Maandag 16/05/2022

Zuid-Soedan neemt valse start

'Eindelijk vrij!' Uitzinnig van vreugde vieren tienduizenden Zuid-Soedanezen vandaag de geboorte van hun land. Afrika heeft er een pasgeboren baby bij. Een baby die weliswaar voor slapeloze nachten zou kunnen zorgen.

"Oh God! / We praise and glorify you / For your grace on South Sudan..." De eerste drie zinnen van het nieuwe nationale volkslied kan iedereen ondertussen meezingen. Daarna durven de stembanden het al eens begeven of moet de tekst erbij worden gehaald. Wie wou, kon deze week een cursus volgen om de nationale hymne te repeteren, het lied dat het haalde van 48 andere inzendingen.

De resultaten van die noeste arbeid zullen vandaag te horen zijn. Tijdens een parade voor het graf van John Garang, de oprichter van het Soedanese Bevrijdingsleger (SPLA), die 28 jaar geleden de strijd aanging met het Noorden, zullen het nationale koor en honderden jonge Zuid-Soedanezen de longen uit hun lijf zingen. "Oh God! / Bless South Sudan".

Tijdens de ceremonie komt er ook een gecoördineerde dans van enkele honderden kinderen. Urenlang moesten de jonge Zuid-Soedanezen deze week de pasjes instuderen, in de brandende zon. Wie een pasje vergat, kreeg van de stok. Alles voor het spektakel, alles voor de onafhankelijkheid. En er staan natuurlijk ook speeches op de agenda. Onder meer van Salva Kiir, de nieuwe president van Zuid-Soedan, en Ban Ki-moon, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Tot ieders verbazing komt ook Omar al-Bashir, de president van Soedan die vandaag een gebied groter dan Frankrijk verliest, een toespraak geven. "Wat hij precies zal vertellen, is ons een raadsel", zegt de 23-jarige student Gabriel Amoui. "Maar het is wel goed dat hij komt. Het is belangrijk dat we de dialoog met het Noorden gaande houden."

Die dialoog is inderdaad cruciaal. Onafhankelijkheid of niet, er is nog steeds een hele serie onopgeloste kwesties tussen beide landsdelen. De grens, om maar iets te noemen, waarbij de regio Abyei door zowel Noord als Zuid wordt geclaimd. Ook olie zorgt voor problemen. De grondstof ligt in het Zuiden, de infrastructuur in het Noorden en hoe de winsten precies verdeeld zullen worden, ligt ver van vast. "Zich volledig afsluiten van het Noorden zal simpelweg onmogelijk zijn", zegt Douglas Johnson, Soedanexpert en auteur van het bekende werk The Root Causes of Sudan's Civil Wars. "Aan de grens leven bevolkingsgroepen die met hun vee voortdurend op zoek gaan naar water en graasland. Dan is een afgesloten grens onmogelijk."

Niet enkel het Noorden kan in de toekomst voor problemen zorgen, ook intern sluimert het conflict. De verschillende etnische groepen in Zuid-Soedan kunnen het niet altijd even goed met elkaar vinden. Het bewijs daarvoor werd al geleverd in 1991, toen temidden van de burgeroorlog met het Noorden de etnische Nuer uit het Zuiden de wapens opnamen tegen de SPLA van John Garang, waar voornamelijk etnische Dinka in zaten.

Harde cijfers

Ook dit jaar streden afvallige generaals van het Zuid-Soedanese leger (SPLA) tegen hun eigen mensen. Meer dan 2.300 mensen kwamen dit jaar alleen al om het leven bij etnisch en politiek geweld, vooral in de deelstaten aan de grens. De voorbije weken is het geweld in het gebied weer opgelaaid. Meer dan 260.000 mensen sloegen volgens Artsen Zonder Grenzen al op de vlucht.

"Gefinancierd door het Noorden", klinkt het hier, maar de grieven waarmee bepaalde bevolkingsgroepen rondlopen zijn niet enkel een noordelijke creatie. "Als Zuid-Soedan wil overleven, moet de nationale identiteit versterkt worden", zegt de Zuid-Soedanese professor Jok Madut Jok. "De truc is: hoe zorg je ervoor dat mensen eerst aan Zuid-Soedan denken en dan pas aan hun etnische groep? Zonder evenwel de bestaande culturen te negeren, want die veelkleurigheid is net waardevol."

"Hoe doe je dat: een nationale identiteit creëren?", vraagt professor Johnson zich af. "Met enkel een volkslied, traditionele dansen en folklore raak je er niet. Het heeft ook te maken met politieke rechten. Hebben mensen het gevoel dat ze politiek vertegenwoordigd worden? Maar ook: worden er wegen gebouwd? Heb ik toegang tot de markt? Is het gebied waar ik woon veilig? En heb ik toegang tot onderwijs en gezondheidszorg? Dat zal volgens mij veeleer bepalen of iemand zich Zuid-Soedanees voelt."

Ook daar dreigt het jonge land te struikelen. Behalve met de onveiligheid en de tientallen milities die nog steeds actief zijn in de uithoeken van het land, kampt Zuid-Soedan met grote tekorten. Een tekort aan onderwijs, aan gezondheid en aan voedsel, maar ook aan persvrijheid, geschoolde mensen en een degelijke infrastructuur.

De cijfers voor Zuid-Soedan zijn hard: 80 procent van de bevolking is ongeletterd, 75 procent van hen heeft geen toegang tot een basisgezondheidszorg en dit gebied heeft slechts 4.000 kilometer vlot toegankelijke wegen (Frankrijk heeft 1 miljoen kilometer wegen). Voor de weinige scholen zijn er onvoldoende leerkrachten. "Mede door de oorlog is het merendeel van de Zuid-Soedanezen niet naar school gegaan", vertelt Franco Amoi (45), een leerkracht in een middelbare school in de deelstaat West-Equatoria. "En dat betekent dat we vandaag bijna geen opgeleide mensen hebben."

Frustrerend

"Het is soms zo frustrerend", zegt Daniel Van Oudenaren, een Amerikaanse ngo-medewerker die hier een mediaproject uitbouwt. "Zo probeer ik dertig Zuid-Soedanese journalisten op te leiden. Allemaal zijn ze heel erg gemotiveerd, intelligent en hebben ze een vlotte pen. Maar ze kunnen niet met een computer werken, dus komen ze me om de tien minuten vragen op welk knopje ze precies moeten drukken. Het is echt van voren af aan beginnen."

Daarenboven lijken bepaalde elementen binnen de SPLM, de politieke vleugel van de SPLA die bij de verkiezingen in 2010 93 procent van de stemmen binnenhaalde, de macht niet meer te willen lossen. Berichten over corruptie, over parlementsleden met grote villa's en opzichtige auto's, over ministers die journalisten bedreigen en over politieke spelletjes zijn hier schering en inslag. "En het ergste is dat de corrupte ambtenaren en ministers doodleuk op hun stoel mogen blijven zitten", zegt Alfred Lokuji, de decaan van de Universiteit van Juba. "Als we een welvarende democratie willen uitbouwen, zullen we toch de politieke rangen moeten schoonvegen."

Neemt Zuid-Soedan een valse start? "Ja. Hoewel dat eigenlijk geen probleem hoeft te zijn", zegt professor Johnson. "Op zich hebben alle Afrikaanse staten een valse start genomen. We mogen niet verwachten dat dit land vanuit het niet een succes wordt. Als je Zuid-Soedan vandaag vergelijkt met twintig jaar geleden, dan is er best veel vooruitgang. Als we willen dat natie 193 slaagt, zullen we wat geduld moeten oefenen."

Dit project werd mede gerealiseerd met de steun van de Koning Boudewijnstichting en de Nationale Loterij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234