Eandis
Rogier De Langhe

Als het moet dan bouwen we die energie-infrastructuur gewoon zelf

2 ► De zetel van Eandis in Melle. "Het Eandis-dossier lijkt eerder gedreven door (gemeente)belangen op de korte termijn", betoogt De Langhe. © Bas Bogaerts

Rogier De Langhe is economiefilosoof aan de UGent.

2 Rogier De Langhe © rv

Er was Ringland, er was het Essersbos. Nu is er Eandis. Burgers verenigen zich steeds vaker om zelf beleid te maken. Min of meer spontaan vormende horizontale burgernetwerken worden steeds slagkrachtiger. Burgers verenigen zich bijvoorbeeld in energiecoöperatieven die zelf controle willen nemen over hun stroom. Die coöperatieven vormen op zich weer een groter netwerk zoals REScoop, dat nu mee ijvert voor de mogelijkheid van burgerparticipatie in Eandis.

Dankzij hun wendbaarheid kunnen horizontale netwerken korter op de bal spelen. Ze hanteren andere spelregels en hebben een eigen, vaak verfrissende visie op het algemeen belang. Als tijdelijk vehikel worden ze minder gehinderd door gevestigde belangen zoals afhankelijkheid van dividendenstromen of machtsverankering op specifieke bestuursniveaus. De goodwill die dat oplevert verzekert hen de steun bij het brede publiek en hulp van specialisten met dossierspecifieke expertise. Het is een structuur die minder geschikt is voor het beheer van een heel land op de termijn, maar op elk dossier afzonderlijk wel relevanter en legitiemer kan zijn.

Stel je voor dat er binnenkort voor elk belangrijk dossier wel ergens zo'n netwerk opduikt. Wat betekent dat voor onze parlementaire democratie? Misschien vinden we het binnenkort wel voorbijgestreefd om eerst een partij op te richten vanuit een of andere abstracte theoretische visie op de maatschappij, en die visie dan als een one size fits all-oplossing toe te passen op eender welk probleem dat voorbijkomt.

Geen energievisie

De Australische politieke filosoof Simon Tormey denkt dat we het in de toekomst steeds vaker omgekeerd zullen doen: afhankelijk van het probleem een structuur opzetten. Technologie maakt het immers steeds makkelijker om mensen te organiseren. In The End of Representative Politics voorspelt hij dat partijen wel nog zullen blijven bestaan, maar dan als faciliterende platforms die mensen de middelen geven om zelf structuren op te zetten rond specifieke dossiers, op dat niveau dat daarvoor het best geschikt is, met die mensen met de meeste expertise. Zo kan worden vermeden dat structuren worden toegepast op problemen waarvoor ze nooit waren bedoeld en blijven de pijnlijke beelden van onbeholpen gemeenteraadsleden die moeten beslissen over geostrategische participaties ons misschien bespaard.

Share

Met het dossier Eandis gaat de confrontatie tussen horizontale en verticale macht een nieuwe fase in. Veel meer dan een bos of een tunnel raakt de controle over het elektriciteitsnet aan het hart van de verticale macht

Horizontale bewegingen maken het meeste kans waar de verticale partijen het laten afweten. Al vijftien jaar slagen ze er niet in een energievisie te ontwikkelen. Ook het Eandis-dossier lijkt eerder gedreven door (gemeente)belangen op de korte termijn dan door een visie op de energiebevoorrading van de toekomst. Die burgercoöperaties hebben wel zo'n visie en zeggen nu eigenlijk: als het moet dan bouwen we die infrastructuur gewoon zelf. Het is een nieuw soort van politieke actie.

Vroeger ging je betogen op straat, of lobbyde je bij de bevoegde minister. Waarom nog staan roepen in de hoop dat iemand anders je probleem oplost, als je dat ook zelf kunt doen? Horizontale netwerken ontlenen hun macht aan die mogelijkheid van parallelle structuren. Het was tot voor kort een ondenkbare strategie, zeker in de kapitaalintensieve energiesector. Nu mensen steeds meer technologische middelen hebben om zichzelf te organiseren en elektriciteitsproductie omgekeerd steeds decentraler wordt, is dit stilaan een realistisch scenario. Dat gegeven creëert een nieuwe politieke realiteit. Plots is het niet langer vanzelfsprekend dat politiek het exclusieve terrein is van verticaal georganiseerde partijen.

Met het dossier Eandis gaat de confrontatie tussen horizontale en verticale macht een nieuwe fase in. Veel meer dan een bos of een tunnel raakt de controle over het elektriciteitsnet aan het hart van de verticale macht. De zitjes in de raad van bestuur zijn symbool geworden voor de vraag of verticale partijen de horizontale burgerbewegingen naast zich zullen dulden. Het is een vraag waarop het antwoord misschien al komt op 3 oktober, de dag dat de Eandis-deal beklonken moet worden. Het vuurwerk dat we in de aanloop ernaartoe te zien krijgen, wijst alvast op politieke hoogspanning. Daar zit je dan, als democratisch verkozen politicus, recht tegenover de burger aan wiens vertegenwoordiging je je legitimiteit ontleent. Bart Tommelein (Open Vld) verklaarde alvast voorstander te zijn van een burgerparticipatie.

Al mag burgerparticipatie niet worden verengd tot een beursgang of een obligatie-uitgifte. Dit gaat niet over geld, maar over macht.

cult