Zondag 29/01/2023

AnalyseOorlog in Oekraïne

‘We moeten ervoor zorgen dat Oekraïne kan doorvechten’: zo kan de NAVO Oekraïne de winter doorhelpen

Secretaris-generaal Jens Stoltenberg opent de NAVO-top in Boekarest dinsdag. Beeld AP
Secretaris-generaal Jens Stoltenberg opent de NAVO-top in Boekarest dinsdag.Beeld AP

De winter staat voor de deur, ook in Oekraïne. Russische aanvallen op de infrastructuur zetten er de bevolking letterlijk in de kou. Deze week komen NAVO-lidstaten bij elkaar. Hoe kunnen zij helpen? ‘Het is nu vooral een kwestie van volhouden.’

Pieter Gordts

Wat betekent de winter voor de Oekraïense bevolking?

Ook dit jaar zullen er kerstbomen staan in de straten van de Oekraïense hoofdstad Kiev. Dat heeft burgemeester Vitali Klitsjko beloofd. Maar het zal zonder kerstlichtjes zijn. Het land gaat gebukt onder de Russische rakettenregen, die grote delen van het elektriciteitsnet lamlegde. Volgens Oekraïens president Volodymyr Zelensky sloegen vorige week alleen al in Cherson 258 raketten in. Ongeveer een derde van het elektriciteitsnet is buiten werking.

“Poetin probeert de winter te gebruiken als oorlogswapen”, zei NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg bij het begin van de NAVO-top in Roemenië dinsdag en woensdag. Rusland viseert met zijn raketaanvallen duidelijk nutsvoorzieningen zoals het elektriciteitsnet. “Mogelijk is het een manier van Rusland om wraak te nemen voor de terugtrekking op het slagveld”, zegt defensiespecialist Sven Biscop (UGent / Egmont Instituut). “Al denken ze misschien ook dat ze het moreel van de bevolking kunnen kraken om zo de regering tot een koerswijziging te dwingen.”

De geschiedenis leert echter dat zo’n tactiek weinig kans op slagen heeft. “Integendeel, meestal is het effect omgekeerd en versterkt een land zo enkel het moreel van mensen”, zegt Biscop.

Dinsdagavond 29 november: mensen wandelen in het donker in Kiev. Beeld ANP / EPA
Dinsdagavond 29 november: mensen wandelen in het donker in Kiev.Beeld ANP / EPA

Zal de kou het vechten doen stoppen?

Dat is moeilijk te voorspellen. Hoewel het Oekraïense leger beter uitgerust is voor het winterse weer dan de Russische troepen, geldt in de regel dat (extreme) koude elke militaire operatie moeilijker maakt. “De Russen zullen de winter willen gebruiken om de westerse eensgezindheid op proef te stellen”, zegt militair expert Peter Wijninga (Haags Centrum voor Strategische Studies). “Hoe langer deze oorlog duurt, hoe meer wij dat voelen, bijvoorbeeld door de hoge gasprijzen. Dat zou een reden kunnen zijn voor Poetin om te proberen de oorlog over de winter te tillen.”

Een tweede reden is om het eigen leger te kunnen versterken. Dan gaat het niet alleen over voldoende wapens en warme kleren tot aan de frontlijn te krijgen, maar ook over de opleiding van de snel opgeroepen rekruten.

“Voor Oekraïne is het belangrijk Rusland die rust niet te gunnen”, zegt Wijninga. “Daarom zou het best kunnen dat eenmaal de grond voldoende bevroren is in januari en voertuigen gemakkelijker over het terrein kunnen, Oekraïne een offensief opzet. Maar ik durf het niet te voorspellen. Rusland houdt er wel rekening mee: het leger versterkt de verdedigingslinies op de oostelijke oever van de Dnjepr, vlak bij de stad Cherson, en op de knooppunten naar de Krim.”

Waar heeft Oekraïne nood aan?

Naast het heropbouwen van het elektriciteitsnetwerk probeert de Oekraïense regering zogenaamde ‘onbreekbare plekken’ op te zetten. Denk aan een omgebouwde school waar burgers gebruik kunnen maken van elektriciteit, water en warmte. Daarvoor heeft het land nood aan elektriciteitsgeneratoren. Verschillende landen, waaronder België, hebben al gezegd dat ze die zullen geven.

Daarnaast vraagt Kiev zoals altijd om extra wapens, zoals luchtafweer. “Om een lang verhaal kort te maken, Oekraïne heeft vooral Patriots (een specifiek soort luchtafweer, PG) en transformatoren (om het elektriciteitsnetwerk te herstellen, PG) nodig”, zei Oekraïens minister van Buitenlandse Zaken Dmytro Koeleba dinsdag.

“Momenteel heeft het land raketten met een bereik van 70 tot 80 kilometer”, zegt Wijninga. “De NAVO-lidstaten overwegen nu om de Oekraïners ook te voorzien van oorspronkelijk als vliegtuigbom ontwikkelde raketten. Die hebben een bereik tot 150 kilometer. Zo zou het leger Russische steunpunten achter het front kunnen beschieten.”

Het liefst wil Kiev raketten met een bereik tot 300 kilometer. Ook vraagt het al sinds het begin van de oorlog om luchtdefensie. Dat is een rode lijn voor de NAVO. Een vliegverbod afdwingen betekent dat de alliantie in rechtstreeks conflict met Rusland zou komen. “Wellicht zouden die raketten een soort van compromis zijn”, zegt Wijninga. “Daarnaast denk ik dat het ook deels een reactie is van het Westen op het bombardementoffensief van Rusland van vorige week.”

Lees ook

Nieuwe satellietbeelden tonen zwakheden van Russische defensie in Cherson aan

De artillerie van Oekraïne verslijt in hoog tempo - en dat wordt ook voor het Pentagon een probleem

Wat als ‘Generaal Winter’ dit keer niet langer Poetins bondgenoot, maar vijand is?

Welke steun kan de NAVO Oekraïne nog leveren?

“We zetten de politieke en praktische hulp aan Oekraïne voort en schalen ze op terwijl het zijn soevereiniteit en territoriale integriteit verdedigt. Dat doen we zolang dat nodig is.” De NAVO-landen wonden er na de eerste dag van de top geen doekjes om in een gezamenlijk statement: ze blijven pal achter Oekraïne staan. Zo beloofden de Verenigde Staten dinsdag 53 miljoen dollar voor de heropbouw van het elektriciteitsnetwerk.

Een andere vraag dringt zich stilaan op: hoe groot is de militaire voorraad van Europa nog? Jaren van onderfinanciering in defensie laten zich nu voelen. Na de Koude Oorlog legden Europese legers zich toe op vredeshandhavingsmissies en kromp de militaire industrie in.

“Ik zou op de NAVO-top deze week niet zoeken naar veel nieuwe initiatieven”, zegt Biscop. “Het is nu vooral een kwestie van te blijven volhouden. We moeten ervoor zorgen dat Oekraïne kan doorvechten. Daarbij moeten we in Europa toch stilaan nadenken over de scenario’s voor ná de oorlog. Je voelt bijvoorbeeld dat de invloed van Rusland in een aantal ex-Sovjetrepublieken afneemt, zoals in Armenië en Azerbeidzjan. Neemt Europa die rol over? En hoe zien wij na de oorlog onze relatie met Rusland zelf? Die plannen moeten we nu maken.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234