Uppercut
Yves Petry

Beste Joël De Ceulaer, mogelijk is wetenschap voor u alleen maar een alibi voor uw neerbuigendheid over literatuur

Uppercut

Yves Petry is schrijver. Voor de nieuwe debatreeks van De Morgen, Uppercut, daagde hij journalist Joël De Ceulaer uit voor een gesprek.

2 Yves Petry. ©Thomas Sweertvaegher

Beste Joël De Ceulaer,

Wellicht bent u bekend met de Edge Foundation, een organisatie die ijvert voor de verspreiding van een zogeheten derde cultuur. Bedoeld wordt daarmee de dialoog tussen wetenschappers en het bredere publiek aangaande kwesties van algemeen belang: wie we zijn, waar we vandaan komen en waarheen we gaan. De eerste en de tweede cultuur zijn de literaire en de wetenschappelijke, het traditionele domein van respectievelijk de alfa's en de bèta's. De derde cultuur begint wanneer die laatsten de rol van publiek intellectueel op zich nemen en hun ideeën ook buiten de muren van hun instituut invloed krijgen.

John Brockman, oprichter van de Edge Foundation, stelt dat hij snel en slim denken wil laten prevaleren 'boven de plaatselijke verdoving van de wijsheid'. Daarmee is een zekere toon gezet. Intellectuelen uit de eerste cultuur - schrijvers, filosofen, psychoanalytici, de vrienden van de literatuur, zeg maar - worden afgedaan als een soort van artsen uit een prewetenschappelijk tijdperk, die met verbale lapmiddeltjes de pijn van de onwetendheid hooguit kunnen verdoven maar niet genezen. Een lezend publiek, dorstend naar inzicht, dient dringend serieuzere dokters te consulteren!

Share

Het besef van de kosmische dimensies waarbinnen ik beweeg heeft mij bevrijd van bepaalde pretenties. Maar bij nader inzien was dat allerminst een reden om mezelf het betoverende genoegen van de literatuur te ontzeggen

Persoonlijk was ik met die derde cultuur al vertrouwd nog voor ik van de term had gehoord. De boeken van Richard Dawkins, Daniel Dennett, Steven Pinker heb ik decennia geleden leren kennen. Ik richt me nu tot u omdat u volgens mij die boeken ook kent. Alleen trekken wij er klaarblijkelijk tegenovergestelde conclusies uit wat betreft de positie van literatuur.

Yves Petry. ©Thomas Sweertvaegher

Ikzelf vond voornoemde boeken boeiende lectuur. Vaak was ik al aangenaam getroffen door de zorg die de auteurs ervan besteden aan hun stijl en de compositie van hun verhaal. Feiten en inzicht, allemaal goed en wel, maar het moet ook op meeslepende wijze gebracht worden, anders gaat het vervelen. Net als bij een roman. Ongetwijfeld heeft de wetenschap ook iets grondig veranderd aan mijn zelfbeeld. De evolutionaire en kosmische dimensies waarbinnen ik beweeg, de amper voorstelbare complexiteit die ten grondslag ligt aan zelfs de geringste handeling die ik verricht - een scherper besef daarvan heeft mij bevrijd van bepaalde pretenties en heeft mijn ik voorgoed een diepe bescheidenheid ingeboezemd met betrekking tot wat het weet, is en kan. Maar bij nader inzien was dat allerminst een reden om mezelf het betoverende genoegen van de literatuur te ontzeggen.

Als ik u mag geloven, was ik beter geen schrijver geworden. Uw veelvuldige sneren naar het literaire bedrijf suggereren dat de derde cultuur de eerste in intellectueel opzicht zo goed als overbodig maakt. Het is maar goed, schrijft u ergens, dat literaire auteurs niet langer in het centrum van het maatschappelijk debat staan. Wetenschap, beweert u verder, maakt het complexe eenvoudig en literatuur het eenvoudige nodeloos complex. Op die manier zou wetenschap tot inzicht leiden en literatuur, tja, op zijn best tot illusoire vertroosting en troetelpraat. 

Vreemd. Mijn ervaring is namelijk dat echte wetenschap het begrip van de dingen juist zodanig compliceert dat ze de grond weghaalt onder goedkope stellingen als 'Wij zijn ons brein'. Actieve wetenschappers zul je zoiets niet gauw horen beweren. Zij kennen hun grenzen. Zijn zich zeer bewust van wat ze niet weten. Bovendien koesteren ze vaak een vermoeden van verwantschap tussen artistieke en wetenschappelijke creativiteit. Het is meestal slechts de propagandist van de wetenschap, zelf wetenschaps- noch kunstbeoefenaar, die in naam van een ingebeelde eenvoud de prestaties van de artistieke verbeelding bagatelliseert.

Share

Dogmatische religies en ideologieën hebben altijd op gespannen voet gestaan met de expressieve vrijheden die kunstenaars zich permitteren

Ik acht het best mogelijk dat wetenschap voor u alleen maar een alibi is om uw neerbuigendheid voor literatuur de vrije loop te kunnen laten. Tenslotte is die mentaliteit oeroud en leefde ze al toen er van moderne wetenschap nog geen sprake was. Dogmatische religies en ideologieën hebben altijd op gespannen voet gestaan met de expressieve vrijheden die kunstenaars zich permitteren. Droogstoppels bestaan al zo lang als er dichters zijn. Als niet de wetenschap het alibi is, dan is het wel de wil van God of de smaak van het volk, het heil van de natie, het nut van het algemeen, het primaat van de economie of simpelweg het gezonde verstand.

Bepaalde mensen claimen de logica van het wereldgebeuren te kennen en verdragen niet dat anderen een afwijkende logica lijken te volgen. Of erger nog, helemaal geen logica. Want kenmerkend voor een individueel mensenleven is de ongrijpbaarheid, de ongerijmdheid soms, van de motieven.

Elk bewust individu ervaart een spanning tussen wat leven werkelijk is en wat daarover gezegd kan worden. Juist dat noem ik zelfbewustzijn. Ik vat het op als een persoonlijke opdracht om die spanning uit te houden en haar niet in voorbarige algemeenheden te laten oplossen. Wat ik meemaak, wil ik even uniek als reëel vinden. Eenmalig, onherleidbaar en toch belangrijk. Dat vraagt een zekere moed, die ik onder meer uit de literatuur probeer te putten. Ook die verdiept zich immers in het lotgeval van het individu; geeft het substantie en betekenis zonder het per se te willen verklaren. Als we allemaal wat meer op onze uniciteit zouden staan, ons leven meer op literaire wijze beleefden, zouden we onszelf mogelijk interessanter leren vinden - en daardoor uiteindelijk ook elkaar. Wie het werkelijk goed voor heeft met het samenleven, móét wel een vriend van de literatuur zijn. Waarom u dan niet?

Sportieve groeten, Yves Petry

Lees ook de reactie van Joël De Ceulaer: Beste Yves Petry, om de werkelijkheid te begrijpen schieten wij niets op met intuïtie

'Wie mens en wereld echt wil doorgronden, verdiept zich beter in de evolutietheorie dan in Hamlet of Macbeth', schreef Joël De Ceulaer ooit. Bullshit, vindt schrijver Yves Petry. Beide heren maken zich nu op voor de publieke confrontatie in de boksring van het Beurskafee op woensdag 1 maart. Moderator is opiniërend hoofdredacteur Bart Eeckhout.

nieuws

zine