Maandag 20/05/2019

Pesticiden

Zwart-op-wit bewezen: Europa buigt voor pesticidelobby

Een antipesticidebetoging in Berlijn, begin dit jaar. Beeld BELGAIMAGE

Door een afzwakking van Europese regelgeving hoeft bijna geen enkel pesticide van de markt gehaald te worden. Een nieuw rapport geeft inzicht in hoe intensief lobbywerk vanuit de chemische industrie daarvoor zorgde.

Het was altijd een paradepaardje van de Europese Unie: de Europese milieunormen zijn bij de hoogste ter wereld, en voedselveiligheid is strikt gereguleerd. Zo hoort het toch volgens de ‘hazard-based approach’: wordt een stof als intrinsiek gevaarlijk bestempeld, dan komt die de Europese markt niet binnen, ongeacht de dosis. Als een stof mogelijk kankerverwekkend is, de voortplanting kan schaden of hormoonverstorend is, krijgt de volksgezondheid voorrang op commerciële belangen. 

Maar als het gaat over schadelijke pesticiden in de landbouw, dan blijkt de Commissie dat principe toch niet altijd te hanteren. 

Kankers

De Europese milieuorganisatie Pesticide Action Network (PAN) komt tot die conclusie nadat zij 660 vertrouwelijke documenten van de Europese Commissie heeft bestudeerd. Het gaat om e-mails en briefwisseling tussen bedrijven, de Commissie en de verschillende directoraat-generalen die pleiten om de regelgeving af te zwakken. 

Tot in de hoogste lagen van de Commissie is blijkbaar gelobbyd om te vermijden dat er strenge criteria komen voor hormoonverstorende stoffen. “De Commissie heeft de kant gekozen van de industrie, niet van de volksgezondheid”, zegt Hans Muilerman van PAN. “Terwijl de schadelijke gezondheidseffecten van hormoonverstoorders al sinds de jaren 90 zijn aangetoond.”

Hormoonverstorende stoffen zitten naast pesticiden onder meer in plastic, cosmetica en voedselverpakkingen. Ze ontregelen de aanmaak van hormonen, wat dan weer kan leiden tot een verstoorde ontwikkeling van de hersenen of geslachtsorganen, onvruchtbaarheid en borst- en prostaatkankers. Net vanwege de risico’s werd tien jaar geleden al bepaald dat de Europese Commissie duidelijke criteria moest opstellen over welke pesticiden de markt wel of niet binnen mochten. Destijds viel die opdracht te beurt aan het Directoraat-Generaal Milieu. Die maakte een lijst van 32 hormoonverstorende stoffen.

“De DG Milieu had dat voortreffelijk gedaan met behulp van gerenommeerde wetenschappers”, vindt Europees parlementslid Bart Staes (Groen). “Maar nadien is het lobbywerk begonnen. De landbouwindustrie heeft alle truken van de foor gebruikt om twijfel te zaaien bij de Commissie.”

Nieuwe criteria

Volgens het rapport van PAN is er, als reactie op de lijst, een brief verstuurd door een groep van bedrijven naar de top van de Commissie, zonder gegronde wetenschappelijke argumenten. Onder toenmalig Commissievoorzitter José Manuel Barroso stuurde secretaris-generaal Catherine Day plotsklaps nieuwe communicatie uit. Zij stelde voor om een economische-impactstudie uit te voeren over de 32 stoffen op de lijst. 

Nochtans mogen economische belangen volgens de pesticidewetgeving geen rol spelen als er een gevaar is voor de volksgezondheid. “We stellen de bestaande wetgeving niet in vraag, maar laten toe om te analyseren of we de wetgeving moeten aanpassen”, valt te lezen in een e-mail die het Secretariaat-Generaal verstuurde naar de bevoegde administratie voor Volksgezondheid (DG Sante). Die stemde in en onderwierp de lijst van DG Milieu dus aan een bijkomende evaluatie.

Een Belgische boer spuit pesticiden op zijn gewassen. Beeld getty

“Het doet uitschijnen dat de DG Sante meer ijvert voor handel en concurrentie in plaats van voor de rechten van consumenten”, zegt Nina Holland van de lobbywaakhond Corporate Europe Observatory. “Ze zijn al jaren nauw betrokken bij de industrie en willen zoveel mogelijk producten op de markt brengen.”

Ook de nieuwe Commissie-Juncker, die in 2014 Barroso verving, zette de impactanalyse voort. Onwettig, vond de Zweedse overheid. Ze stapte naar het Europees Hof van Justitie en kreeg gelijk. Toch duurde het nog tot april vorig jaar vooraleer de Commissie nieuwe criteria opstelde voor hormoonverstorende stoffen. Alleen blijken die nieuwe criteria mee ingegeven door het lobbywerk van de chemiebedrijven.

Platte commerciële belangen

“De nieuwe criteria zijn bijzonder zwak, waardoor geen van de 32 stoffen nog geweerd zal worden van de markt”, zegt Muilerman. Holland heeft het over een gecoördineerde lobbygroep van multinationals uit de voedsel- en landbouwsector, die nauwe banden onderhoudt met de Commissie. Voorts worden spelers als Bayer, Syngenta en Dow genoemd, net als de Amerikaanse en Canadese ambassades en de Amerikaanse Kamer van Koophandel. “Men hoopte een tijdlang dat het handelsakkoord TTIP voor onderhandelingen kon zorgen, maar dat is niet gelukt.”

PAN kreeg van de Commissie geen inzagerecht in de e-mails en documenten, wat in strijd is met Europese milieuwetgeving en openbaarheid van bestuur. Na twee jaar ijveren bij het Europees Hof van Justitie kon de milieuorganisatie de feiten toch naar buiten brengen. 

Bart Staes zegt dat het rapport voor het eerst zwart-op-wit bewijs levert voor een verhaal dat al langer gekend was. “Een aantal ambtenaren bij de DG Sante, tot mensen op de hoogste politieke posten in de Commissie, hebben hun verantwoordelijkheid misbruikt om de platte commerciële belangen van de industrie te dienen. Ze waren wettelijk verplicht om de volksgezondheid, het algemeen belang, te bewaken. We kunnen dit niet zo laten. Het nieuwe Europees Parlement zal de Commissie er meteen op moeten aanspreken.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.