Woensdag 07/12/2022

ReportageOorlog in Oekraïne

‘Ik heb bijna medelijden met die Russische jongens’: ‘De Morgen’ ging op pad met Oekraïense militairen in Charkiv

Oekraïense militairen tijdens de lunch in hun basis in de regio Charkiv. Beeld Vincent Haiges
Oekraïense militairen tijdens de lunch in hun basis in de regio Charkiv.Beeld Vincent Haiges

Als Poetin de annexatie van de Oekraïense gebieden officieel bekendmaakt, belandt de oorlog in een nieuwe fase. Hoe kijken de Oekraïense strijdkrachten zelf tegen de nieuwe ontwikkelingen aan? In de regio Charkiv zijn ze er alvast gerust in. Of toch niet helemaal.

Joanie De Rijke

Het is muisstil op de dam. Zo’n onnatuurlijke stilte waardoor je je nog bewuster wordt van de dreiging die er hangt. Het enige levende wezen dat we tegenkomen is een klaaglijk miauwende kat, kletsnat van de regen die al de hele ochtend met bakken uit de hemel valt.

Een week geleden braken Russische langeafstandsraketten vanaf twee kanten de twee kilometer lange Pechenihy-dam aan de Siverski Donets-rivier letterlijk in tweeën. De weg op de dam is doormidden, de dam zelf is eveneens vernield maar de schade valt al bij al mee, zegt luitenant-kolonel Andrei, die verantwoordelijk is voor de luchtverdedigingssystemen in dit deel van de regio Charkiv. Zoals de meeste militairen wil hij zijn achternaam liever niet bekendmaken. Beneden ons zien we hoe het water dwars door het gat in de dam dendert. “De Russen wilden de sluizen vernietigen zodat het door ons heroverde gebied onder water komt te staan. Ze hoopten dat de wegen naar Koepjansk en Balaklia onder zouden stromen, twee belangrijke plaatsen die ze hebben moeten opgeven. Maar het is ze niet gelukt, alleen de bovenste sluis is geraakt. Er stroomt water door maar niet in die mate dat het grote problemen veroorzaakt.”

De door de Russen vernielde Pechenihy-dam. Beeld Vincent Haiges
De door de Russen vernielde Pechenihy-dam.Beeld Vincent Haiges

Meteen na de aanval op de dam werd de eenheid van Andrei hier gestationeerd. Twee weken eerder bombardeerden de Russen de stuwdam bij Krivi Rig, de geboortestad van president Zelensky. Meer dan honderd huizen kwamen onder water te staan. Tijdens de Russische aanval op de dam in de regio Charkiv werden de bewoners uit het naburige dorp voor de zekerheid geëvacueerd maar een overstroming bleef uit. “De dam is een geliefd doelwit van de Russen”, zegt de luitenant-kolonel. “Nu ze hun veroverde gebied in Charkiv kwijt zijn, proberen ze het op deze manier te saboteren. We moeten dus alert zijn op nieuwe pogingen om de dam te breken.”

Daarom informeerde Andrei toch nog maar eens bij zijn collega’s of ze mogelijke nieuwe aanvallen verwachtten, vlak voor we de dam opgingen. Nee, klonk het. En toch, de Russen mogen weliswaar 30 kilometer verderop zitten, echt geruststellend voelt het niet om vol in het zicht op de dam te staan, zonder enige plek waar je beschutting kan zoeken.

“We hebben hier verschillende luchtverdedigingssystemen geïnstalleerd”, zegt Andrei. “Onder andere het raketsysteem S-300 en een aantal luchtafweerkanonnen. Maar de Russische raketten vliegen laag, op 50 meter boven het wateroppervlak, dat maakt het er niet makkelijker op. Toch slagen we erin 80 tot 85 procent van alle vliegende objecten te detecteren, waarvan we vervolgens 30 tot 40 procent kunnen onderscheppen.”

Ook drones zijn een plaag, klinkt het. “De Iraanse kamikazedrones die de Russen sinds kort gebruiken, hebben ze hier in de regio ook al gezien”, zegt de luitenant-kolonel. “Grote, zware toestellen die veel lawaai maken en daardoor makkelijk te detecteren zijn. Maar het zijn gevaarlijke wapens, als een mes in de rug.”

Op zijn telefoon toont hij via een speciale app voor militairen het Oekraïense luchtruim. De rode vliegtuigjes zijn Russisch, de blauwe Oekraïens. We zien een Russische drone die vanuit het zuiden richting Slovjansk vliegt en een Russisch vliegtuig dat de richting van Charkiv uitgaat. De afgelopen maand hebben ze meer dan vijftig Russische drones uitgeschakeld, klinkt het. “En ze blijven komen. Het is een kat-en-muisspel.”

Oekraïense militairen in hun basis in de regio Charkiv. Beeld Vincent Haiges
Oekraïense militairen in hun basis in de regio Charkiv.Beeld Vincent Haiges

De annexatie van de vier Oekraïense gebieden betekent absoluut dat de oorlog een nieuwe fase ingaat, beaamt Andrei. Maar net als de andere militairen die we de afgelopen dagen spraken, maakt hij zich er niet echt zorgen om. “De mobilisatie in Rusland dient om de gaten op te vullen. Ze zetten ongetrainde en ongemotiveerde 18-jarigen aan de frontlinies die louter dienen als kanonnenvoer. Op militair gebied zal het voor ons weinig verschil maken. De Russen hebben tijdens hun aftocht massa’s wapens en militaire voertuigen achtergelaten, waaronder heel duur materieel. Dat gebruiken we nu tegen hen. Bovendien zijn wij nog altijd zwaar gemotiveerd, we staan veel sterker dan zij.”

Er is één dreiging van Russische kant waar hij bang voor is, geeft hij toe. “Als Poetin tactische nucleaire wapens inzet, dan is het een ander verhaal.”

Telkens als we de vraag stellen of de militairen zich ongerust maken over de Russische dreiging van kernwapens, wuiven ze het half lachend weg. “Er zijn twee mogelijkheden; hij gebruikt ze of hij doet het niet”, zegt Oleksander Jaeger (Jaeger is zijn bijnaam), commandant van de snelle-interventieafdeling van de Oekraïense luchtmacht. Jaeger detecteert de plaatsen waar de Russische raketlanceersystemen gelokaliseerd zij. “Poetin zal sowieso zwaardere wapens tegen ons inzetten. De Russen hebben het in deze regio momenteel vooral gemunt op elektriciteitscentrales, dammen en wateropslagplaatsen om het land zoveel mogelijk te destabiliseren.”

Iets waar we zelf getuige van zijn. Op dinsdagavond horen we vanuit ons hotel in Charkiv drie explosies in de buurt. Waarna de elektriciteit meteen uitvalt en we urenlang in het donker zitten. De elektriciteitscentrale in het district is geraakt, twee weken eerder werd er ook al een centrale in de stad beschoten.

“We kunnen de Russische langeafstandsraketten onderscheppen vanaf zo’n 30 kilometer afstand”, zegt Jaeger. “Als Poetin tactische kernwapens gebruikt, zal het waarschijnlijk om kleinere tactische bommen gaan. De Russen zetten dan kernkoppen op hun langeafstandsraketten, wat wil zeggen dat we die ook kunnen onderscheppen zodat de raket niet zijn uiteindelijke doel haalt.”

Commandant Oleksander 'Jaeger'. Beeld Vincent Haiges
Commandant Oleksander 'Jaeger'.Beeld Vincent Haiges

Als zo’n kernkop in de lucht ontploft, is het effect kleiner dan wanneer hij op de grond explodeert. Het kan ook gebeuren dat de kernkop niet in de lucht ontploft omdat er een hele kettingreactie aan voorafgaat.

Jaeger denkt dat de Russen de komende weken opnieuw Charkiv onder vuur zullen nemen, met de bedoeling de stad af te snijden van Donetsk en van Kiev. “De Russen beschikken over veel meer manschappen dan wij, dat is een feit. Ik heb ze inmiddels gezien, de jonge Russische jongens aan het front. Je zou er bijna medelijden mee krijgen. Maar het zijn orks (het alomtegenwoordige scheldwoord dat Oekraïners gebruiken voor de Russische militairen, JDR), ze zijn ongeletterd, ze liegen, ze drinken, verkrachten onze vrouwen en ze stelen onze huizen leeg. Er blijft geen medelijden meer over.”

Ook Aleksander Kondokov, commandant van de afdeling artillerie van de 93ste brigade Cholodniy Yar, zegt dat het Oekraïense leger de nieuwe stroom Russische rekruten aankan. “Ze zijn onervaren en gebruiken oude wapens die ze niet onderhouden, we vinden ze overal in de gebieden rond Charkiv. Als we de wapens schoonmaken, zijn ze weer perfect bruikbaar.”

Persoonlijk maakt het voor hem geen enkel verschil of de vier gebieden geannexeerd worden, klinkt het zelfverzekerd. “We hebben dit in 2014 al meegemaakt met de Krim, toen werden de mensen ook gedwongen om te kiezen voor annexatie. Maar het is en blijft niet rechtsgeldig. Het is óns land en dat geven we niet af. De enige taal die de Russische militairen begrijpen, is macht. En die gaan we tegen hen gebruiken. We zullen de geannexeerde gebieden binnengaan, doden iedereen die tegenstand biedt en claimen ons grondgebied terug.”

Hij schat de kans fiftyfifty dat Poetin kernwapens zal gebruiken. “De dreiging is even groot als aan het begin van de oorlog in februari. De Russen hebben ons dusdanig met de rug tegen de muur gezet dat we niet meer bang zijn van een nucleaire aanval. We hebben geen tijd om bang te zijn, bovendien is het zinloos. Maar het zal het Oekraïense verzet niet breken, dat staat vast.”

Luitenant-kolonel Andrei inspecteert de Pechenihy-dam, die door de Russen werd gebombardeerd. Beeld Vincent Haiges
Luitenant-kolonel Andrei inspecteert de Pechenihy-dam, die door de Russen werd gebombardeerd.Beeld Vincent Haiges

Ook luitenant-kolonel Andrei wil niet te lang stilstaan bij een mogelijke nucleaire aanval zegt hij als we terugkeren van de Pechenihydam. “Rusland beschikt over supersnelle raketten maar ik houd hoop dat onze luchtafweersystemen voldoende werken. We kunnen niet anders dan gebruikmaken van de middelen die we hebben. Intussen wachten we op betere luchtverdedigingssystemen, onder andere uit Duitsland en de VS.”

Veel tijd om te stil te staan bij een mogelijke nucleaire aanval is er sowieso niet, zegt Andrei. “De strijd op de grond is in volle gang.” We zijn van de dam naar de militaire basis gereden waar hij samen met zijn collega’s in containers onder de grond verblijft. De aanvallen op de basis zijn afgenomen vanaf het moment dat ze alle militaire voertuigen verplaatst hebben. Nu is het kalmer. De oudere militair die de wacht houdt in een houten uitkijkpost over de velden, in het gezelschap van een buitgemaakt Russisch machinegeweer, zegt dat er af en toe Russen opduiken om de situatie te verkennen. “Ze komen te voet, soms per wagen. Maar dat is voorlopig de enige dreiging.”

De komende weken zullen cruciaal zijn voor de oorlog, daar is iedereen van overtuigd. Als Wit-Rusland zich opnieuw in de strijd mengt en Poetin zwaardere wapens inzet, gaat Oekraïne ontegenzeggelijk een zware tijd tegemoet. “We bereiden ons voor maar we laten ons er niet door ontmoedigen”, zegt Andrei. “Onze optimistische instelling is niet veranderd sinds 24 februari. Dat kunnen ze ons niet afpakken, kernwapens of niet. Onze spirit breken ze niet.”

Een Oekraïense militair inspecteert een machinegeweer dat door de Russen werd achtergelaten. Beeld Vincent Haiges
Een Oekraïense militair inspecteert een machinegeweer dat door de Russen werd achtergelaten.Beeld Vincent Haiges

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234