Uppercut
Joël De Ceulaer

Beste Yves Petry, om de werkelijkheid te begrijpen schieten wij niets op met intuïtie

Uppercut

Joël De Ceulaer is senior writer bij De Morgen. Voor de nieuwe debatreeks van De Morgen, Uppercut, neemt hij de pen op tegen schrijver Yves Petry.

1 Joël De Ceulaer. © Eric de Mildt

Beste Yves Petry,

Share

Zoals u weet is de polemiek een eeuwenoud literair genre, dat wij, vind ik, intens moeten koesteren

Laat ik maar ineens tot bekentenissen overgaan. Ik heb mij in het verleden weleens een tikje neerbuigend uitgelaten over u en uw lotgenoten. Niet over de literatuur, nooit over de literatuur, maar wel over schrijvers, meer bepaald: over Vlaamse schrijvers. Zo heb ik de binnenkant van de modale Vlaamse literator ooit vergeleken met - en ik citeer - "een uitgestrekte zandvlakte waar, behoudens de occasionele windvlaag, niets van betekenis gebeurt". Dat was nogal polemisch uitgedrukt, maar zoals u weet is de polemiek een eeuwenoud literair genre - dat wij, vind ik, intens moeten koesteren.

Die zandvlakte, uit een Knack-column van twee jaar geleden, was niet mijn eerste sneer naar de Vlaamse auteur. In 2012, toen ik voor De Standaard schreef, heb ik in een essay eens uitgelegd waarom schrijvers volgens mij niet langer thuishoren in het centrum van het maatschappelijk debat. Het is een misverstand, betoogde ik in dat artikel - titel: 'Kijk mama, zonder inhoud!' - dat schrijvers "visionaire lieden zijn, die over een bevoorrechte kennis van de werkelijkheid beschikken. Dat zij hun volk kunnen gidsen en leiden en verheffen. Omdat ze ons kunnen waarschuwen voor de gebreken van onze tijd, voor de dreigingen van morgen. Omdat ze gevoeliger zijn, omdat ze dieper en verder zien dan wij, gewone stervelingen. Omdat ze een zesde zintuig hebben voor wat echt belangrijk is. Dat misverstand moet dringend de nek worden omgewrongen."

U hebt het zelf onlangs nog bewezen. In mijn bijzijn, als wilde u mij per se extra munitie geven voor dit debat. Na een opiniestuk van u over het falen van links bracht ik u samen met sp.a-voorzitter John Crombez voor een dubbelinterview. Toen Crombez zei dat leerlingen mét en leerlingen zónder migratieachtergrond ongelijk worden behandeld, sprak u de historische woorden: "Dat druist helemaal in tegen mijn intuïtie." Nu kan ik mij voorstellen dat uw intuïtie goed van pas komt aan de schrijf- of pokertafel, maar in het centrum van het maatschappelijk debat heeft ze de impact van een windvlaag op een zandvlakte. U lijdt vast aan nog een heleboel andere intuïties, over oorlog en vrede, over de wereldeconomie, over vluchtelingenstromen en de honger in de wereld - maar als u het goed vindt, gaan we daar het beleid toch maar niet op afstemmen.

Share

Nu kan ik mij voorstellen dat uw intuïtie goed van pas komt aan de schrijf- of pokertafel, maar in het centrum van het maatschappelijk debat heeft ze de impact van een windvlaag op een zandvlakte

Als wij de werkelijkheid willen begrijpen, mijnheer Petry, schieten wij met onze intuïtie niets op. Dan hebben wij cijfers nodig, onderzoek, inzicht, duiding, kennis. Niet zelden staat wetenschappelijke kennis zelfs volkomen haaks op menselijke intuïtie - denk maar aan de evolutietheorie, die weinigen écht begrijpen, of aan de quantumtheorie, waar zelfs kenners van beginnen te duizelen. Maar dat weet u vast allemaal, want u hebt de exponenten van de derde cultuur grondig gelezen. Toch? Ja? Mag ik dan vragen waarom u nog altijd met de psychoanalyse dweept? Van Steven Pinker en anderen zou u moeten geleerd hebben dat Sigmund Freud een deerniswekkende kwakzalver was, die zijn intuïtie voor de waarheid hield. Een beetje zoals u, soms.

U schrijft dat ik neerbuigend doe over literatuur. Ik neem aan dat het uw intuïtie is die hier spreekt, want ik zou niet weten waaruit u dat meent te kunnen afleiden. De voorbije jaren lees ik, grotendeels beroepshalve, vooral non-fictie, maar tot mijn veertigste heb ik mij murw gelezen in de literaire sector. Ik word in mijn schrijfkamer liefdevol omringd door de oeuvres van Austen, Auster, Boyd, Brouwers, Coetzee, Dostojevski, Flaubert, Hermans, Kafka, Mulisch, Reve, Van den Broeck - en talloos vele anderen. Kijk, daar staan ook úw titels: De maagd Marino, onder meer, dat ik trouwens goed vond.

Share

Kunst vergelijken met wetenschap? Nee, laten we dat maar niet doen

Maar kunst vergelijken met wetenschap? Nee, laten we dat maar niet doen. In mijn eigen boek Gooi God niet weg leg ik uit waarom. Toen u besloot om mij uit te dagen had u het wellicht zo druk met schrijven dat u vergat om eerst dat boek te lézen. Mijn visie staat er nochtans helder in uitgelegd - ik citeer: "De wetenschappelijke methode werkt altijd in dezelfde richting: van complexiteit naar eenvoud. De wetenschapper kookt in, reduceert, brengt complexe verschijnselen terug tot dezelfde onderliggende mechanismen. De kunstenaar doet precies het tegenovergestelde. Hij kookt niet in, hij kleedt in. Hij maakt van het banale iets bijzonders, van het algemene iets unieks. Hij voegt betovering en mysterie toe aan wat in essentie evengoed als tamelijk alledaags kan worden beschouwd - het leven, de liefde, de dood. De wetenschapper gaat net omgekeerd te werk, hij zoekt de universele wetmatigheid achter het unieke, hij vervangt betovering en mysterie zo goed en zo kwaad als het kan door een verklaring. Stukje bij beetje, want achter elke verklaring schuilt doorgaans een nieuw mysterie. De wetenschapper doet in kennis, de kunstenaar in betekenis. De wetenschapper onttovert, de kunstenaar betovert."

Doe ik hier neerbuigend over literatuur? Toon ik mij geen vriend van de literatuur? Is dat een sneer naar het literaire bedrijf? Wil ik iemand het betoverende genoegen van de literatuur ontzeggen? Onzin. Als u dat beweert, hebt u nog eens bewezen wat bewezen moest worden: laat schrijvers vooral schrijven, en hou ze weg van het debat. Samen met mijn intuïtie kijk ik er erg naar uit u straks in de boksring te mogen treffen.

Hartelijke groet, Joël De Ceulaer

Lees ook het stuk van Yves Petry: Beste Joël De Ceulaer, mogelijk is wetenschap voor u alleen maar een alibi voor uw neerbuigendheid over literatuur

'Wie mens en wereld echt wil doorgronden, verdiept zich beter in de evolutietheorie dan in Hamlet of Macbeth', schreef Joël De Ceulaer ooit. Bullshit, vindt schrijver Yves Petry. Beide heren maken zich nu op voor de publieke confrontatie in de boksring van het Beurskafee op woensdag 1 maart. Moderator is opiniërend hoofdredacteur Bart Eeckhout.

nieuws

cult

zine