Dinsdag 19/01/2021

Beeldende kunst

Zwart feminisme in beeld

Beeld RV

Hoe gaan Afrikaanse kunstenaressen in hun werk om met feminisme, seksualiteit en lichaam? De tentoonstelling Body Talk toont hun multimediale strijd.

Lena Dunham en Caitlin Moran maken feminisme weer hip in de literatuur. Celebrity's als Beyoncé uiten zich als feminist. Stilaan verliest het woord eindelijk zijn radicale bijklank en begrijpen steeds meer mensen wat Moran bedoelt wanneer ze zegt: "Als je als vrouw zegt dat je geen feminist bent, heb je het woord verkeerd begrepen."

Ook de beeldende kunst blijft niet achter. Na de historische tentoonstelling over feministische avant-gardekunst uit de jaren 70 in BOZAR vorig jaar, presenteert Wiels de Afrikaanse tegenhanger ervan: Body Talk. Een broodnodige tegenhanger ook, want hoewel ze gelijkaardige artistieke strategieën gebruiken - ook de Afrikaanse kunstenaressen zetten volop hun lichaam in - moeten zij een dubbele strijd voeren: niet alleen hun vrouw-zijn zorgt voor een onderdrukte positie, maar ook hun huidskleur.

Gemarginaliseerd

Afrikaanse vrouwen en vrouwen van Afrikaanse origine waren zwaar teleurgesteld dat het blanke radicale feminisme geen oog had voor de levensomstandigheden van zwarte vrouwen. Als gekleurde vrouwen werden ze binnen de bredere vrouwenbeweging gemarginaliseerd, dus ontstond er een specifiek Afrikaanse en zwarte vrouwenbeweging.

De vroegste uiting van de Nigeriaanse vrouwenbeweging vond plaats in 1929 toen Igbo-vrouwen in de Nigeriaanse stad Aba hun ontblote lichamen inzetten om hun ongenoegen te uiten over de belastingpolitiek van de Britse koloniale administratie. Een krachtig beeld dat decennia later hergebruikt zal worden in de kunsten. Want daar ontstond sinds de jaren 90, zowel op het Afrikaanse continent als in de diaspora, een specifiek zwarte feministische stroming.

De tentoonstelling Body Talk toont hoe zes Afrikaanse kunstenaressen sinds de late jaren 90 in hun werk omgaan met feminisme, seksualiteit en het lichaam. Net als veel westerse feministische kunstenaressen zetten ook deze Afrikaanse artiesten verschillende media in: performance, fotografie, video, installatie. Alles behalve de door mannen gedomineerde schilderkunst.

Hottentot Venus

Opvallend zijn de performances van Valérie Oka. Zij stelde zichzelf ooit publiekelijk tentoon in een kooi. Naakt. Een confronterende act die alludeert op Saartje Baartman, beter bekend als 'Hottentot Venus' of 'Zwarte Venus', die in 1810 in een Britse krant werd aangekondigd als een kermisattractie: 'Just arrived: The Hottentot Venus. Two shillings per head. Piccadilly Street.'

Maar meer dan een historische verwijzing is deze performance een actuele vraagstelling: Hoe komt het dat 'zwart' nog al te vaak gelijkgesteld wordt aan 'beestachtig' of 'inferieur'? In Oka's woorden: "Ik wil dat de toeschouwer zich bewust wordt van dat waar hij naar kijkt. Dat hij zich afvraagt wat hem echt dwarszit en ook wat die beelden zijn die hij zelf doet circuleren."

In Wiels toont ze de restanten van een andere performance. Ze liet twaalf gasten samen dineren en discussiëren over de vraag: 'Welk beeld heeft de blanke man van de zwarte vrouw?'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234