Woensdag 23/10/2019

Zwanenrivier, de privéstaat van de familie De Clerck in Chili

Steeds meer Amerikaanse en Europese miljardairs schaffen zich privédomeinen aan in Patagonië, het einde van de wereld in het verre zuiden van Chili en Argentinië. Maar eind de jaren zeventig al kocht de Wielsbeekse familie De Clerck in Chili een indrukwekkend Patagonisch 'buitenverblijf' onder de dictatuur van de al even beruchte generaal Augusto Pinochet. De Estancia Río Cisnes (Ranch Zwanenrivier) is anderhalve keer de provincie Waals-Brabant.

Door Raf Sauvillier

Deze week verschenen 54 verdachten voor de Brusselse raadkamer, van wie het openbaar ministerie er 32 absoluut voor de rechter wil krijgen wegens schriftvervalsing, het witwassen van geld en bendevorming. Het gaat om de bijna volledige familie De Clerck (vader, zonen, dochters, schoonzonen...) en vroegere en huidige medewerkers van het wereldomspannende Beaulieutapijtenimperium, dat peetvader Roger De Clerck vanuit het West-Vlaamse Wielsbeke heeft opgestoten in de vaart der multinationale ondernemingen.

Dit extreme juridische dossier van meer dan 400.000 pagina's werd zestien jaar geleden begonnen door de Brusselse onderzoeksrechter Bruno Bulthé en betreft fraude in al haar vormen, want fraude was de centrale economische pijler waaromheen het Beaulieuconcern - nu BIG (Beaulieu International Group) - was opgetrokken: zwarte lonen, onterecht toegekende subsidies, vervalste boekhoudingen, het wegsluizen van belastbare winsten via fictieve commissielonen en offshorevennootschappen, nepfacturen, het aanwenden van vennootschapsgeld voor privédoeleinden, enzovoort.

Het was dan ook niet de eerste keer dat de familie De Clerck juridische problemen kreeg. De geschiedenis van Beaulieu is een opeenvolging van gerechtelijke onderzoeken en botsingen met douane- en belastingsdiensten overal ter wereld. In 1987 verscheen Roger de Clerck een eerste keer voor een Belgische raadkamer nadat het gerecht had vastgesteld dat bij Beaulieu tot 2 miljard oude Belgische frank naar belastingsparadijzen waren gesmokkeld. Hij kreeg 'opschorting van vonnis' omdat de Kortrijkse raadkamer en daarna de Gentse kamer van inbeschuldigingstelling verrassend meenden dat een veroordeling moeilijk lag gezien "zijn positie als zakenman en zijn rol als werkgever". Maar ook in de VS werden gerechtelijke onderzoeken wegens fraude opgezet tegen Beaulieu of America Inc., en daar werden wel effectieve veroordelingen uitgesproken wegens illegale partijfinanciering van de Republikeinse Partij van de familie Bush.

"Tijdens het onderzoek zijn wij ons ook gaan interesseren voor de buitenlandse bezittingen van de familie De Clerck", bevestigt onderzoeksrechter Bruno Bulthé. Daarom doken in de jaren negentig een paar geruchten in de Belgische pers op over hoe Bulthé bij zijn onderzoek was gestoten op "een reusachtig stuk grond dat Roger De Clerck ergens in Chili had gekocht". Wat daar van aan was, werd echter niet uitgezocht. Tien jaar lang bleef het obscure Chileense rijk van 'Boer Clerck' een mysterie. Tot vandaag dus.

Het Zuid-Amerikaanse land Chili heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het mondiale netwerk van handels- en fraudesystemen van Beaulieu. Sinds het einde van de jaren zeventig al beschikt de Belgische multinational er over een afdeling in Macul, een voorstad van de hoofdstad Santiago. En Chili bleek ook een van de hoofdbestemmingen te zijn van het frauduleuze geld dat door de De Clercks vanuit België naar belastingsvrije oorden werd gesmokkeld via vennootschappen in Israël, Paraguay, Curaçao en Panama.

In die jaren tachtig was Chili een van die bloedige Zuid-Amerikaanse dictaturen in handen van door de Verenigde Staten gestuurde militairen. Generaal Augusto Pinochet had in 1973 de macht gegrepen na een staatsgreep tegen de democratisch verkozen president Salvador Allende. Het meedogenloze schrikbewind van Pinochet joeg honderdduizenden Chilenen naar het buitenland, deed tienduizenden in de militaire folterkamers belanden en kostte duizenden het leven.

Maar het Chili van Pinochet was meer dan een moorddadige dictatuur. Net zoals zijn militaire collega Arturo Stroessner in Paraguay bouwde generaal Pinochet, die tot 1990 dictator bleef en tot 1998 hoofd van de Chileense strijdkrachten, zijn land uit tot een fraudeparadijs, een hemel voor mensen met illegaal geld en slechte bedoelingen. Corruptie en illegale zelfverrijking waren de regel.

Nu pas begint men in Chili een kijk te krijgen op de extreme mate waarin Pinochet en zijn militairen de dictatuur aanwendden om zoveel mogelijk te ritselen en te stelen. Nu pas ontdekt de Chileense justitie de vele occulte bankrekeningen overal ter wereld waarop Pinochet en co. de winsten van hun illegale bezigheden parkeerden, van het smeergeld dat werd opgeraapt bij de aankoop van wapens tot de winsten die werden gemaakt met oplichting, schriftvervalsing, belastingontduiking en de verkoop van Chileens nationaal territorium aan kapitaalkrachtige buitenlanders. Het leverde grote baas Pinochet minimaal 25 miljoen dollar op.

Een van die kapitaalkrachtige buitenlanders die wel een lap Chileense grond wilden, was Beaulieubaas Roger De Clerck. Het kostte hem geen enkele moeite om in Chili tot op de schoot van Pinochet te geraken. De familie De Clerck is gespecialiseerd in het zoeken van dekking en steun bij de machthebbers, politieke of militaire: van de toenmalige CVP hier te lande tot de almachtige familie Bush in de Verenigde Staten. En in Chili was er toen een zakenmilieu gegroeid dat zeer gelieerd was met België en direct naar de militaire top rond Pinochet leidde.

Er was bijvoorbeeld Carlos Remigio Cardoen, Chileens zakenman van West-Vlaamse origine. Nu doet Cardoen zich voor als een cultureel filantroop die musea inricht en wijngaarden beheert, maar in de jaren tachtig was ingenieur Cardoen een wapenhandelaar die rijk werd onder de vleugels van generaal Pinochet.

Er was ook de familie De Smet d'Olbecke. Zij waren een onderdeel van een contingent van Belgische families die na de Tweede Wereldoorlog naar Chili waren uitgeweken om in Chile Chico in Patagonië een nieuw leven te beginnen. Ook de familie De Smet ging het voor de wind onder Pinochet, en het hoofd van de familie, Francisco De Smet, kwam in de jaren negentig in opspraak in een wapenhandelschandaal met de bijbehorende smeergeldconstructie, toen bleek dat hij en zijn vennootschap Combak s.a. een rol hadden gespeeld in de dubieuze verkoop door de Belgische firma Sabca van 25 Belgische Mirages aan het leger van Pinochet.

En er was de familie Vandeputte, die direct gelieerd is met het Chileense staalverwerkende bedrijf Inchalam. Vader Frans Vandeputte was vroeger algemeen directeur van Inchalam en zoon José is op dit moment nog altijd de grote man bij Inchalamdochter Acma. Aan de telefoon bevestigt José de familiebanden tussen de Vandeputtes en de familie De Clerck, maar hij weigert iets te zeggen over de Patagonische bezittingen van de De Clercks.

Eind de jaren zeventig reisde een groepje bezoekers naar Patagonië, in het verre zuiden van Chili. Ze stapten af in Aysén, de elfde administratieve regio. Van de dertien Chileense Regio's is de XI Région de Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo met als hoofdstad Coyhaique de minst bevolkte: een kleine honderdduizend mensen voor 110.000 vierkante kilometer. Er is nauwelijks industrie en weinig economie, die zich beperkt tot houtkap en veefokkerij. Maar er zijn veel schapen. Op zijn minst 1 miljoen, schat men. Die schapen bevinden zich op estancias, enorme ranches die in het begin van de twintigste eeuw werden opgestart door veebedrijven en grootgrondbezitters. De Chileens-Belgische delegatie met aan het hoofd Roger De Clerck ging voor wat nu de grootste ranch van Aysén is: de Estancia Río Cisnes in de provincie Coyhaique. Het goed bestaat uit 133.000 desolate hectare bos en berg, een indrukwekkende lap grond met een eigen luchthaven.

"In 1979 ging de Estancia Río Cisnes over in Belgische handen", zegt Lorena Rubio, een journaliste van de krant La Tercera in Santiago, die de buitenlandse grootgrondbezitters in Patagonië al een paar jaar volgt. "De koper was overigens niet de firma Beaulieu, maar Roger De Clerck zelf."

Philippe Follet, de man die vandaag de dag de dagelijkse leiding over de ranch in handen heeft, ontkent dat De Clerck de grond rechtstreeks van het regime-Pinochet heeft gekocht. De verkoper was een privépersoon, beweert hij. Maar een naam wil Follet niet noemen. "Río Cisnes is eigendom van de familie De Clerck. Dat is privé. Ik heb niet de toestemming om daarover te praten."

Maar zijn verklaring wordt keihard tegengesproken door de uitvoerende macht van Lago Verde, een gemeente met een goeie duizend inwoners waar het landgoed van de De Clercks zich bevindt. Gaspar Aldéa Cadagán is de socialistische burgemeester, Jorge Parra Marchant zijn gemeentesecretaris. Gaspar Aldéa: "De dictatuur van Pinochet heeft die verkoop geregeld." Jorge Parra: "Lange tijd was de estancia in handen van een in de jaren twintig opgerichte private veehandelmaatschappij die Sociedad Ganadera Cisnes heette. Maar die bestond niet meer toen de Belgen hier in de jaren zeventig arriveerden. Uiteindelijk was het de Chileense overheid, de dictatuur van Pinochet dus, die besliste om het gebied te verkopen. Via staatsorganisaties als de Cora (Corporación de Reforma Agraria), de SAG en de Odena werd de vennootschap La Tapera, die de controle over de estancia had gekregen, uiteindelijk aan Roger De Clerck verkocht. De man had goeie contacten op het hoogste niveau. Het ging toen om 50.000 hectare. In de daaropvolgende jaren hebben de De Clercks er al het aangrenzende gebied bij gekocht om tot 133.000 hectare te komen."

Lorena Rubio: "Vele duizenden hectaren Patagonisch grondgebied hebben Pinochet en zijn militairen toen verkocht aan mensen met de juiste contacten voor soms niet meer dan 2 dollar per hectare, een ridicule som die ver onder de echte waarde van de grond lag. Maar wat kon het hen schelen? De overheid zag toch geen peso van die uitverkoop. Het geld verdween in de zakken van de militairen."

En heeft Roger De Clerck zijn ranch uiteindelijk ook nog met zwart geld van Beaulieu betaald? Dat zal het proces in Brussel ongetwijfeld uitmaken.

Nu, bijna 25 jaar later, ziet men de familie De Clerck niet vaak meer in Aysén. De 1.330 vierkante kilometer van het Chileense buitenverblijf van Roger De Clerck worden beheerd door de vennootschap Río Cisnes aan de Avenida Baquedano 776 in Coyhaique. De grote man op de ranch is Stefaan Colle, zegt burgemeester Aldéa.

Colle, de favoriete schoonzoon van 'Boer Clerck', is de man van dochter Ann. Toen Roger De Clerck begin de jaren negentig zijn tapijtenhandel onder zijn zes kinderen verdeelde, kregen Ann en Stefaan Colle het deel Beaulieu Kruishoutem, dat later Beaulieu International zou worden en dat de Beaulieubelangen in Zuid-Afrika behartigde.

De Estancia Río Cisnes ligt nu bijna geheel ingesloten door de oprukkende natuurparken, eigendom van rijke buitenlanders uit de Verenigde Staten en Europa. Burgemeester Aldéa is er niet gelukkig mee. "Die buitenlanders maken de grond onbetaalbaar voor de lokale bevolking en hun activiteiten creëren nauwelijks werkgelegenheid. Natuurbescherming en sportvissen voor rijke toeristen zijn geen arbeidsintensieve bezigheden. Ook op Río Cisnes is men nu begonnen met vistoerisme, vliegvissen voor rijke sportvissers, op de zeer voor haar viskwaliteiten geprezen Río Cisnes."

Jorge Parra: "Een lucratieve business, maar wij in Lago Verde hebben er niets aan. Men bouwt dure verblijven voor de toeristen en dure winkels met producten die worden aangevoerd vanuit Santiago. In Lago Verde zelf geven die toeristen geen cent uit. Ze kopen er zelfs geen pak kauwgom."

Maar Río Cisnes is geen natuurpark. De De Clercks volgen de ecotrend niet. Zij zijn nooit erg begaan geweest met de natuur, tenzij er veel geld mee valt te verdienen. Aldéa: "De belangrijkste bezigheid op de ranch blijft de kweek van schapen en runderen voor vlees en wol. De estancia is een van de belangrijkste vleesproducenten in het zuiden van Chili."

Maar ook die productie is niet bedoeld voor de lokale of zelfs maar de nationale markt. Alles gaat naar de export. De wol wordt via een wolwasserij in Uruguay op de internationale markt gegooid. Het vlees wordt via twee Chileense slachthuizen naar het buitenland gebracht. Aldéa: "Er is gewoon géén contact of samenwerking. De ranch is een vreemd lichaam, een reusachtige parasiet op ons grondgebied. De bijdrage van de Belgen van Río Cisnes aan de gemeenschap in Lago Verde is onbestaande."

Jorge Parra: "De winsten die de estancia maakt, zijn fenomenaal. Op dit moment bestaat de veestapel al uit meer dan 60.000 stuks, schapen en runderen. Wij zijn een arme gemeenschap en toch helpen de Belgen ons niet. Dit is ons land en toch geven ze ons niet waar wij recht op hebben. Pas na jarenlange onderhandelingen waren ze bereid ons een beetje elektriciteit, wat brandhout en een miserabele financiële bijdrage aan het plaatselijke schooltje te leveren. Het is een schande! Er is hier in Aysén ook een estancia die eigendom is van een Fransman. Die man heeft huizen gebouwd voor de mensen en wegen aangelegd. Hij zorgt mee voor elektriciteit, schoon water, gezondheidszorg, een goeie school... En de De Clercks? Geld pakken."

Aldéa: "En daar betalen ze zelfs geen frank belastingen voor." Hebben we dat al niet eens eerder gehoord?

De business van de De Clercks in Aysén groeit dan ook explosief. Op dit moment beschikt Stefaan Colle er over nog eens vijf veebedrijven en landerijen die rundsvlees naar de EU mogen exporteren: El Cardal, El Munill, El Rincon, Los Ñires en de Estancia España. Patagonië, een nieuw succesverhaal voor Beaulieu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234