Vrijdag 03/02/2023

AchtergrondAmerikaanse verkiezingen

Zullen complotdenkers de tussentijdse verkiezingen in de VS verstoren? In Michigan zijn ze er niet gerust op

 Dawn Asper (68) luistert naar de Republikeinse kandidaat Kristina Karamo, die de complottheorie dat niet Joe Biden maar Donald Trump de afgelopen presidentsverkiezingen heeft gewonnen verspreidt.  Beeld Emily Elconin
Dawn Asper (68) luistert naar de Republikeinse kandidaat Kristina Karamo, die de complottheorie dat niet Joe Biden maar Donald Trump de afgelopen presidentsverkiezingen heeft gewonnen verspreidt.Beeld Emily Elconin

Sinds Trump een complottheorie rond zijn verkiezingsnederlaag in 2020 lanceerde, komen Amerikanen die het democratische proces in twijfel trekken steeds luidruchtiger in actie. De angst bij medewerkers van stembureaus groeit: zal het bij de aankomende tussentijdse verkiezingen uit de hand lopen?

Maral Noshad Sharifi

“Wat je hier ziet is top secret’, grapt griffier Joel Hondorp (50), terwijl hij wijst naar een stapel dozen achter een hek. Er hangt een zwaar slot aan. ‘Daar zitten de stemmen in van de vorige presidentsverkiezingen.’

Hondorp is al 22 jaar verantwoordelijk voor de verkiezingen in Grand Rapids, een conservatieve stad in het westen van Michigan, waar de eindeloze bossen geel, rood en oranje kleuren. Vanuit de tweede verdieping van een betonnen overheidsgebouw overziet hij het democratische proces. Hij weet als geen ander hoe dat werkt: hoe stembiljetten moeten worden ingevuld, bewaard, vervoerd en geteld. Hondorp heeft al vele verkiezingen op deze manier meegemaakt. ‘Maar dit jaar is anders’, zegt hij.

Op 8 november vinden in de VS de tussentijdse verkiezingen plaats. Amerikanen kiezen vertegenwoordigers voor het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. In staten als Michigan wordt ook onder meer de gouverneur en het staatsparlement gekozen. Veel Amerikanen twijfelen aan de eerlijkheid van het proces. Landelijk gelooft 35 procent van de kiezers in de ‘Big Lie’: de complottheorie dat Trump de presidentsverkiezingen won en niet Joe Biden.

Hondorp traint al jaren de stembureauwerkers in Grand Rapids. “Eerst legde ik alleen de procedure uit en waren we na twee uur klaar. Nu duurt het soms een uur langer.” Mensen zijn sceptisch, zitten vol vragen. “Ik leg uit waar de stemmen worden bewaard. Wie allemaal toegang hebben tot die ruimte. Vragen die ik vroeger niet kreeg.”

De eerste schandalen

Sinds de presidentsverkiezingen van 2020 is de politieke strijd vanuit Washington doorgesijpeld naar de vele duizenden stembureaus verspreid over het land. Het overzien van de verkiezingen werd door politici als iets procedureels gezien, saai, administratie – maar nu hangt er grote spanning omheen.

Republikeinen in heel het land worden opgeroepen om posities op stembureaus te verwerven. Allemaal onder het mom om deze keer ‘fraude te voorkomen’. Lokale conservatieve groepen als de ‘Michigan’s Election Force’ rekruteren speciale ‘verkiezingsuitdagers’: Mensen die worden klaargestoomd om op 8 november elke handeling op de stembureaus te volgen en bij twijfel aan de bel te trekken.

De eerste schandalen zijn al aan het licht gekomen. Deze zomer moedigde de districtsvoorzitter van de Republikeinse Partij in Michigan uitdagers en stembureaumedewerkers letterlijk aan om de regels te overtreden. Ze riep hen op om hun telefoon en pen stiekem mee het stemlokaal in te nemen.

Hondorp overweegt nu om op verkiezingsdag een noodcentrum op te tuigen, zoals bij natuurrampen gebeurt. Een soort extra stemlokaal, voor het geval dat. Daar moet de politie dan snel kunnen komen. Hondorp: “We weten gewoon niet wat er gaat gebeuren.”

Angst

In een schoolgebouw enkele kilometers verderop klinkt stembureaumedewerker Deborah Clanton (68) nog een stuk bezorgder. Clanton registreert vandaag kiezers op een middelbare school.

Clanton noemt zichzelf een ‘verkiezingsveteraan’. Ze heeft het stemproces vele malen eerder begeleid als lid van Proactive, een organisatie die de rechten van kiezers beschermt. De afgelopen maanden hoort haar organisatie veel over zorgen van mensen die op 8 november niet naar het stembureau durven. Ze vrezen dat ze uitgescholden worden of zelfs met wapens worden bedreigd.

Deborah Clanton, lid van Proactive, een organisatie die de rechten van kiezers beschermt Beeld Maral Noshad Sharifi
Deborah Clanton, lid van Proactive, een organisatie die de rechten van kiezers beschermtBeeld Maral Noshad Sharifi

Clanton verwacht dat het over twee weken weleens anders kan gaan lopen dan ze gewend is. Wie zullen er dit jaar bijvoorbeeld nog meer op de stembureaus werken? Er gaan geruchten over nieuwe medewerkers die op verkiezingsdag onrust kunnen stoken. “Wat als zij alleen de uitslag accepteren als hun kandidaat wint?”

Zo ging dat ook in 2020. Jocelyn Benson, de hoogst gekozen ambtenaar in de staat Michigan die toeziet op de verkiezingen, werd nadat ze Joe Biden tot winnaar uitriep thuis bedreigd door gewapende mannen. Dat gebeurde op meer plekken waar hij won. In Georgia werden twee stembureaumedewerkers zo ernstig bedreigd dat ze maandenlang niet naar buiten durfden.

Sinds de presidentsverkiezingen is de groep ‘Big Lie’-aanhangers gegroeid en beter georganiseerd. Bovendien verspreidt nu ook een meerderheid van de Republikeinse kandidaten de complottheorie, ook in Michigan.

Integriteit

De meest spraakmakende van die kandidaten in Michigan heet Kristina Karamo. Langs een weg in Brownstown, een voorstad van Detroit, trippelt ze op bruine ballerina’s over het podium en zweept ze haar publiek op. Karamo (37) spuwt over verdachte ‘zakken met stembiljetten’, ‘corrupte en incompetente politici’ die ‘hun eigen zakken vullen’ en ‘leugens verspreiden over verkiezingsdag’.

Ze sprak op 350 campagnebijeenkomsten door heel Michigan, een paarse staat waar Democraten en Republikeinen afwisselend winnen. Karamo vergeleek het recht op abortus met een ‘demonische bezetenheid’ en het beëindigen van een zwangerschap met ‘een kindoffer’. Nu wil ze Jocelyn Benson van de troon stoten en als hoogste functionaris voortaan zelf toezicht op de verkiezingen houden.

Kristina Karamo met Donald Trump Beeld AP
Kristina Karamo met Donald TrumpBeeld AP

Dat wil ze worden “om de verkiezingstroep van Michigan voor eens en voor altijd op te ruimen”, zei Trump toen hij haar kandidatuur ondersteunde. “Ze is de beste kandidaat die we hebben”, zegt Dawn Asper (68), die vanuit het publiek verliefd naar Karamo staart. Op haar shirt staan zo’n 40 verschillende afbeeldingen van het hoofd van Trump afgedrukt.

Ook zij is ervan overtuigd dat Trump de eigenlijke president van Amerika is. De dag na de verkiezingen was ze een kijkje gaan nemen in een stemlokaal in Detroit. Na urenlang geklaag werd ze eruit gegooid. “Dat mogen ze helemaal niet doen!”

In Grand Rapids ziet Deborah Clanton al de gevolgen van de twijfel die mensen als Karamo zaaien. “Nee, nee, ik wil niks met de verkiezingen te maken hebben’” zegt een 18-jarige tiener, voordat ze haar klaslokaal in rent. “Sinds Trump lijken alle politici gek geworden!”

Clanton schudt haar hoofd. Dit jaar doet ze extra haar best om mensen naar de stembus te krijgen. Op pleintjes, in winkelcentra – overal herinnert ze kiezers aan hun stemrecht. In haar auto ligt een megafoon. “Dit zijn misschien wel de belangrijkste verkiezingen die we zullen meemaken”, zegt ze. “Want onze democratie staat op het spel!”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234