Dinsdag 24/11/2020

Zuid-Koreanen en Turk winnen WK filosofie

Twee Zuid-Koreanen en een Turk gaan met de gouden medailles lopen tijdens de Internationale Filosofie Olympiade. 'Toch gek dat ze daar blijkbaar meer van westerse filosofie afweten dan wij', vindt een van de Belgische organisatoren.

"Dit is nog maar eens bewijs voor wat ik al jaren zeg", kijkt Danny Praet ietwat zorgelijk. "Landen als Zuid-Korea, India en Hongarije gaan ieder jaar met de medailles lopen, en dat zijn niet toevallig ook landen waar de leerlingen in het secundair onderwijs filosofie krijgen."

Samen met Pascal Vanhoecke organiseerde deze Gentse hoogleraar van donderdag tot zondag in zijn thuisstad de Internationale Filosofie Olympiade. De deelnemers kregen vier citaten van bekende filosofen voorgelegd. Eentje daarvan moesten ze als inspiratiebron nemen voor een persoonlijk essay. Ze kregen vier uur om dat op papier te zetten.

Drie leerlingen behaalden een gouden medaille: twee Zuid-Koreanen en een Turk. Drie Belgen kregen een eervolle vermelding: Matthias Verlinden (25ste), Daan Van Cauwenberghe (31ste) en Ruben Algoet (32ste). "Niet alleen is het ongelooflijk dat die Zuid-Koreanen meer van de westerse filosofie afweten dan wij Europeanen", stelt Praet, "ze weten die kennis ook nog eens beter te gebruiken. Hun essays zitten logisch in elkaar, hun argumentaties kloppen. Daar worden universele intellectuelen gekweekt, merk je, en daarbij speelt filosofie-onderwijs een grote rol."

De International Philosophy Olympiad (IPO) werd voor het eerst georganiseerd in Bulgarije, in 1993. Samen met Roemenië vond dit land dat na een halve eeuw communisme het niveau van het filosofie-onderwijs dringend opgekrikt diende te worden. Men zocht aansluiting bij West-Europa, en het opstarten van een essaywedstrijd voor zestien- tot achttienjarigen leek een goed idee. Turkije sprong meteen op de kar omdat het zijn wereldse identiteit wilde benadrukken.

Moedertaal

Jaar na jaar is het aantal deelnemers gegroeid tot de huidige 90, uit Europa, Azië en Zuid- en Noord-Amerika. Afrika blijft wat achter: Nigeria zegde bijvoorbeeld op het laatste moment af. Opvallende afwezigen zijn dan weer Frankrijk en Groot-Brittannië. Dat de leerlingen hun essays in het Engels, Frans, Duits of Spaans mogen schrijven, maar niet in hun moedertaal, heeft daar wellicht veel mee te maken. Fransen en Britten zijn nogal vaak eentalig.

Meedoen aan de IPO houdt in dat je als land eerst een nationale competitie organiseert en dat de beste twee van ieder land dan afgevaardigd worden naar de internationale finale. België doet pas mee sinds 2012. Niet slecht dat we na vier jaar al meteen de finale mochten organiseren dus. "Dat ligt niet voor de hand", stelt Praet, "Wanneer je je kandidaat stelt, moet je een thema aandragen. De voorbije jaren haalden Denemarken en Litouwen het bijvoorbeeld door Kierkegaard en Levinas naar voor te schuiven. Filosofen van een dergelijke statuur hebben wij echter nooit voortgebracht. Daarom gingen we voor 'oorlog en vrede', met een knipoog naar de Eerste Wereldoorlog." Volgend jaar wordt het Rotterdam, met als thema de Verlichting.

De drie gouden medailles gingen naar de Zuid-Koreanen Eui Young Kim en Jungho Choi, en naar de Turk Ihsan Baris Gedizioglu. De eerste twee schreven hun essay als reactie op de uitspraak van de Franse filosofe Simone de Beauvoir dat je niet als vrouw geboren wordt, maar dat je tot vrouw wordt gemaakt. "Je kunt een man zijn, maar je toch een vrouw voelen, betoogt Choi. Sekse en gender zijn twee verschillende zaken. Lichaam en geest zijn niet een. Het lichamelijke heeft weliswaar een invloed op het geestelijke, maar die is slechts tijdelijk. Door pijn of een verandering in onze hormonenhuishouding kunnen we ons neerslachtig voelen, maar eens die pijn weg is en onze hormonen in orde zijn, verdwijnt die neerslachtigheid weer. Gender is dus een geestelijk fenomeen, en omdat onze geest beïnvloed wordt door onze gedachten ook een maatschappelijk. Stel dat iemand volstrekt geïsoleerd zou leven, dan zou er ook geen sprake zijn van een genderidentiteit", stelt Choi.

Het besluit van zijn essay is dat we de maatschappij hebben die we verkiezen. We maken ze immers zelf. Als we onze genderidentiteit als een gevangenis ervaren, komt dat dus door de maatschappelijke regels die we onszelf opleggen, wat meteen een pleidooi is voor een maatschappij die oog heeft voor de rechten van het individu.

Het essay van Kim is zonder enige twijfel het vlotste van de drie: heel toegankelijk en vol inleving. Toen haar lerares aankondigde dat ze zwanger was en dus een tijdje niet meer voor de klas zou staan, voelde Kim zich in de steek gelaten, schrijft ze. Hoe kon die lerares haar leerlingen zo in de steek laten? Tot ze besefte dat ze zich met die gedachte helemaal plooide naar de overheersende, mannelijke visie op zwangerschap. Een vrouw wordt inderdaad gemaakt, besefte ze toen, en meteen betrapte ze zichzelf op nog meer mannelijkheid: hoe ze haar haar kort knipte bijvoorbeeld, en met een lagere stem sprak dan haar natuurlijke. Maar kan dat de bedoeling wel zijn? Natuurlijk niet, besluit Kim. Je hebt als mens de plicht om je eigen leven tot een succes te maken, maar dat houdt in dat je de mogelijkheden moet scheppen dat ook de anderen dit kunnen.

Goochelen

De derde laureaat, Ihsan Baris Gedizioglu, koos voor een citaat van Aristoteles over de precieze relatie tussen een object en het woord dat we ervoor gebruiken, over betekenis dus. Goochelend met begrippen en namen als stond hij al jaren in het gedachtencircus dat de filosofie wel eens is, schreef hij een essay dat net zo lang is als de twee andere samen. Is het woord identiek aan dat object? Correspondeert het ermee? Is het er een beeld van? Of slaat het op het gebruik van dat object? Taalfilosofie op zijn best dus, en echt wel moeilijk.

"Wat wil je?", zegt de jonge filosoof wanneer we hem daarover aanspraken. "Dit is wel een wereldkampioenschap hé."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234