bock

Elk jaar kreeg ik met nieuwjaar van Jean-Luc Dehaene een inspirerend boek. Telkens was de aanleiding een gesprek over de maatschappelijke uitdagingen. Het laatste boek dat Jean-Luc me gaf, was De wereld redden van Michel Bauwens en Jean Lievens. Het beschrijft de evolutie naar een peer-to-peermaatschappij. De theorie strookt met de christendemocratische gedachte. Maar ze stemt ook tot nadenken. Want de maatschappelijke evolutie leeft zo fel dat we haar niet kunnen tegenhouden. De vraag is alleen hoe ook de overheid zal mee-evolueren.

De deeleconomie is van alle tijden. Oma knipte het haar van de buurvrouw. In ruil kwam haar man de struiken snoeien. Vroeger heette dat een vriendendienst. Vandaag noemen we het een 'local exchange and trading system'. Vroeger ging je logeren. Vandaag ga je couchsurfen. De essentie van de deeleconomie was altijd aanwezig, maar is vandaag sterker op de voorgrond getreden. In een hip, gedigitaliseerd, globaal kleedje.

Dat dat nu gebeurt, hoeft niet te verbazen. De crisis wakkerde bij veel gezinnen de nood aan creatieve oplossingen aan. Heel wat mensen vinden dat de slinger van het kapitalisme doorgeslagen is, en zoeken naar alternatieven. De bevolkingsgroei noopt tot spaarzaamheid met schaarser wordende ruimte en natuurlijke rijkdommen. Onze planeet wordt armer aan materiële bronnen, maar ook rijker aan kennis, aan menselijk kapitaal.

Computers en 3D-printers zorgden voor een economische en maatschappelijke revolutie. Voor het delen van kennis én een vereenvoudiging van onze productiewijze. Voeg daar crowdfunding aan toe, en de klassieke liberaal-kapitalistische idee ligt aan diggelen. Je hebt geen eigen kapitaal meer nodig om te investeren. Het onderscheid tussen arbeiders, bedienden en werkgevers vervaagt. Je hebt geen distributieapparaat meer nodig want het internet zorgt voor een directe relatie tussen consument en producent.

In de samenleving die Bauwens beschrijft, zijn burgers individuen die samen een civiele samenleving vormen. Een samenwerkingseconomie, die via peer-to-peernetwerken zowel de economische als de politieke agenda mee kunnen bepalen. De samenleving van de toekomst wordt een affiniteitsmaatschappij. Er is geen lokale of nationale gemeenschap meer. Mensen verbinden zich met elkaar om te communiceren, samen te werken en zaken te delen.

Share

'De samenleving van de toekomst wordt een affiniteitsmaatschappij'

Wouter Beke

Positief? Of toch niet

De gevolgen van de deeleconomie zijn in de eerste plaats positief. De peer-to-peereconomie is duurzamer, versterkt de sociale samenhang tussen mensen, en geeft het middenveld een nieuwe rol. Repair-cafés geven oude spullen een tweede leven. Dankzij autodeelnetwerken rijden er minder voertuigen in de stad. Cohousing-initiatieven gaan spaarzaam om met beschikbare ruimte en bevorderen sociale contacten. En het gaat verder dan materiële zaken. Ook kennis en technologie worden wereldwijd gedeeld.

Kortom: Bauwens en Lievens lijken gelijk te krijgen. De samenwerkingseconomie heeft het kapitalisme verdrongen. Of toch niet?

Mensen zetten zich vrijwillig in voor de verdere ontwikkeling van Android, terwijl eigenaar Google de winst opstrijkt. En kun je nog spreken van een deeleconomie, als iemand zijn logeerkamer elke dag kan verhuren, zonder rekening te moeten houden met veiligheidsvoorschriften? Of wat met Uber, een parallel taxisysteem waarbij er geen sociale bijdragen betaald worden, terwijl andere taxichauffeurs dat wel moeten doen?

En dan is er de discussie over het basisinkomen. Volgens Bauwens vraagt de P2P-samenleving veel flexibiliteit van haar burgers. De beginfase van een peerproject steunt op mensen die op vrijwillige basis meewerken. Dat maakt volgens de auteurs een gegarandeerd basisinkomen noodzakelijk. Logische redenering. Maar wat is de impact van het basisinkomen op vlak van herverdeling? Als je dezelfde middelen inzet als vandaag, maar dit minder gericht doet, zal die herverdeling wellicht dalen. Dat willen wij vermijden. De peer-to-peersamenleving mag er geen zijn waar de sterksten vooruitgaan en de zwaksten achterblijven.

Alle kritiek op het kapitalisme ten spijt wordt de ongelijkheid in onze samenleving nu beperkt dankzij de sociale correcties. Dat is eigen aan het Rijnlandmodel, dat tevens waakt over het sociaal overleg, over de betrokkenheid van het middenveld. Ongelijkheid tussen mensen mag niet vergroten als gevolg van de nieuwe evolutie.

De overheid staat voor enorme uitdagingen. Hoe faciliteren we een evolutie waar burgers om vragen, en waken we tegelijk over de sociale gelijkheid in onze maatschappij? Welke kant gaan we op met onze regelgeving, die totaal achterhaald is? Ik denk aan privacywetgeving, ons belastingsysteem, onze bescherming van auteursrechten. Kan de overheid een partner worden van creatieve, durvende ondernemers in de samenwerkingseconomie?

We moeten de deeleconomie verwelkomen met open armen, maar beseffen dat elke revolutie ook uitdagingen met zich meebrengt.

Share

'We moeten de deeleconomie verwelkomen met open armen, maar beseffen dat elke revolutie ook uitdagingen met zich meebrengt'

Wouter Beke

nieuws

cult