Zaterdag 07/12/2019

Portret

Zuckerberg, naïeve college boy of toch een grote leider?

Facebook-baas Mark Zuckerberg. Beeld reporters

Bij de excuses voor de 87 miljoen misbruikte Facebook-accounts door Cambridge Analytica hoorde ook de knieval. Mark Zuckerberg zal volgende week tekst en uitleg geven aan de Amerikaanse Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Ondertussen neemt de druk op de Facebook-topman toe.

"Niet dat ik weet." Het was met voorsprong het kortste antwoord van Mark Zuckerberg tijdens de conferencecall met honderden journalisten van over de hele wereld deze week.

Hij antwoordde daarmee op de vraag van Hannah Kuchler van The Financial Times die op ieders lippen brandde: was er druk vanuit zijn raad van bestuur om een stap opzij te zetten als voorzitter van het belangrijkste orgaan binnen Facebook?

Op een volgende vraag of er ontslagen zouden vallen in het kader van de 87 miljoen misbruikte Facebook-profielen door Cambridge Analytica zette hij zijn werknemers uit de wind.

"Aan het eind van de dag is dit mijn verantwoordelijkheid. Er zijn heel veel vragen over de kwestie. Ik startte dit project. Ik run het. En ik ben verantwoordelijk voor wat hier gebeurt. En om terug te komen op de vorige vraag: ik denk nog steeds dat ik het best geplaatst ben om stappen vooruit te zetten. Ik ben er niet op uit om mensen onder de bus te gooien voor de fouten die we gemaakt hebben."

De Amerikaanse journalisten kregen met de conferencecall eindelijk waar ze al weken naar vroegen: een gesprek met de grote leider. Achteraf waren de analyses verrassend positief. "In tegenstelling tot de vorige keer heeft Zuckerberg het begrepen. Hij heeft er een potje van gemaakt en hij geeft dat toe", schrijft Kurt Wagner van technologiewebsite Recode.

Drankspelletjes

Voor Zuckerberg zelf leek het de ideale generale repetitie voor komende donderdag. Dan zal hij het vragenvuur van ziedende senatoren moeten doorstaan. Hij zal er moeten bewijzen dat hij niet die naïeve college boy is die de controle verloor over een platform dat in een goeie tien jaar uitgroeide tot het grootste sociale experiment ter wereld.

Want Zuckerberg mag dan een van de machtigste zakenmannen van het moment zijn. Zodra je hem ziet en hoort spreken, denk je niet aan een strakke board room op de hoogste verdieping, maar aan een studentenkamer waar drankfeestjes worden georganiseerd.

Zoals in dat YouTube-filmpje uit 2005 dat op het internet circuleert. Terwijl zijn huisgenoten een drankspelletje spelen, plant Zuckerberg – in zwarte short en witte T-shirt – zich in de zetel om over zijn bedrijf TheFacebook.com te vertellen. "Moet ik het bekertje bier wegzetten?" Nadat hij heeft uitgelegd hoe zijn project de ideale software kon zijn voor universiteiten om studenten met elkaar in contact te brengen, vraagt de interviewer – ook in wit T-shirt – wat het einddoel is voor The Facebook.

Op een YouTube-filmpje uit 2005 vertelt Zuckerberg aan de interviewer over zijn bedrijf TheFacebook.com. "Moet ik het bekertje bier wegzetten?" Beeld rv

"Er moet niet noodzakelijk meer komen", zegt Zuckerberg hakkelend. "Veel mensen spreken over de wereld overnemen, of het allergrootste bereiken, meer gebruikers overtuigen. Ik denk dat je verschil kunt maken door iets cools te doen en intensief te focussen. Er zijn heel wat zaken die we een universiteitsnetwerk kunnen aanbieden, als we ons niet op andere zaken concentreren."

Aristoteles

Ondertussen zijn "die andere zaken" uitgegroeid tot de fundamenten van een van de meest succesvolle bedrijven ter wereld. Maandelijks brengen 2,2 miljard mensen uren door op Facebook. Het walhalla voor marketeers die elkaar verdringen om een stukje van onze aandacht te kunnen kopen.

Dat ongelofelijke succes heeft ook een keerzijde. Iets waar Zuckerberg volgens Amerikaanse journalisten, die hem al jaren volgen, te lang blind voor gebleven is. Net na de Amerikaanse verkiezingen eind 2016 stelden zij al vragen over de mogelijke Russische inmenging in de verkiezingen en de rol die fake news had gespeeld op Facebook. Een "crazy idea", reageerde Zuckerberg tot verbijstering van velen.

Zuck, zoals kennissen hem noemen, houdt er dan ook een idealistische wereldvisie op na. Hij gaat er nog steeds van uit dat hoe meer mensen je met elkaar verbindt, hoe meer informatie er beschikbaar is, zoveel beter de wereld daarvan wordt.

Maar dat vindt professor Media Studies Siva Vaidhyanathan aan de universiteit van Virginia heel naïef. “Zuckerberg is een techno-optimist. Hij is aan zijn weg begonnen zonder na te denken over de verschrikkelijke dingen die mensen elkaar kunnen en hebben aangedaan. Het lijkt erop dat hij nooit heeft nagedacht dat onze moeilijke problemen niet op te lossen zijn met nabijheid en connecties”, vertelt hij in de podcast On The Media. Volgens Vaidhyanathan spendeert Zuckerberg te veel tijd aan lunchen met Henry Kissinger in Davos terwijl hij beter teksten van Aristoteles kan lezen. “De wereld is veel complexer dan hij wil toestaan.”

Schaken

Voor een man die zo overtuigd is van nabijheid en connectie, valt het op hoe hij er alles aan doet om publieke optredens zoveel mogelijk te mijden. Zelfs wanneer hij in 2017 uitgenodigd werd door Harvard om twaalf jaar na zijn drop-out zijn diploma te mogen ophalen, zag je dat hij het angstzweet en de waterval aan zenuwtrekjes niet onder controle kreeg.

Mensen lachten tijdens de toespraak met Zucks ingestudeerde mopjes, maar dat deden ze uit vriendelijkheid, niet omdat ze grappig waren. "Als hij maar geen mopjes gaat vertellen", hoor je de volledige raad van bestuur denken in de aanloop naar de hoorzitting donderdag.

Een gebrek aan humor heeft de topman van een bedrijf nog nooit zijn kop gekost. Een gebrek aan strategisch inzicht dan weer wel. Zo zou de potentiële regulering die Facebook nu boven het hoofd hangt, volgens verschillende Facebook-watchers niet eens slecht uitkomen voor Mark Zuckerberg. Nick Bilton van Vanity Fair suggereert dat er in Palo Alto een geheim en straf staaltje schaken aan de gang is.

"Regulering kan zakelijk een interessante zet zijn voor Zuckerberg. Facebook is zo snel kunnen groeien dankzij de afwezigheid van regels in het vorige decennium. Als de overheid nu regels opstelt over het verzamelen van data en gepersonaliseerde reclame, wordt het moeilijk voor nieuwe start-ups om even snel te groeien als Facebook." Bilton noemt het de burn the boats-strategie.

Dumb fucks

Hoe wereldvreemd 'Zuck' ook overkomt, onderschat hem dus niet als gewiekste zakenman. Dat bleek al uit een profiel dat The New Yorker van Zuckerberg maakte in 2014 naar aanleiding van de film The Social Network.

In de voorbereiding voor de rechtszaak tegen de gebroeders Winklevoss, die Zuckerberg beschuldigden van diefstal van hun idee voor een sociaal netwerk, verzamelden zijn advocaten verschillende conversaties tussen Zuckerberg en vrienden. Daar kwam niet bepaald een sympathieke Zuckerberg naar voren. Hij bood een vriend in 2006 bijvoorbeeld afbeeldingen en e-mails aan van Facebook-gebruikers.

Zuckerberg: "Als je ooit informatie nodig hebt over gelijk wie in Harvard. Vraag het gewoon. Ik heb meer dan 4.000 e-mails, afbeeldingen en adressen.

Vriend: "Wat? Hoe heb je dat klaargespeeld?"

Zuckerberg: "Mensen vullen dat in. Ik weet niet waarom. Ze 'vertrouwen me'. Dumb fucks."

Zuck-Free

De topman van Facebook reageerde dat hij toen heel jong was en dat hij spijt heeft van die berichten. "Als je een dienst uitbouwt waar veel mensen op vertrouwen, moet je volwassen zijn. Toch? Ik denk dat ik veel gegroeid ben en veel geleerd heb", zei hij in 2014.

Een verdedigingstactiek die Zuckerberg ook deze week opnieuw gebruikte.

"Het leven draait om leren uit fouten en uitzoeken wat je moet doen om vooruit te raken. Mensen vragen me regelmatig: 'Welke fouten heb je in het verleden gemaakt bij het opstarten van het bedrijf of wat zou je anders doen?' De realiteit is dat we met Facebook iets bouwen dat de wereld nog nooit gezien heeft. We gaan nu eenmaal zaken fout doen. Als we de Cambridge Analytica-zaak goed hadden aangepakt, dan hadden we wel iets anders in de soep doen draaien."

Volgens TechCrunch-journalist Josh Constine komt de echte bedreiging voor Mark Zuckerberg vanuit Facebook zelf. Hij stelt vast dat Facebook-medewerkers steeds meer uit de biecht klappen. De fameuze omvang van Facebook brengt steeds vaker ethische vragen met zich mee. Vragen waar werknemers binnen Facebook nergens mee terechtkunnen. Ze delen hun bezorgdheden met de pers in plaats van met Zuckerberg zelf.

Die lekken aan de pers zijn volgens Constine niet de ziekte, maar de symptomen van een veel groter probleem. "Bronnen dicht bij Facebook-werknemers laten weten dat ze beschaamd zijn dat ze voor Facebook werken en dat ze uitkijken naar een nieuwe uitdaging. Een werknemer liet zelfs verstaan dat journalisten ervan moeten uitgaan dat alles wat Facebook verklaart in de media voor 100 procent gelogen is."

Een werkvloer waar de moraal op een laag pitje staat, bruist niet van de innovatie. Bovendien zal het van Facebook een enorme inspanning vergen om weer geloofwaardig over te komen. Wie het parcours van Zuckerberg en co onder de loep neemt, ziet een duidelijk patroon. Eerst is er het schandaal, dan de excuses, dan weer een schandaal, dan de excuses.

Felix Salmon pleit op technologiewebsite Wired dan ook voor een Zuck-Free Facebook. Hij gelooft dat zijn ontslag als een resetknop kan dienen waardoor het vriendennetwerk opnieuw het vertrouwen van gebruikers en werknemers kan winnen. "Zuckerberg is nooit goed geweest in emoties tonen. Dat is een probleem. Het is niet voldoende dat je vanaf nu gebruikers op de eerste plaats zult zetten, ze moeten je ook geloven."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234