Zondag 05/02/2023

ReportageBali

‘Sorry, we komen uit Moskou’: de oorlog joeg duizenden Oekraïners én Russen naar Bali, nu proberen ze er samen te leven

De ingang van Parq Ubud in Bali, dat een populaire woon- en werkplek is geworden voor de gevluchte Russen en Oekraïners. Beeld NYT
De ingang van Parq Ubud in Bali, dat een populaire woon- en werkplek is geworden voor de gevluchte Russen en Oekraïners.Beeld NYT

Duizenden Russen en Oekraïners zijn sinds het begin van de oorlog naar het Indonesische eiland Bali gevlucht. Maar zelfs in een tropisch paradijs blijft de realiteit voortdurend aanwezig. ‘We weten niet hoe we met de Russen moeten communiceren.’

Sui-Lee Wee

In een café op meer dan 9.000 kilometer van de frontlinies staat de Kiev-cake naast de kartosjka’s, een Russisch dessert van koekjes, gecondenseerde melk en boter. De kok is Russisch, maar de borsjt op het menu, die eerst als ‘Russische soep’ werd beschreven, wordt nu geïdentificeerd als zijnde van Oekraïense oorsprong. In de buurt kunnen bezoekers ook gebruik maken van een banja - een saunaruimte die zowel in Rusland als in Oekraïne een belangrijke rol speelt in het dagelijkse leven.

Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne is Parq Ubud - deels co-working space, deels appartementencomplex, deels café - een toevluchtsoord geworden voor zowel Russen als Oekraïners op het Indonesische eiland Bali. Tussen beide partijen zijn vriendschappen ontstaan. Maar de druk van een oorlog die ver weg wordt gevoerd, weegt nog steeds op velen.

“Ik dacht dat het ongemakkelijk zou zijn, omdat je je schaamt voor wat er gaande is”, zegt Polina Ptoesjkina, een 21-jarige ontwerpster voor een cryptocurrency-startup die in maart op Bali is aangekomen. “Je voelt ongetwijfeld schaamte, omdat je het niet hebt tegengehouden, omdat je niet genoeg hebt gedaan”, aldus Ptoesjkina, een Russische die naar eigen zeggen op de eerste dag van de invasie in de straten van Moskou is gaan protesteren. “Het is nog steeds vreemd, denk ik, voor iedereen, voor Oekraïners én voor Russen.”

Ze vertelt over een ongemakkelijk gesprek met een Oekraïense vrouw die in het kantoor naast het hare werkte in Parq. De vrouw was langsgekomen en vroeg Ptoesjkina en haar collega’s of ze Oekraïners waren. “Het spijt me, we komen uit Moskou”, antwoordde Ptoesjkina daarop. De vrouw vroeg Ptoesjkina waar ze spijt van had. Ze zijn nu vrienden. Verschillende Russische mannen van in de dertig vertellen dat ze daar zijn om aan de dienstplicht te ontsnappen. Ze zijn allemaal tegen de oorlog, maar zijn ook voorzichtig met het bespreken van de Russische president Vladimir Poetin.

Paulo Tarasjoek (rechts), de directeur van een online reisorganisatie met een kantoor in Parq Ubud. Beeld NYT
Paulo Tarasjoek (rechts), de directeur van een online reisorganisatie met een kantoor in Parq Ubud.Beeld NYT

Digital nomads

Voor sommige Oekraïners in het complex is alleen al het zien van Russen een pijnlijke herinnering aan wat er thuis gebeurt. “We weten niet hoe we met Russen moeten communiceren”, zegt Paulo Tarasjoek, CEO van een online reisorganisatie. “Het is zo moeilijk voor ons.” Tarasjoek voegt eraan toe dat hij het niet nodig vindt om met de Russen over de oorlog te praten omdat “zij hun informatie hebben en wij die van ons.” In het voorjaar hielp hij tien Oekraïners naar Bali te verhuizen. Hij zegt dat hij nog steeds verzoeken om hulp krijgt van mensen in Oekraïne.

Een van Tarasjoeks recente aanwervingen is Ihor Popov, een 24-jarige uit Odessa, die als zijn assistent werkt en Oekraïense gasten begroet op de belangrijkste luchthaven van Bali. “Ze hebben zulke ogen”, zegt Popov, terwijl hij zijn handen naast zijn ogen uitstrekt. “Want er is een enorm cultuurverschil tussen Oekraïne en Indonesië. Het is een compleet nieuw universum voor de meeste mensen, vooral als je nog nooit hebt gereisd.”

Al voor de oorlog was Bali een populaire bestemming voor veel Russen en Oekraïners. Het eiland heeft zichzelf gepromoot als een werklocatie voor zogenoemde digital nomads. Het beloofde langetermijnvisa voor een hoogopgeleid, technisch onderlegd publiek. In september zijn volgens Indonesische immigratiegegevens meer dan 14.500 Russen en meer dan 3.000 Oekraïners naar Bali gekomen. Sandiaga Uno, de Indonesische minister van Toerisme, verklaarde dat zijn regering de toeristenvisa van degenen die door de oorlog zijn getroffen, zal helpen verlengen. “We weten dat het een moeilijke tijd is”, aldus Uno.

William Wiebe, de Amerikaanse medeoprichter van Parq, zegt dat hij en zijn andere investeerders nooit van plan waren zich volledig op Russen en Oekraïners te richten, omdat zij dachten dat ze vooral Chinese en Australische toeristen zouden aantrekken. Wiebe zegt dat er twee pieken waren: vlak na het begin van de oorlog en na de Russische mobilisatie. Ze moesten zich haasten om meer appartementen klaar te krijgen. Inmiddels hebben ze een wachtlijst van ongeveer driehonderd mensen. “Binnen enkele dagen na het uitbreken van de oorlog werden we overspoeld”, vertelt Wiebe.

Kristina Koetsjinskaja, de verkoopmanager onroerend goed van Parq, zegt dat ongeveer 90 procent van de mensen bij Parq Russen en Oekraïners zijn. Ze voegt er echter aan toe dat ze niet zeker weet “wie Oekraïners en wie Russen zijn”. Koetsjinskaja: “Ik heb geen onderscheid gemaakt. Voor mij zijn we allemaal één.” Maar voor anderen in Parq is het begrip identiteit - ooit vervaagd in twee landen met vergelijkbare gebruiken, keukens en talen - aangescherpt door de oorlog.

Archip Vouba, afkomstig uit Rusland, in Parq Ubud. Beeld NYT
Archip Vouba, afkomstig uit Rusland, in Parq Ubud.Beeld NYT

Alex Man, een 29-jarige investeerder uit Charkiv in Oekraïne, vluchtte naar Bali met zijn drie kinderen van 7, 5 en 2. Hij zegt dat zijn schoolgaande kinderen onlangs ruzie kregen met hun Russische klasgenootjes over welke kant gelijk had. Man heeft altijd Russisch gesproken met zijn familie, maar schakelde sinds het begin van de oorlog over op Oekraïens. Deze zomer stuurde hij zijn kinderen naar een Oekraïenstalig zomerkamp op Bali. Man zegt dat hij geld doneert en fondsen werft voor vrijwilligersorganisaties in Oekraïne. “Mijn hart bloedt omdat ik niet zelf kan gaan vechten. Een groot deel van onze energie en onze gedachten zijn verbonden met Oekraïne.”

Tussenstop

Bali trekt al lang mensen aan die willen ontsnappen aan de realiteit van het leven. Op een plek waar een sensorische deprivatietank je in het Russisch een ‘significante bewustzijnsverandering’ belooft, en waar vrouwen in bikini’s aan het zwembad van vitamine-detoxsappen nippen, kunnen gedachten aan de oorlog thuis soms naar de achtergrond verdwijnen. “Het is heel belangrijk om te begrijpen dat al deze problemen in Oekraïne abstract zijn voor ons”, zegt Boris Prjadkin (35), sales manager bij Parq. Zijn ouders wonen in de Oekraïense stad Loehansk.

Maar de oorlog kan nooit helemaal worden vergeten, zelfs hier niet. “In het dagelijkse leven raak ik het onderwerp niet echt aan”, zegt Natalia Prjadkina (35), psychotherapeute van beroep en getrouwd met Prjadkin. Maar telkens als ze met haar familie in Oekraïne spreekt - en er bij hen op aandringt ook te vertrekken - dringt de realiteit van de oorlog zich weer aan haar op. “Als ik met hen praat, begrijp ik dat gevoel, de situatie waarin ze verkeren”, zegt ze, terwijl haar ogen zich vullen met tranen. “Het is emotioneel uitdagend.”

Polina Ptoesjkina (rechts) met enkele vrienden in Parq Ubud. Beeld NYT
Polina Ptoesjkina (rechts) met enkele vrienden in Parq Ubud.Beeld NYT

Veel Russen en Oekraïners zeggen dat Bali voor hen waarschijnlijk een tussenstop is voordat ze beslissen waar ze verder heen gaan. Gemiddeld blijven de Russen nu meer dan 90 dagen, vergeleken met één tot twee weken vroeger, volgens Uno, de minister van Toerisme.

Ptoesjkina, de ontwerpster uit Moskou, zegt dat ze hoopt uiteindelijk terug te keren naar Europa om kunst te studeren. Ze zegt dat de meeste van haar vrienden zich nu in landen als Litouwen, Letland, Israël, Georgië en Frankrijk bevinden. Het was een vriend van Ptoesjkina, Archip Vouba, die haar aanmoedigde om met hem naar Bali te komen om bij de start-up te werken. Toen hij Moskou verliet, zei Vouba (21) dat hij een vluchtige gedachte had dat het wel eens de laatste keer zou kunnen zijn dat hij er was geweest. Hij heeft nu besloten dat hij niet zal terugkeren. Over het leven in Parq zegt hij: “Het voelt niet hetzelfde, maar het voelt ook als thuis.”

© The New York Times

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234