Vrijdag 25/06/2021

Zwervers met een écht beroep

We lijken het in eigen land niet of nauwelijks te beseffen, maar het Brusselse ESAC behoort tot de wereldtop van de circusscholen, die de vergelijking met kleppers als Montréal gerust kan doorstaan. Vanavond presenteert de École Supérieure des Arts du Cirque in de Hallen van Schaarbeek een best of van de afgelopen drie afstudeerjaren. ‘Wie aan het ESAC een diploma haalt, heeft echt een visitekaartje op zak’, zegt Koen Allary van het Vlaamse Circuscentrum. Door Liv Laveyne

Jonge artiesten van heinde en verre komen naar het ESAC, en ook de uitstroom is groot. Naast uit de opleiding ontstane collectieven als Le Bo Trio of Carré Curieux worden studenten ook binnengehaald door grote circussen als het Zwitserse Monti en Cirque du Soleil.

Met Sorties 8,9 10 wordt dit jaar een best of van de afstudeerjaren 2008, 2009 en 2010 gepresenteerd. De voorstelling, die geregisseerd wordt door de Belg Olivier Antoine, stond in juni dit jaar in Parijs. Drie weken lang was het Parijse circus haast volledig uitverkocht. Nu keren ze terug naar ‘thuisstad’ Brussel. Wij gingen een kijkje nemen in de Hallen Van Schaarbeek, waar de individuele repetities in volle gang waren.

Twee meisjes halen halsbrekende acrobatische toeren uit, waarbij ze hun eigen en elkaars lichaam danig op de proef stellen. Lotta en Stina, beiden afkomstig uit Finland, leerden elkaar in 1997 kennen aan een lokale jeugdcircusschool. Samen meldden ze zich ook aan op ESAC, nadat ze van verschillende artiesten veel positieve geluiden hadden gehoord over de Brusselse hogeschool. ESAC zit dan ook op het niveau van een topsportschool: vijf en soms zelfs zes dagen op de zeven wordt er intensief getraind. Naast algemene vakken zoals acrobatie, trampoline, dans en theater is er dagelijks ook aandacht voor één specialisatievak, vaak de discipline die de student bij zijn ingangsexamen al kiest. Wegens het selecte aantal studenten dat tot de opleiding kan toetreden, krijg je er doorgaans met drie en soms zelfs alleen les van een individuele begeleider. Die leerkrachten zijn afkomstig uit de topsport of dito circussen.

“Je begint elke dag standaard met een uur opwarming, daarna is het les-les-les. Training is enorm belangrijk, maar evengoed telt je mentale staat van zijn: je lichaam in vorm houden is één ding, maar de wilskracht om te geloven in wat je doet, en geen angst te hebben is minstens even belangrijk”, zegt Lotta. Ze vormt samen met Stina intussen al dertien jaar een porte-acrobatie duo. “Het is als een relatie hebben, en misschien zelfs nog intenser, aangezien de meeste huwelijken niet eens zo lang duren. Je moet een onwrikbaar vertrouwen hebben in elkaars kunnen, weten omgaan met conflicten en weten wanneer je moet zwijgen”, lachen ze. Aan het rondreizende bestaan dat ze leiden, zijn ze intussen gewoon. “Dit is voor ons het normale leven. Natuurlijk snakken we er soms naar om lange tijd op één plek te kunnen blijven, vrienden te maken en die elke dag te kunnen ontmoeten, maar we zijn dit zwervende leven inmiddels gewend. En gelukkig hebben we elkaar, skype en e-mail: als circusartiest zijn dat je beste vrienden.”

Het is ook wat Vlaming Antonio Terrones (22) altijd heeft aangetrokken in het circus. “Dat romantische idee van de wereld afreizen en voortdurend andere mensen en culturen ontmoeten. Maar ik vind ook gewoon gevaarlijke dingen tof.” Samen met twee andere artiesten brengt Terrones een nummer op bascule (de wip). Eerst brengen ze hun act op muziek van de Bee Gees , daarna brengen ze dezelfde act op pianomuziek van Bach. “Om aan te tonen hoe identieke bewegingen op andere muziek toch een heel andere emotie kunnen teweegbrengen.”

Eigen creatieve meester

Terrones kreeg de liefde voor circus mee van thuis uit: zijn vader, die in zijn vrije tijd als clown optrad, stichtte een eigen circusatelier, Circolito in Mechelen. Maar zelf ging Antonio de richting van de acrobatie uit. “Bij het Leuvense Cirkus in Beweging volgde ik trampoline en lessen tumbling voor ik bij ESAC ingangsexamen deed. De normen om bij ESAC toegelaten te worden liggen enorm hoog. Toch telt in de eerste plaats niet hoe goed je op dat moment bent, maar hoe goed je kunt worden. En dat heeft alles te maken met motivatie”, zegt Terrones, die inmiddels een eigen circustrio heeft, Aurobarouf.

Is het niet opvallend dat bij ons vooral vele kleine gezelschapjes ontstaan, eerder dan aansluiting te zoeken bij de grote circussen?

“Dat heeft wellicht te maken met het feit dat we graag onze eigen creatieve meester zijn, liever dan als een robot in een groot circus ons nummertje op te voeren. En misschien heeft het ook wel te maken met de opleiding aan het ESAC, waar het belang van de eigen creatieve invulling met vakken als theater en dans hoog in het vaandel gedragen wordt, terwijl een circusschool als Montréal meer gericht is op de pure kunde, met zware lessen in lenigheid”, aldus Terrones.

Dat artistieke aspect toont zich zeker ook bij die andere Vlaming, Alexander Vantournhout (21). Hij studeerde vorig jaar af aan ESAC en volgt momenteel de dansopleiding bij PARTS, de dansschool van choreografe Anne Teresa De Keersmaeker. Een logisch vervolg, vindt hijzelf. “Toen ik ingangsexamen deed bij PARTS, had ik al het zelfvertrouwen op scène mee, en de lenigheid, conditie en kracht.” Vantournhout wil in de toekomst zijn eigen vorm van circus/dans brengen. “Geen cross-over, maar in één voorstelling beide disciplines, circus en dans, volwaardig aan bod laten komen.” In Sorties 8,9,10 brengt hij een solo-act kegeljongleren en een duo-act aan de roue cyr (het rad).

Vantournhout en Terrones zijn overigens de enige twee Vlamingen die te zien zijn in de voorstelling. Vorig jaar waren er aan ESAC op een totaal van 52 studenten maar 4 Belgen. Dat heeft te maken met het hoge niveau van de opleiding, maar zeker ook met de connotatie die circus in ons land nog te vaak heeft. “Mijn ouders hebben mij altijd enorm gesteund in mijn keuze, maar in mijn familie leefde aanvankelijk toch nog vooral het idee van circus als synoniem voor een zwerversbestaan op straat”, zegt Vantournhout.

Belgium united

Aan beide factoren wil men vanuit zowel de Franstalige als Vlaamse Gemeenschap iets doen. “Het beeld dat de Belgen hebben over het artistieke onderwijs moet veranderen. Circusartiest is een beroep waarvoor een specifieke opleiding noodzakelijk is: zo moeten de studenten zowel op artistiek, fysiek als psychologisch vlak de nodige vaardigheden ontwikkelen”, aldus Christos Doulkeridis, staatssecretaris van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en minister-voorzitter van de Franse Gemeenschapscommissie. Aan die bewustmaking wordt volop gewerkt. In Vlaanderen is men dit jaar gestart met een humanioraopleiding circuskunsten in Leuven. En eerder ondersteunde het Vlaamse Circuscentrum ook al de stages die het ESAC organiseert. Het gaat om een voorbereidend jaar waarin jonge, Belgische talenten zich warm kunnen maken voor het circuswezen en zich kunnen voorbereiden op het ingangsexamen van ESAC of andere circusscholen. Sinds dit jaar engageert ook de Franstalige Gemeenschap met La Maison du Cirque (de Franstalige tegenhanger van het Vlaamse Circuscentrum) zich financieel. “Dit is werkelijk een initiatief dat volledig tegengesteld is aan de huidige politieke en communautaire situatie: daar zijn sommige politici op het vlak van het communautaire samenleven erg in zichzelf gekeerd”, aldus Doulkeridis. Die Belgische samenwerking toont zich overigens ook op de scène: tussen de individuele circusnummers worden door de internationale groep ook collectief Belgische nummers gezongen, van Arno bijvoorbeeld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234