Donderdag 01/10/2020

Europese Unie

Zuid-Europa delft onderspit voor Noorden in hervormingsakkoord eurozone

De leden van de Eurogroep tijdens de viering van 20-jaar Eurogroep. Minister Wopke Hoekstra staat links vooraan.Beeld AFP

Eurolanden die in de toekomst een beroep doen op het Europees noodfonds, moeten aan schuldsanering doen en de hand voortaan beter op de knip houden. Die uitkomst wordt door de noordelijke lidstaten als de belangrijkste winst gezien van de strijd binnen de Eurogroep.

Het is opmerkelijk dat de eurolanden in de vroege ochtenduurtjes überhaupt een compromis hebben bereikt. De vraag hoe de eurolanden verder bij elkaar te brengen, leidde afgelopen twee jaar immers juist tot grote verdeeldheid tussen die landen. De scheidslijn liep steeds tussen noord en zuid, met Nederland als de meest uitgesproken noordelijke havik en Italië als scherpslijper aan de zuidkant. Daartussenin draaide de as Berlijn-Parijs tergend langzaam in een poging de middelpuntvliedende krachten in bedwang te houden.

Schuldsanering

De belangrijkste slag die de Hanzeliga – een club van een tiental noordelijke lidstaten – binnenhaalden, is de schuldsanering bij eurolanden die in de toekomst een beroep doen op het Europees noodfonds. Investeerders die vanaf 2022 beleggen in staatsobligaties, betalen indien nodig mee aan het weer gezond maken van de overheidsfinanciën. Deze potentiële scheerbeurt moet regeringen disciplineren bij hun uitgaven. Dit was zwaar slikken voor Italië, dat kampt met een staatsschuld van ruim 130 procent van het bruto binnenlands product. Schuld die grotendeels in handen is van Italiaanse banken.

Beeld AP

Minstens zo overtuigend wonnen de ‘noordelijken’ de slag om de Europese banken crisisbestendiger te maken. De verplichte kapitaalbuffers voor de banken worden vergroot, volgens betrokkenen gaat het om een verdubbeling. Zwakkere banken, die vooral in Italië, Portugal en Griekenland zitten, moeten de kapitaalmarkt op of hun bedrijfsmodel verkleinen.

Verder wordt het Europese vangnet voor de afwikkeling van failliete banken ook niet zo breed en fijnmazig als de ‘zuidelijken’ hadden gehoopt. De Hanzeliga, met volle steun van Duitsland, heeft bedongen dat banken eerst orde op zaken stellen (geen lijken in de kast, inperken rommelkredieten op de balans) eer het noodfonds als vangnet mag opereren. En de kosten van zo’n faillissement worden sowieso verhaald op de banken zelf, de belastingbetaler blijft buiten schot.

Schokfonds

En dan is er het befaamde ‘schokfonds’: hét symbool voor de Franse president Emmanuel Macron van solidariteit tussen de eurolanden en de gruwel van premier Mark Rutte. Macron dacht aan een nieuw eurobudget van enkele duizenden miljarden euro’s om eurolanden in financieel-economische problemen te helpen. Het moest de sociale tegenhanger worden van het Stabiliteitspact met zijn begrotingsregels. 

De Fransen en de Duitsers betitelen het akkoord op dit punt als een ‘historische stap’ die de basis legt voor een echt schokfonds. Maar niet nu, want onder druk van de Hanzevrienden wordt nu alleen verder gewerkt aan een ‘instrument’ om de concurrentiekracht van de eurolanden te versterken en hun economieën verder op elkaar af te stemmen. Bovendien zal dit ‘instrument’ onderdeel zijn van het reguliere EU-budget en bepalen de regeringsleiders bij unanimiteit de omvang ervan.

Maar de beweging naar een ‘schokfonds’ is niet afgekapt. Voor het eerst wordt er in een akkoord naar verwezen. “We kunnen hier trots op zijn”, glimlachte de Franse minister Bruno Le Maire. “De weg voorwaarts is geopend, al is ze nog niet geasfalteerd”, concludeerde zijn landgenoot en Europees commissaris Moscovici.

Hoofdpunten akkoord om de eurozone crisisbestendiger te maken

Banken

Grotere en kwalitatief betere kapitaalbuffers voor banken om faillissementen te voorkomen. Mocht het onverhoopt toch fout gaan, dan draaien de banken via een gezamenlijk fonds op voor de kosten van de afwikkeling en/of een doorstart van een collega. Is het bankenfonds niet groot genoeg, dan fungeert het Europees noodfonds ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme) als vangnet. De banken moeten dat geld achteraf terugbetalen, de belastingbetaler blijft buiten schot.

Schuldsanering

Het wordt makkelijker de staatsschuld van een euroland in problemen te saneren. Op die manier draaien niet alleen de belastingbetalers op voor de kosten van een reddingsoperatie maar ook investeerders in staatsobligaties van het land in problemen. Het ESM krijgt een grotere rol bij het helpen landen in financieel-economische problemen.

Schokfonds

Er wordt verder onderhandeld over een ‘fonds’ dat eurolanden moet helpen de economieën te hervormen. Onenigheid blijft bestaan of dit fonds ook nationale WW-uitkeringen mag aanvullen in tijden van crisis. Over de omvang is niets vastgelegd.

Eerder besloten de eurolanden al tot Europees toezicht op grote banken. Geen voortgang is gemaakt bij een Europese garantie op spaartegoeden (tot 100 duizend euro) voor burgers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234