Opinie
Tom De Meester en Lise Vandecasteele

Antwerpen, leer van de fouten van Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent

Tom De Meester is voorzitter van PVDA Gent. Lise Vandecasteele is dokter bij Geneeskunde voor het Volk en Antwerps OCMW-raadslid voor de PVDA.

Tom De Meester. ©rv

Binnenkort beslist de Federale ministerraad wie in Antwerpen het nagelnieuwe Forensisch Psychiatrisch Centrum mag uitbaten. Daarbij kunnen we maar beter lessen trekken uit het Gentse voorbeeld. In Gent kreeg Sodexo het contract. Met alle gevolgen van dien: het Gentse FPC maakt véél winst, maar personeel en geïnterneerden betalen de rekening.

Het Forensisch Psychiatrisch Centrum op Linkeroever is eindelijk af. Zestig miljoen euro belastingsgeld heeft de bouw opgeslorpt. Oorspronkelijk moest het gebouw midden 2016 de deuren openen. Nu dreigen de eerste geïnterneerden pas in de zomer van 2017 een plaats te krijgen in het centrum.

Lise Vandecasteele. ©rv

Bij haar bezoek aan de werf van het FPC Antwerpen in januari 2016 zei minister van volksgezondheid De Block trots: “Dit centrum past binnen de verdere uitbouw van de geestelijke gezondheidszorg in ons land: al onze burgers verdienen de juiste zorg, op het juiste moment en op de juiste plaats.”

Of het centrum die lof zal verdienen valt echter nog te bezien. Vandaag staat het gebouw nog helemaal leeg. Er zijn drie mogelijke kandidaten: de Broeders van Liefde (in alliantie met beveiligingsfirma G4S), Het Gentse FPC (uitgebaat door Sodexo en Nederlandse zorgspelers Parnassia en De Kijvelanden) en het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum Rekem dat samenwerkt met het Zorgbedrijf Antwerpen. Alledrie staan ze trappelen om het nieuwe centrum te mogen uitbaten. Het politieke lobbywerk en getouwtrek achter de schermen is in volle gang. Het dossier komt morgen op de federale ministerraad. Maar de Gentse ervaring leert dat de overheid daarbij best niet over één nacht ijs gaat.

Marktprincipes toegepast op zorgsector

Het FPC in Antwerpen wordt, na Gent, het tweede forensisch centrum voor geïnterneerde psychiatrische patiënten. Daarvoor zaten mensen die criminele feiten hadden gepleegd en leden aan schizofrenie of een mentale beperking hadden gewoon in de gevangenis, waar ze geen therapie of aangepaste begeleiding kregen. Een praktijk waar België herhaaldelijk voor veroordeeld werd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De nood aan aangepaste voorzieningen voor geïnterneerden staat buiten kijf. Maar of de privatisering van die forensische opvang het juiste antwoord is, dat is een andere kwestie.

Share

Kiest de regering voor volwaardige, kwalitatieve zorg, of voor minderwaardige opvang aan dumpingprijzen?

In 2014 werd het eerste Forensisch Psychiatrisch Centrum van België opgericht in Gent. Het beheer daarvan werd toevertrouwd aan privébedrijf Sodexo, die voor deze investering een joint venture aanging met Parnassia Groep en FPC de Kijvelanden. Sodexo stelt wereldwijd meer dan 400.000 arbeidskrachten te werk. Deze catering- en dienstenmultinational werpt zich zich tegenwoordig voluit op de uitbating van zorginstellingen. Niet uit menslievendheid, of omwille van de mooie ogen van de minister, maar om forse winst te maken. Dat is en blijft het belangrijkste doel van elk privébedrijf. En dat is niet anders voor het FPC Gent. In 2015 boekte het centrum precies 1.274.201 euro winst (na belastingen). Na amper één jaar tijd hebben de investeerders Parnassia Groep, FPC de Kijvelanden en Sodexo al meer dan 75% van hun gezamenlijke inbreng kunnen recupereren.

Om het uitbatingscontract binnen te halen, beloofde Sodexo destijds aan de regering Di Rupo dat zij het FPC in Gent aan de allerlaagste prijs zouden uitbaten, met het strikte wettelijke minimum van zeven zorgverleners per tien patiënten. De tegenkandidaat voorzag tien zorgverleners per tien patiënten. Sodexo rekende de overheid voor dat haar scenario met zeven zorgverleners 3,5 miljoen euro goedkoper was. Een argument waar de regering in tijden van oplopende begrotingstekorten wel oren naar had.

Vooral de liberalen in de regering Di Rupo waren lyrisch: de voordelen van de markt vonden eindelijk ingang in de grootste nog niet door marktprincipes aangetaste sector van het land: de zorg. Zie je wel dat marktwerking tot grote kostenbesparingen leidt, en tot een efficiëntere, betere zorg?

Interimmers met dagcontracten

Van dat sprookje blijft ondertussen weinig over. In april 2016 schrijft de Vlaamse Zorginspectie een vernietigend auditrapport. De permanentie van de verpleging wordt niet gegarandeerd, er is onvoldoende nachtbezetting en er wordt personeel tewerk gesteld zonder de juiste diploma's.

Werknemers vertelden ons hoe ze constant werken met een minimale bezettingsgraad, met alle gevolgen vandien: “We hebben te weinig personeel om routinetaken zoals kamercontroles uit te voeren. Dit is nochtans iets wat wekelijks moet gebeuren om de basis veiligheid van het personeel en de gevangenen te garanderen. Wapens worden niet ofwel slechts per toeval ontdekt”.

Om het nijpende personeelstekort aan te pakken, kiest Sodexo voor een zogenaamde “flexpool”. Een vaste groep zorgverleners wordt aangevuld met interimmers met dagcontracten. “Het is voor ons onmogelijk om die mensen voldoende op te leiden, of zelfs maar te briefen, als ze op onze afdeling komen”, getuigen medewerkers.

FPC Gent meldt zelf op zijn website dat er dagelijks gewelddadige incidenten plaatsvinden. Wat de directie er echter niet bij vertelt is dat deze incidenten in de meeste gevallen voorkomen zouden kunnen worden door de permanente aanwezigheid van voldoende en degelijk opgeleid personeel.

Zes minuten bellen voor anderhalf uur werken

Op diezelfde website van het Gentse FPC, lezen we dat “patiënten behandeld worden met het doel het risico op het plegen van nieuwe strafbare feiten te verminderen en de achterliggende oorzaken van het delictgedrag weg te nemen of beheersbaar te maken, zodat een (hernieuwd) verblijf in de samenleving veilig en mogelijk is.”

Maar uit de praktijk horen we een heel ander verhaal. “Gevangenen worden aangeleerd om sociaal wenselijk te antwoorden zodat ze naar een afdeling met een lagere beveiligingsgraad kunnen verhuizen. Van echte vooruitgang is er in die gevallen geen sprake, maar dat interesseert het management niet, zolang ze op papier maar goede cijfers kunnen voorleggen”, vertelde ons een voormalig werknemer.

Share

Gevangenen worden aangeleerd om sociaal wenselijk te antwoorden zodat ze naar een afdeling met een lagere beveiligingsgraad kunnen verhuizen. Van echte vooruitgang is er in die gevallen geen sprake, maar dat interesseert het management niet

Om de rentabiliteit van het FPC op peil te houden, krijgen uren in de werkplaatsen steeds voorrang op de therapie. Sodexo verdient immers aan wat de gevangenen produceren. Volgens onze bronnen zouden de gevangenen voor anderhalf uur werken amper drie euro betaald worden. Wanneer ze naar familieleden willen bellen wordt hiervoor 0,50 euro per minuut aangerekend. Dat is zes minuten bellen voor anderhalf uur werken.

Door het groot verloop van personeelsleden is het voor begeleiders onmogelijk om een degelijke therapeutische relatie op te bouwen. Zo’n therapeutische relatie wordt in de literatuur en opleidingen nochtans altijd aangehaald als één van de belangrijkste succesfactoren in de behandeling van psychiatrische patiënten, die dikwijls met een zware hechtingsproblematiek kampen. Degelijke zorg en de reintegratie van de geïnterneerden in de maatschappij lijkt een doelstelling die voor Sodexo veel minder belangrijk is dan het financiële rendement. Winstmaximalisatie en zorgverlening, het blijkt een slecht huwelijk.

Leert Antwerpen uit fouten van Gent?

Of Sodexo morgen ook het contract krijgt voor het nieuwe FPC in Antwerpen valt nog af te wachten. Achter de schermen woedt een heuse procedureslag. Maar de hamvraag is of de overheid lessen trekt uit het Gentse privatiseringsdébâcle. Kiest de regering voor volwaardige, kwalitatieve zorg, of voor minderwaardige opvang aan dumpingprijzen? Het Gentse voorbeeld leert dat we de psychiatrische opvang van geïnterneerden maar beter niet kunnen overlaten aan de winstlogica van private multinationals. Dat zijn we aan de samenleving verplicht.