Vrijdag 02/12/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

Zware explosies op de Krim kunnen oorlog in Oekraïne in nieuwe fase brengen

Officieel ontkent Oekraïne dat het achter de zware ontploffingen zit op de Russische luchtmachtbasis op de Krim. Het Kremlin zelf heeft het over een ongeluk met brandstof en munitie. Toch lijkt een Oekraïense aanval het meest plausibele scenario, en dat zou een volledig nieuwe fase van de oorlog kunnen inluiden.

Tommy Thijs

Duizenden Russische toeristen genoten gisteren zorgeloos van hun vakantie in de zon op de stranden van de Krim, het Oekraïense schiereiland dat Rusland in 2014 annexeerde en sindsdien illegaal bezet. Het gebied bleef tot nu toe relatief gespaard van het oorlogsgeweld dat de rest van het land sinds 24 februari teistert, aangezien het ver van de frontlinies ligt.

Tot een reeks zware explosies rond 15.20 uur een einde maakten aan de rust. Badgasten waren getuige van in totaal twaalf explosies op de luchtmachtbasis Saki in het dorp Novofedorivka, die net achter de stranden van de westkust van de Krim ligt. Tientallen beelden op sociale media toonden immense vuurbollen gevolgd door grote zwarte rookpluimen. Her en der ontstond paniek en vluchtten mensen weg terwijl achter hen nieuwe ontploffingen plaatsvonden, al bleven de meeste toeristen vol verbazing naar het schouwspel kijken.

De ontploffingen leidden meteen tot wilde speculaties. Uit satellietbeelden van enkele uren voor de explosies blijkt dat er op dat moment minstens 35 gevechtsvliegtuigen en 6 helikopters op de basis gestationeerd waren. Had het Oekraïense leger na de succesvolle raketaanvallen op munitiedepots en commandocentra nu ook voor het eerst in vijf maanden de Krim bestookt, een van Ruslands belangrijkste luchtmachtbasissen aangevallen, en voor tientallen miljoenen aan gevechtsvliegtuigen vernietigd?

In tegenstelling tot de doelwitten die de voorbije weken met de Amerikaanse precisieraketten van het Himars-systeem aangevallen werden, ligt de Saki-luchtmachtbasis in vogelvlucht op meer dan 200 kilometer van het front. Met de raketten die het Oekraïense leger tot nu toe uit het Westen kreeg, kan echter slechts tot 80 kilometer ver geschoten worden. Tenzij de Verenigde Staten in het grootste geheim toch al de nóg geavanceerdere ATACMS-raketten hebben geleverd, wat officieel wordt ontkend. Die Army Tactical Missile System-raketten kunnen tot 300 kilometer ver vliegen en worden eveneens vanuit een Himars-truck afgeschoten. De Verenigde Staten hebben voorlopig altijd geweigerd ze aan Oekraïne te schenken, uit schrik voor een escalatie vanuit Rusland.

De Oekraïense legerleiding ontkent zelf overigens ook achter de aanval te zitten en zegt niet te weten wat de oorzaak ervan was. Wel herinnerde de generale staf de Russen in een cryptisch bericht niet zonder enige ironie “aan de regels rond brandveiligheid en het verbod om te roken op onbevoegde plaatsen”.

‘Wapen exclusief van Oekraïense makelij’

Toch zei een hooggeplaatste functionaris binnen het Oekraïense leger tegen The New York Times dat Oekraïne verantwoordelijk was voor de explosies. “Dit was een luchtmachtbasis vanwaar vliegtuigen regelmatig opstegen om aanvallen op onze troepen uit te voeren op het zuidelijke strijdtoneel”, meldde hij op basis van anonimiteit. Welk wapen er is gebruikt, wil hij niet zeggen. Wel zou het gaan om een wapen dat “exclusief van Oekraïense makelij was”, en dus geen uit het Westen. Mogelijk gaat het om een omgebouwde Neptune-raket, die normaal gezien gebruikt wordt om doelen op zee te bestoken en waarmee Oekraïne in april al het Russische vlaggenschip Moskva tot zinken kon brengen.

Mikhail Podolyak, een belangrijke adviseur van president Volodymyr Zelensky, ontkende gisterenavond op televisie dat het Oekraïense leger achter de aanval zat, al zei hij er wel bij dat “dit nog maar het begin is”. Hij voorspelde dat “de toekomst van het Krim-schiereiland een parel aan de Zwarte Zee zal zijn, een nationaal park met unieke landschappen en een wereldwijde plek van rust. En dus geen militaire basis voor terroristen.”

Rusland zelf ontkent ten stelligste dat er een Oekraïense aanval heeft plaatsgevonden. Volgens het ministerie van Defensie in Moskou vond er door “onzorgvuldig gebruik van munitie” een reeks ontploffingen plaats. Militaire experts en bloggers betwijfelen dat op basis van de beschikbare beelden op sociale media. Die tonen onder andere hoe op een bepaald moment tegelijkertijd twee grote vuurballen op enkele honderden meters van elkaar ontstaan, terwijl er al rook van een of meerdere eerdere explosies te zien is.

Sukhoi Su-24

Het feit dat de twee ontploffingen op exact hetzelfde moment plaatsvinden, duidt eerder op een geplande aanval, ofwel met raketten vanuit de lucht of met explosieven vanop de grond. Ook de bewering van het Russische ministerie van Defensie dat er geen slachtoffers zijn gevallen of dat er geen schade is, terwijl de Russisch-benoemde gouverneur van de Krim het over minstens één dode en meerdere gewonden heeft, roept vragen op.

De Amerikaanse denktank Institute for the Study of War wijst er in zijn dagelijks rapport op dat Rusland er weinig baat bij heeft om Oekraïne van de aanval te beschuldigen, aangezien het op die manier zelf de ineffectivititeit van zijn luchtverdediging zou moeten toegeven. Het instituut komt dan ook tot de voorlopige conclusie dat “de gelijktijdigheid van explosies op twee plaatsen waarschijnlijk de officiële Russische versie van een ongeluk onmogelijk maakt”.

Hoe groot de schade aan de militaire basis is, is nog niet bekend, maar mogelijk gaat het qua materieel verlies om de grootste klap voor het Russische leger tot nog toe sinds het begin van de invasie. Een video van slechts enkele seconden die op Oekraïense en Russische Telegram-kanalen werd gedeeld, toont alvast één volledig uitgebrande Sukhoi Su-24-jet. In zijn dagelijkse rapport meldde de Oekraïense legerleiding dat gisteren in totaal negen Russische vliegtuigen zijn vernietigd.

In een ander fragment, gefilmd op het parkeerterrein op enkele honderden meters van de plaats waar de vliegtuigen en helikopters gestationeerd waren, is een lange rij uitgebrande auto's te zien die volledig vernield lijken door de impact van de ontploffingen. Dat doet vermoeden dat de schade op de basis zelf nog veel groter is.

Nieuwe fase

De voorbije weken zag het Russische leger zich al verplicht om troepen van de Donbas te verplaatsen naar het zuiden van Oekraïne, om daar het hoofd te kunnen bieden aan het geplande Oekraïense tegenoffensief in de provincie Cherson. Dat de strijd nu mogelijk zelfs nog zuidelijker naar de Krim wordt verplaatst, zou een volledig nieuwe fase in de oorlog betekenen, en het Kremlin nog meer kopbrekens bezorgen dan het nu al heeft.

Philips O’Brien, professor Strategische Studies aan de universiteit van St. Andrews, noemde de aanval indien die bevestigd wordt “extreem belangrijk”. “Door te tonen dat ze de Krim kunnen raken, kan Oekraïne de Russische verdediging nog verder oprekken. Rusland zal een gigantisch gebied ver achter de frontlinies moeten gaan bewaken om nog veilig te zijn.”

Gisternamiddag doken ook al beelden op van een grote rookpluim boven Novooleksiivka, aan de grens tussen Cherson en de Krim. Daar werd waarschijnlijk een munitieopslagplaats bestookt.

De cruciale vraag is ook hoe Rusland zal reageren als duidelijk wordt dat de aanval vanuit Oekraïne kwam. Het Kremlin beschouwt de Krim als Russisch grondgebied, en het lijkt weinig waarschijnlijk dat zo’n zware aanval onbeantwoord zal blijven. Oekraïens president Zelensky liet gisteravond in zijn dagelijkse update niet na te benadrukken dat de oorlog pas beëindigd zal kunnen worden als het schiereiland net als de rest van het land bevrijd is. “De Krim is Oekraïens en we zullen het nooit opgeven.”

Honderden Russische toeristen verlieten in de uren na de explosies de Krim, wat tot lange files leiden op de brug over de Straat van Kertsj die het schiereiland sinds 2018 met Rusland verbindt. Voor velen was het allicht de eerste confrontatie met een oorlog die tot nog toe voor hen abstract was.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234