Dinsdag 29/11/2022

AchtergrondBuitenland

Zweden maken zich op voor een ‘donkere en koude winter’

Luchtbeeld van een windmolenpark nabij de Sontbrug tussen Zweden en Denemarken. Beeld NurPhoto via Getty Images
Luchtbeeld van een windmolenpark nabij de Sontbrug tussen Zweden en Denemarken.Beeld NurPhoto via Getty Images

Net als elders in Europa kampen Zweedse huishoudens met torenhoge energieprijzen. Maar er dreigt nog een veel groter probleem: het elektriciteitsnetwerk zou het komende winter wel eens kunnen begeven.

Jeroen Visser

“Is Zweden een ontwikkelingsland?”, vroeg de krant Dagens Industri zich onlangs af. Het financiële dagblad somde een aantal van ‘s lands problemen op. De criminaliteit neemt toe, de Zweden moeten door personeelstekorten meer dan een half jaar wachten op een nieuw paspoort en – het grootste probleem – het elektriciteitsnetwerk dreigt het komende winter te begeven.

Onlangs bleek dat de autoriteiten rekening houden met stroomtekorten in het dichtbevolkte zuiden van het land. Svenska Kraftnät, de netwerkbeheerder, zal op dagen dat het nodig is in verschillende gebieden een uur lang de stroom afsluiten. Vooral huishoudens worden geraakt. Ziekenhuizen en andere vitale dienstverleners blijven wel aangesloten.

“Dat verwacht je niet in een modern land”, noteerde de krant Göteborgs-Posten.

Windturbines

De schuld ligt maar deels bij de Russische invasie in Oekraïne. Binnen Europa is afgesproken het elektriciteitsverbruik de komende tijd met 15 procent te verminderen om de afhankelijkheid van Rusland terug te dringen. Tegelijkertijd moet de export op niveau blijven om andere landen van stroom te voorzien.

Maar dat is niet het hele verhaal. Het zuiden van Zweden kan op koude, windstille dagen niet genoeg elektriciteit produceren om in de behoefte te voorzien. De windturbines leveren dan niet voldoende stroom en er zijn onvoldoende andere bronnen. Bovendien heeft Zweden een pijnlijk capaciteitsgebrek om elektriciteit van noord naar zuid te transporteren.

“Ons elektrische systeem was dertig jaar geleden aanzienlijk robuuster”, concludeerden hoogleraar kernfysica Jan Blomgren en elektriciteitsexpert Svenolof Karlsson in de krant Dagens Nyheter. “Sindsdien hebben we elektriciteit stopgezet die het hele jaar het klokje rond blijft draaien (voornamelijk kernenergie) en vervangen door elektriciteitsproductie die onvoorspelbaar is (voornamelijk windenergie).” Volgens de twee experts is het dan ook “duidelijk dat de crisis voornamelijk door de politiek wordt veroorzaakt”.

Wat meespeelt is dat de Zweedse regering in 2014 besloot geleidelijk aan te stoppen met kernenergie. In de jaren daarna werden vier van de twaalf Zweedse reactoren gesloten. In 2016 kwam de regering terug op het kernenergiebeleid. Plannen voor nieuwe centrales zijn er evenwel nog niet.

Nu Zweedse huishoudens kampen met torenhoge energieprijzen én de stroom ook nog eens dreigt uit te vallen, klinkt de kritiek dat de kernreactoren te vroeg zijn uitgezet. De (liberale) krant Expressen spreekt van een “zelfdestructief” energiebeleid. “Er is geen wondermiddel waarmee we het probleem op korte termijn kunnen oplossen. Maar het is des te belangrijker dat Zweden de uitbreiding van nieuwe energie versnelt - zowel kernenergie als offshore windenergie.”

Grimmige waarheid

Ook Dagens Nyheter vindt dat Zweden meer continu leverende energiebronnen nodig heeft, maar roept in haar commentaar op nu eerst de elektriciteitsconsumptie omlaag te brengen. “De grimmige waarheid is dat Zweedse consumenten zich moeten aanpassen.”

Met de verkiezingen op komst op 11 september is dat geen populair geluid. Verschillende politieke partijen lanceerden de afgelopen weken juist voorstellen om consumenten te compenseren voor de stijgende prijzen. Dagens Nyheter heeft daar geen goed woord voor over. “Om de Zweden op deze manier te stimuleren om dezelfde hoeveelheid stroom te gebruiken als voorheen, wanneer er naar verwachting minder wordt geleverd, is ronduit onverantwoord.”

De krant roept op slimme manieren te vinden om op elektriciteit te besparen, zoals het bedrijfsleven aansporen zuiniger te zijn en te stoppen met belastingvoordelen aan elektriciteit slurpende datacenters. De krant doet ook een beroep op lezers: “Ramen, deuren en kieren afdichten, voordat de winter komt.”

Of het genoeg is om straks stroomuitval te voorkomen, dat is de vraag. De krant Göteborgs-Posten weet het wel. “Het wordt donker en koud.”

In een eerdere versie van dit artikel stond dat er de komende jaren nieuwe kernreactoren worden gebouwd in Zweden. Dit klopt niet en is gecorrigeerd.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234