Woensdag 21/04/2021

Zuhal Demir moet zelf 'super-unia' oprichten

Staatssecretaris voor Gelijke Kansen Zuhal Demir (N-VA) is gestart in een gespannen verhouding met Unia, maar moet binnenkort wel een overkoepelend ensenrechteninstituut oprichten. En dat is geen evidentie voor N-VA.

Joachim Pohlmann, Zuhal Demir en Liesbeth Homans, de N-VA trok alle registers open om haar ongenoegen te laten blijken over het centrum voor gelijke kansen Unia. Op de achtergrond speelt nog een andere strijd die daarmee verband houdt, merkte journaliste Saskia Van Nieuwenhove op Facebook op. Zo moet Zuhal Demir als staatssecretaris straks het werk van voorgangster Sleurs afmaken en een nationaal mensenrechteninstituut oprichten.

De details die daarover uitlekken, maken duidelijk dat dat om meerdere redenen problematisch is voor haar partij. Om te beginnen het woord nationaal. Unia-directeur Els Keytsman bracht zelf al aan dat het de N-VA moet tegensteken dat Unia een interfederale organisatie is.

Maar België moet nu eenmaal een nationaal mensenrechteninstituut hebben. Het staat in opeenvolgende regeerakkoorden sinds 1999. Enkele jaren daarvoor engageerde België zich ertoe door de 'Principes van Parijs' goed te keuren.

Organisaties als Human Rights Watch en Amnesty International wijzen ons land elk jaar wel eens op het uitblijven van zo'n instituut. Onze buurlanden hebben het wel en de Verenigde Naties tikken ons erover op de vingers. Zelfs Russisch president Poetin zou buitenlandminister Reynders (MR) ermee geconfronteerd hebben.

Mechanisme

In België zijn er verschillende instellingen, elk met hun eigen expertiseveld. Er is Unia, maar ook het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, de Privacycommissie, het Comité tegen Foltering, Myria voor migratie, enzoverder.

Voormalig staatssecretaris voor Gelijke Kansen Elke Sleurs (N-VA) en minister van Justitie Koen Geens (N-VA) hadden al een tekst klaar die nog door de regering moet worden goedgekeurd. Wat vorige regeringen zonder N-VA niet gelukt is, lijkt nu dus wel te gebeuren. Maar de storm die afgelopen weekend over Unia raasde, bewijst dat de buit nog niet binnen is.

In de tekst van Geens en Sleurs is sprake van een overkoepelende organisatie die boven de bestaande federale en interfederale instellingen komt. Ze zal ook een aantal andere mensenrechten behandelen waar nu nog geen instelling voor is.

Opvallend, het nieuwe orgaan voor mensenrechten heet nergens instituut, maar wel consequent 'mechanisme'. Zo staat het ook in het regeerakkoord vermeld.

"De term mensenrechteninstituut lag moeilijk bij de N-VA", zegt Alexis Deswaef van de Liga voor Mensenrechten, een organisatie die al jaren vraagt om zo'n instituut. "De traagheid waarmee dit dossier vooruitgaat, bewijst enige weerspannigheid in de regering."

De oorzaken voor die weerspannigheid zijn terug te vinden in de kritieken die Unia te beurt viel. "N-VA heeft het moeilijk met de woorden nationaal en de woorden mensenrechten", noemt Deswaef het.

Matthias Storme (N-VA), die in de raad van bestuur van Unia zetelt, zegt dat anders: "Een mensenrechteninstelling zou een stap vooruit zijn, tenminste als ze alle grondwettelijke rechten even belangrijk zou vinden. Maar dat zie ik niet in de pistes die nu voor liggen. Wat mij zorgen baart, is dat je overheidsinstellingen creëert die zich gedragen als ngo's, of activistische overheden. Daar moet ook Unia mee opletten."

Dat is wat minister Homans (N-VA) dit weekend bedoelde toen ze zei dat Unia "niet neutraal en niet objectief is" en maar één doelgroep verdedigt: "Mensen van allochtone origine". Staatssecretaris Zuhal Demir (N-VA) staaft dat nu met een studie die Unia in 2015 zelf bestelde. Uit een bevraging bleek dat Unia gepercipieerd wordt als "niet altijd even neutraal, onpartijdig of onafhankelijk", drie kwaliteiten die Unia zich zelf wel toedicht.

De vraag is of N-VA zin heeft in een orgaan dat veel breder dan gelijke kansen moet bijdragen tot een "mensenrechtencultuur", zoals Sleurs en Geens het noemen in hun tekst. Het mechanisme zal mensenrechten moeten "bevorderen", door middel van campagnes, maar ook schendingen ervan "onderzoeken".

Tot slot moet het ook "het beleid van de autoriteiten controleren". Het ligt voor de hand dat een nieuwe wet, zoals de vreemdelingenwet, voortaan de controle moet doorstaan van het mensenrechtenmechanisme.

Als het er komt. Zuhal Demir (N-VA) laat weten dat ze binnenkort zal overleggen met Koen Geens (CD&V) en dat het te vroeg is om haar visie uit de doeken te doen. Maar het zint haar partij niet dat er een nieuw orgaan zou bijkomen. "Dat is geen voorbeeld van het goed bestuur waar mijn partij voor staat", noemt Matthias Storme (N-VA) het. "Het is niet efficiënt om een extra instelling op te richten, met extra personeel en middelen, en nog eens een raad van bestuur waarin politici zitpenningen opstrijken."

Het kabinet Geens verzekert dat er op dit moment geen plannen zijn om een van de bestaande instellingen af te schaffen. "Die leveren goed werk", klinkt het. Daardoor zou de georkestreerde N-VA-aanval op Unia in de discussie rond het mensenrechtenmechanisme kunnen passen.

"Door de aanvallen van N-VA ontstaat een sfeer waarin zo'n nieuw orgaan niet op veel slagkracht moet rekenen", zegt Eva Brems, professor Mensenrechten aan de Universiteit Gent, en oud-parlementslid voor Groen. "In dit klimaat zou de koepelorganisatie weleens een zwakkere instelling met minder middelen kunnen worden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234