Woensdag 08/02/2023

ReportageEnergie in Kiev

In Oekraïne zijn de elektriciens de nieuwe helden: ‘Maar zonder hulp zullen er mensen doodvriezen’

Een zogeheten weerbaarheidspunt in hoofdstad Kiev, waar burgers elektriciteit, water, internet en warmte vinden. Beeld Joris van Gennip
Een zogeheten weerbaarheidspunt in hoofdstad Kiev, waar burgers elektriciteit, water, internet en warmte vinden.Beeld Joris van Gennip

Door de Russische rakettenregen zaten miljoenen Oekraïners deze week minstens een etmaal zonder stroom of water. Groot is de bewondering voor mensen die het elektriciteitsnet na elke aanval oplappen, soms met gevaar voor eigen leven. Ook de burgers blijven strijdbaar. ‘Kou krijgt ons niet klein.’

Fleur de Weerd

Het is een waterkoude ochtend in Kiev. Terwijl de mist optrekt bij metrostation Nivki doemen op straat enkele figuren op. Ze ploegen met lege waterflessen door de modderige sneeuw. “Weet u waar het weerbaarheidspunt is?”, vraagt een van hen aan een vrouw in een bontjas. “Ik dacht hier ergens, maar ik heb geen bereik dus ik kan de precieze locatie niet vinden.”

Een paar honderd meter verderop vindt de man wat hij zoekt. Naast een brandweerkazerne staat een noodtent. Binnen verdringen de mensen zich om tafels vol stekkerdozen, terwijl een brandweerman koffie en thee uitdeelt. Een paar kinderen zijn aan het tafelvoetballen. Buiten staat een brandweerwagen waar mensen hun tienliterflessen vullen met water. “Zo, nu kunnen we de wc weer doortrekken”, grinnikt iemand.

Er zijn duizend van dit soort verwarmde locaties in de Oekraïense hoofdstad. Ze zijn net op tijd neergezet, want deze week is de zevende op rij dat Rusland door het hele land elektriciteit- en andere nutsbedrijven bestookt met kruisraketten en drones. Hoewel de schade telkens weer wordt hersteld, duurt de stroomuitval steeds langer. En dat terwijl de temperatuur steeds verder onder nul zakt.

Lift buiten dienst

De gevolgen voor het dagelijks leven zijn groot, vertellen de mensen in de tent. “Ik had twee powerbanks gekocht, maar zelfs die zijn inmiddels leeg”, zegt de 31-jarige Andrey Boyko. “Het lastigste was nog het gebrek aan mobiel netwerk. Dat je je vrienden niet kunt bereiken en het nieuws niet kunt checken. Ik wil weten hoe het gaat aan het front en in de rest van het land.”

De vrouwen die om hem heen hun laptops staan op te laden knikken. Ze vertellen over de lift die het niet meer doet, waardoor ze de trap moeten nemen naar de achttiende verdieping, over verwarmingen die zijn uitgevallen, wc’s die niet doorspoelen en koelkasten die ontdooien. “Alle vlees, melk en zure room kunnen we weggooien. Maar het is een kleine prijs om te betalen, hoor”, vindt de 58-jarige Ljoedmila Roedenko.

Dit laatste is veelzeggend. Met wie je ook praat, van oost tot west, je hoort het overal in het land. Mensen blijven herhalen hoe nuchter en strijdbaar ze zijn. Het is bijna alsof niets de mensen van hun plek kan krijgen: Poetin niet, raketten niet, kou niet.

“Misschien dat jullie dat niet begrijpen in West-Europa”, zegt Boyko, “maar blijven ís de essentie van onze strijd. Als we ons laten wegjagen, voelt het alsof we Poetin gelijk geven: dat Oekraïne het niet waard is om voor te sterven.” De vrouwen om hem heen knikken. “We zijn Oekraïners. Kou krijgt ons niet klein.”

Poetins plan

Elders in de stad, in zijn flat in de wijk Obolon, schudt energiedeskundige Mark Savtsjoek zijn hoofd. “Dat kunnen ze wel zeggen, maar ze beseffen duidelijk niet hoe grimmig de situatie is”, zegt hij. “En welke humanitaire catastrofe op ze afkomt als dit blijft voortduren.”

Savtsjoek was tot voor kort corruptiebestrijder in de Oekraïense energiesector en geldt in Oekraïne als een groot kenner van de sector. Nu heeft hij zijn werkterrein verlegd. Hij besteedt al zijn tijd aan het waarschuwen van de Europese Unie voor de enorme crisis die eraan komt.

Sinds 10 oktober is Vladimir Poetin bezig om de kritische elektrische infrastructuur te vernielen, legt hij uit. “Zijn doel is een totale black-out. Maar omdat hij niet in staat lijkt te zijn meer dan tachtig, negentig raketten per week af te vuren, beschadigt hij het netwerk trapsgewijs.”

En dat heeft een groot effect: elke week kost het Oekraïne meer tijd om te schade te repareren. De vorige keer lag het elektriciteitsnetwerk er acht uur uit, dit keer zo’n 24 uur. “We hebben geluk dat het energiebedrijf het minst corrupte bedrijf is van het land. Daardoor zijn zijn ze in staat snel te reageren, maar het kan niet eindeloos zo doorgaan.”

Een bord naast de snelweg dankt de elektriciteitsmonteurs, de ‘dappere dragers van onze stroom’. Beeld Joris van Gennip
Een bord naast de snelweg dankt de elektriciteitsmonteurs, de ‘dappere dragers van onze stroom’.Beeld Joris van Gennip

Het is de tactiek van de Russen. Simpel gezegd bestoken ze niet de plekken waar de elektriciteit wordt opgewekt, maar de transformators en de verdeelstations. “Als je het stroomnetwerk vergelijkt met de distributie van melk schiet Poetin niet op de boerderij of de koeien, maar op de plekken waar de melk wordt overgeheveld naar de vrachtwagens”, stelt Savtsjoek. “De transformators zitten complex in elkaar, dus het kost veel tijd om ze te repareren en de onderdelen raken op.”

Ook de kerncentrales zijn geen direct doelwit, legt Savtsjoek uit. “De Russen weten dat als de verdeelstations worden geraakt, we de kerncentrales moeten uitzetten, omdat de centrales kapotgaan als ze hun stroom niet kwijt kunnen. Zo zorgt hij ervoor dat de stroom urenlang uitvalt.”

Dat de schade elke week groter wordt, baart Savtsjoek zorgen. “Als het stroomnet er meerdere dagen uit ligt, wordt het penibel. Want dan doet de riolering het niet, is er geen mobiel netwerk en geen verwarming. Ook de nooddiensten zijn onbereikbaar, een gevaarlijke situatie bij min vijftien graden. Als er geen hulp komt, zullen er mensen doodvriezen. Het is gruwelijk wat ons te wachten staat.”

Geliefd op Facebook

In de warme tent wordt daar anders over gedacht. Ook hier zijn mensen bezorgd, maar ze hebben tegelijkertijd een groot vertrouwen. In zichzelf, maar vooral in de medewerkers van het Oekraïense elektriciteitsbedrijf. “Het is ze telkens gelukt om de energie-installaties te repareren”, zegt Ljoedmilla.

Sinds enkele weken gelden deze arbeiders als de nieuwe frontsoldaten van Oekraïne. Door de stad hangen zelfs posters met foto’s van elektriciteitsmonteurs, de “dappere dragers van onze stroom”, aldus het opschrift. Op Facebook worden posts over “dank aan anonieme mannen die zorgen dat we stroom, water en licht hebben” vlijtig gedeeld.

Ook energiedeskundige Savtsjoek ziet de elektriciteitswerkers als nieuwe helden. “Ze zijn dag en nacht in touw, onder extreem gevaarlijke omstandigheden. Ook de controleruimtes van het stroomnet zijn continu bemand, terwijl de arbeiders weten dat hun werkplek een direct doelwit is.” Al enkele medewerkers van het stroombedrijf zijn omgekomen bij de aanvallen.

Savtsjoek zucht. Hij is bang dat volgende week, als Rusland mogelijk een volgende rakettenregen over Oekraïne uitstort, de uitval enkele dagen zal duren. “Het is van groot belang dat Europa ons luchtafweersystemen stuurt. Ze moeten begrijpen dat er, als ze het niet doen, misschien miljoenen nieuwe vluchtelingen komen. Die allemaal opvangen is veel duurder.”

Daarnaast heeft Oekraïne gereedschap en materiaal nodig, van schroeven tot complete transformatorstations. En natuurlijk generatoren, zodat “als het helemaal misgaat” de ziekenhuizen kunnen blijven draaien, het mobiele netwerk in de lucht blijft en de riolering op een basisniveau kan werken. “Dan zal het leven alsnog zwaar zijn”, zegt Savtsjoek, “maar hebben we tenminste een kans. Want ik ben het met die andere mensen eens: kou kunnen wij Oekraïners wel aan.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234