Woensdag 14/04/2021

InterviewZakia Khattabi

‘Zonnepanelen dienen om je van elektriciteit te voorzien, niet om rijk van te worden. Of hebt u ook geld verdiend aan uw stookolieketel?’

null Beeld Saskia Vanderstichele
Beeld Saskia Vanderstichele

De woordenstroom stokt. Tranen springen in haar ogen. Een pijnlijke stilte valt. Ze herpakt zich bliksemsnel, maar de ‘Stop Khattabi’-campagne die de N-VA een jaar geleden organiseerde om haar als rechter uit het Grondwettelijk Hof te weren, heeft Zakia Khattabi (45) tot in haar diepste wezen geschokt. Dat de Senaat haar benoeming tot twee keer toe wegstemde, heeft ze inmiddels als nieuwe Ecolo- minister van Klimaat weggeslikt. Maar de georkestreerde haat vanuit rechts Vlaanderen, ‘op basis van pure leugens’, blijft een open wonde.

Ze zeggen dat humor helpt om kleine trauma’s te verwerken. Die van Zakia Khattabi is aan de zwarte kant. “Ik heb u bij me thuis uitgenodigd, zodat u kunt zien dat ik geen kinderen eet”, glimlacht ze wanneer ze ons binnenlaat in haar appartement in Elsene. “Straks kunt u iedereen vertellen dat u hier bent geweest, zonder met een mes tussen de ribben weer buiten te komen.” Ze staat erop het interview zo veel mogelijk in het Nederlands te doen.

Zakia Khattabi: “Een federaal minister moet tweetalig zijn. En ik heb geleerd dat je aan beide zijden van de taalgrens je verhaal moet vertellen. Anders doen anderen dat in jouw plaats, zonder dat je je kunt verdedigen. Ik oefen zo veel mogelijk en dénk zelfs al in het Nederlands. Na enkele Nederlandstalige vergaderingen begin ik thuis soms tegen mijn man te praten in een taal die hij niet begrijpt. (lacht)

Premier Alexander De Croo zegt dat men in Vlaanderen graag een karikatuur van u maakt. Vindt u dat ook?

“Dat is onmiskenbaar. Ik ben afgebeeld als een dolle linkse activiste die een gevaar is voor de samenleving. Alles is geëscaleerd toen ik me kandidaat stelde als rechter bij het Grondwettelijk Hof. Voordien wist ik niet eens dat dat beeld van mij bestond in Vlaanderen.”

Een jaar geleden blokkeerde de Senaat uw kandidatuur, onder impuls van de N-VA en Vlaams Belang. Uw partij droeg u een tweede keer voor in mei, maar u werd opnieuw weggestemd. Was één vernedering niet genoeg?

“De eerste keer was er een akkoord tussen de partijvoorzitters. Zelfs zonder de steun van de N-VA en Vlaams Belang zou ik het halen. Maar blijkbaar lieten sommige anderen (liberalen en CD&V’ers, red.) zich ook meeslepen door de nationalisten. Dat de N-VA tegen me stemde, ça va. Maar die ‘Stop Khattabi’-campagne was hallucinant. Die haat, die leugens, het sloeg me met verstomming. Het was zo unfair, we wilden daar niet aan toegeven. Mijn partij had ook signalen gekregen dat het de tweede keer wel zou lukken.”

De N-VA beeldde u af als ‘een opengrenzenactiviste’ die in 2013 eigenhandig een repatriëring van een Tunesische illegaal verhinderde op een vlucht van Tunis Air.

De Standaard heeft het politierapport van dat incident bekendgemaakt. Daarin staat zwart op wit dat mij niets te verwijten viel.”

Wat is er toen precies gebeurd?

“Ik was als senator uitgenodigd in Tunesië voor de hervorming van hun grondwet. In het vliegtuig werd ik aangesproken over tumult achterin. Mijn alarmbellen gingen meteen af, want de week voordien was een PS-mandataris betrokken geraakt bij een afgebroken repatriëring. Ik maakte me bekend als senatrice en vroeg aan de politie of ik iets kon doen om de gemoederen te bedaren. Ik zei er wel expliciet bij dat ik hun werk niet wilde hinderen. Nadat de situatie me kort werd uitgelegd, ging ik terug naar mijn plaats. Ondertussen brak er onder de andere passagiers een spontane stemming uit: staan we toe dat deze man wordt uitgewezen? De meerderheid van de passagiers verzette zich, met opgestoken handen. Daarop beliste de boordcommandant om de repatriëring af te breken. Maar ík had daar dus niets mee te maken, en het politierapport bevestigt dat.”

De N-VA beweert over ‘andere info’ te beschikken.

“Dat is toch ongelofelijk? Ze beweren zelfs dat ik mijn lichaam in de strijd heb gegooid. Beschikken zij over hun eigen politiemacht? En waar was die dan tijdens de affaire-Kucam (N-VA-politicus Melikan Kucam ontving smeergeld voor humanitaire visa, red.)?

“Ik ben heel gevoelig voor woorden. We hebben in Amerika gezien hoe gevaarlijk die kunnen zijn. Daar was zogezegd ook een andere verkiezingsuitslag. Bewijzen? Nul. Als de N-VA beweert dat er een ander politierapport bestaat, dat ze het dan tonen. Kunnen ze niet! Dat rapport bestaat niet. En toch namen sommige media dat zomaar over. Die N-VA-campagne was louter gebaseerd op alternative facts. Een pure Trump-campagne, met alle truken van extreemrechts. Van al hun claims klopte maar één ding: dat ik geen juriste ben. Maar dat was geen voorwaarde, en ik had als parlementslid wel zes jaar in de commissie Justitie gezeteld. Al de rest waren leugens. Ik had zogezegd geen universitair diploma. Toch wel, ik ben afgestudeerd als sociaal assistent aan de ULB en heb er gewerkt als onderzoeker. Het klopt ook niet dat ik alleen Frans spreek. Ik ben niet perfect tweetalig, maar mijn Nederlands is veel beter dan het Frans van sommige N-VA’ers die tegen mij tekeergingen.”

U moet razend geweest zijn.

“Ik was te verbaasd om boos te zijn. De haat was zo groot dat het leek alsof ze het over iemand anders hadden. Ik ben zelfs even van Twitter moeten gaan. Ik voelde me compleet machteloos. Wat ik ook zei of deed, het kwam niet aan bod in het publieke debat. De megafoon van de N-VA overheerste alles. Ik gaf mijn diploma vrij, maar zelfs Franstalige liberalen bleven volhouden dat ik geen universitaire studies had gedaan. Na de eerste stemronde vroeg ik om een hoorzitting, om mijn kandidatuur toe te lichten en de kritiek te pareren. Die werd niet toegestaan. Die affaire heeft me veel pijn gedaan. Nog altijd.”

U bent minister. U hebt uw wraak toch al beet?

“Als politica ben ik in ere hersteld, maar voor Zakia blijft dit een open wonde. (emotioneel) Het voelde alsof ik als mens werd verworpen. Uitgespuwd. Bij de N-VA vinden ze wellicht dat dit bij het spel hoort. Maar voor mij is politiek geen spel. Veel politici plaatsen een gyproc muurtje tussen zichzelf en hun rol als politicus. Ik kan dat niet. Zoals u mij hier ziet, zo ben ik ook in het parlement en de regering. Ik gooi mezelf erin zoals ik ben. Dan doet het extra pijn als je zó wordt aangepakt.”

Bent u veranderd door die hele affaire?

“O, ja. Ik ben voorzichtiger geworden. Sabine de Bethune (CD&V-senator, red.) vroeg me waarom een bepaald lid van haar partij (senator Brigitte Grouwels, red.) zich ook tegen mij had gekeerd. Ik had geen flauw idee, ik kende die persoon al heel lang. Bleek dat ik járen geleden iets lelijks over haar had gezegd in een interview. Dat droeg ze nog altijd mee. Ik heb haar een bericht gestuurd om me te verontschuldigen. Met een scherpe quote in de krant kun je mensen heel erg kwetsen. Dat probeer ik dus niet meer te doen.”

Weet u al waarom ze bij de N-VA zo gebeten op u waren?

“Ik weet alleen dat Theo Francken tegen mijn partijgenoten heeft gezegd dat hij álles zou doen om mijn benoeming te verhinderen. Het meest was ik gechoqueerd door Karl Vanlouwe (Brusselse N-VA’er, red.): ik had jaren met hem in de commissie Justitie gezeteld en kende hem als een redelijke mens. Ik viel van mijn stoel toen ik las wat hij plots allemaal over me zei. Voor mij staat hij symbool voor de radicalisering van de N-VA. Toch heb ik hem per sms beterschap gewenst toen hij in maart was besmet geraakt met corona. Ik wil niet aan politiek doen zoals de N-VA. Die aanvallen, die hardheid, die zijn zó schadelijk voor onze maatschappij.”

Francken lust u rauw sinds de Ecolo-jongeren in 2017 een cartoon verspreidden waarin hij werd afgebeeld als een nazi. Hij vond dat u zich als partijvoorzitter had moeten excuseren. Maar u zei: ‘Dit zijn de sentimenten die bij ons circuleren.’

“Nee, dat heeft mijn covoorzitter Patrick Dupriez gezegd. Ik zei dat ik die cartoon niet gepost zou hebben. Als dat niet duidelijk genoeg is voor meneer Francken, is dat jammer. Ik verwacht nog altijd excuses voor zijn uitspraken over de Marokkaanse immigratie, waarvan hij ‘de meerwaarde niet zag’. Ik kan hem die meerwaarde tonen. Mijn vader loopt met een kromme rug: als bouwvakker heeft hij half Brussel mee gebouwd. Dus nee, ik zal mijn ogen niet neerslaan voor Francken. Nooit. Ik kom op voor al wie door hem is beledigd.”

Is het daarom dat u tijdens de regeringsonderhandelingen niet eens in dezelfde kamer wilde zitten met de N-VA?

“Nog zo’n onnozel verhaal. Ik heb nooit geweigerd om met Bart De Wever te praten. Ik heb alleen tegen de informateurs (Johan Vande Lanotte en Didier Reynders, red.) gezegd dat we beter geen tijd verloren met nodeloze gesprekken. Onze programma’s lagen te ver uit elkaar. Er zou een regering komen met ons óf met de N-VA. Maar als De Wever me uitnodigt voor een koffie, dan ga ik. Er is een gigantisch verschil tussen hem en Francken.”

Gelooft u De Wever als hij zegt dat hij nog liever stopt met politiek dan een akkoord te sluiten met Vlaams Belang?

“Dat heeft me verrast. Ik denk dat hij vooral de tweedracht in zijn partij wilde beslechten. Hij heeft ook jaren geroepen dat hij niet met de socialisten zou besturen. In Antwerpen dóét hij het, en vorige zomer had hij een akkoord met de PS. Wat vandaag waar is in de politiek, is morgen achterhaald. Mijn veto tegen extreemrechts is voor eeuwig. We zullen zien of dat voor De Wever ook zo is.”

null Beeld Saskia Vanderstichele
Beeld Saskia Vanderstichele

DE VREEMDELING

U wilde heel graag rechter worden. Bent u nu ongelukkig als minister?

“Nee, dat zou misplaatst zijn. Als kind wilde ik al voor de staat werken, ten dienste van de gemeenschap. Voor ik in 2009 parlementslid werd, was ik program manager bij de overheidsdienst voor wetenschapsbeleid. Het was mijn droom om ooit een administratie te leiden. Mijn romantische kijk daarop is het gevolg van mijn parcours: ik ben opgegroeid in Schaarbeek, in een typisch Marokkaans migrantengezin. Mijn vader was arbeider, mijn moeder bleef thuis om voor de vijf kinderen te zorgen. Ze hebben de Middellandse Zee overgestoken om ons een betere toekomst te geven. Eén generatie later kon ik een universitair diploma behalen en opklimmen in de politiek. Dat was onmogelijk geweest zonder de Belgische staat en haar democratische instellingen. Ik wilde België iets teruggeven en erover waken dat anderen dezelfde kansen zouden krijgen. Dat kon het best bij de administratie, het hart van de rechtsstaat dat altijd blijft kloppen, ook als de politiek faalt. Als partijvoorzitster had ik het er moeilijk mee dat ik het partijbelang moest laten primeren op het algemeen belang. Velen waren verbaasd dat ik na de verkiezingen van 2019 opstapte. We hadden gewonnen, maar ik was klaar met de partijpolitiek. Gelukkig ontdek ik nu dat ik als minister ook de gemeenschap kan dienen. (glimlacht) Wees gerust, ik ben gelukkig in deze rol.”

In het politiek magazine Wilfried zei u: ‘Als mijn ouders vandaag naar België waren gekomen, had ik niet hetzelfde parcours kunnen afleggen.’

“Met de huidige politiek in België en Europa? Nee. Ze zouden hier wellicht niet eens geraken. Door de kansen die ik heb gekregen, ben ik meer gehecht aan België en zijn instellingen dan iemand als Francken, terwijl ik door hem wordt afgebeeld als ‘vreemdeling’ en ‘vijand’. Dat discours vergiftigt de geesten van de mensen en heeft een invloed op de kansen van nieuwkomers.”

Hoe is uw kijk op migratie? Bent u effectief voor open grenzen?

“Dat is een extreemrechtse karikatuur. Geen enkele partij of ngo is voor open grenzen. Zelfs onze migranten willen dat niet. Maar ik ben geen egoïst die zegt: ‘Ik ben binnen, doe de deur nu maar op slot.’ Waarom zou ik anderen de dromen misgunnen die ik zelf mocht waarmaken? Natuurlijk moet je de mensensmokkel bestrijden, maar we vergeten te vaak de pijn van het vertrek in dit debat. Mensen onvluchten hun land omdat ze geen toekomst meer zien voor zichzelf en hun kinderen, vanwege oorlog, hongersnood, vervolging… Veel migranten zeggen dat ze onmiddellijk terugkeren als ze in hun land weer waardig kunnen leven.

“Na mijn studies sociaal beleid twijfelde ik om voor een ontwikkelingsproject te gaan werken in het Zuiden. Mijn vader begreep dat niet. Ik had een hevige discussie met hem aan de ontbijttafel. ‘Waarom zou je dit land verlaten? Je hebt schoenen aan je voeten en er staat eten op tafel.’ Dát is de realiteit voor migranten: ze vertrekken als die tafel leeg blijft.”

Velen zijn bezorgd dat België te veel nieuwkomers moet opnemen en hun wijken te snel verkleuren.

“Ik zeg ook niet: laat ze maar allemaal komen. Dat is onmogelijk, dat kunnen we niet aan. Maar de conclusie mag niet zijn: wij sluiten de grenzen en trek uw plan. De volgende migratiegolf zal hoofdzakelijk bestaan uit klimaatvluchtelingen. Daarom begrijp ik niet dat de N-VA niet ambitieuzer is op het vlak van klimaat en ontwikkelingssamenwerking. Met enig cynisme kun je stellen dat dat hetzelfde effect kan hebben als gesloten grenzen: mensen zullen in hun eigen land blijven. Maar als we niets doen, zullen hele dorpen overspoeld worden. Het is ónze verantwoordelijkheid om de redenen weg te nemen waarom mensen vertrekken.”

Hoe was u als kind?

“Stiller en braver dan vandaag. (lacht) Ik ging naar één van de chiquere scholen van Brussel. Meisjes uit moslimgezinnen kregen ongeveer dezelfde opvoeding als meisjes uit de katholieke bourgeoisie: je deed wat er gevraagd werd en revolteerde niet.”

Had u nadien de behoefte om los te breken?

“Nee, want mijn ouders waren niet conservatief. Het duurde tot de universiteit voor ik politiek ontwaakte. Ik raakte geboeid door de sociologische theorie dat onze sociale realiteit geen natuurkracht is die we moeten ondergaan. We kunnen die zelf vormgeven en het lot van mensen veranderen. De politiek leek me de beste manier.”

Waarom koos u voor Ecolo?

“Vanwege het respect voor ons leefmilieu en de menselijke waardigheid. Dat ik in Vlaanderen wordt afgebeeld als extreemlinks, is belachelijk. Ik ben te liberaal voor het communisme. Alles overlaten aan de staat is even schadelijk als alles overlaten aan de markt. Al toont deze pandemie wel aan hoe belangrijk een sterke overheid is. Een socialiste ben ik ook niet. Ik wil de mensen emanciperen. In het katholiek onderwijs heb ik geleerd dat je een hongerige gerust een vis mag geven, maar het is nog beter om hem te leren vissen.”

Hebt u racisme ervaren op school?

“Nooit. Dat ik vandaag een militante feministe en antiraciste ben, heeft niets te maken met mijn eigen ervaringen. Ik was me er heel lang niet van bewust dat ik ‘anders’ was. Mijn ouders beschermden ons daarvoor. Pas in de politiek werd ik met racisme geconfronteerd. Mijn standpunt over de hoofddoek is exact hetzelfde als dat van Hervé Hasquin (voormalig Franstalig minister-president en ex-rector aan de ULB, red.). Hij verdedigde de individuele vrijheid en vond ook dat de hoofddoek op hogescholen moet kunnen. Maar als ik hetzelfde doe, zegt men dat ik enkel mijn gemeenschap verdedig en reduceert men mij tot mijn afkomst. Zo plaatst men mij in een hoek. Het is door zulke mechanismen dat mensen opgejut raken en het Capitool bestormen.”

null Beeld Saskia Vanderstichele
Beeld Saskia Vanderstichele

GREEN DEAL

Als minister van Klimaat moet u in het kader van de Europese Green Deal zorgen dat de CO2-uitstoot in België tegen 2030 daalt met 55 procent. Dat is bijna 6 procent per jaar. Hoe gaat u dat doen?

“Het moet zo drastisch omdat de vorige regeringen te weinig hebben gedaan. De voorbije vijf jaar is de CO2-uitstoot hetzelfde gebleven. We hebben geen tijd meer te verliezen. Op federaal vlak zullen we onze gebouwen, energie, mobiliteit, fiscaliteit en investeringen vergroenen. Onze investeringsfondsen zullen hun geld niet meer in fossiele energie stoppen, maar in duurzame sectoren. De banken moeten dezelfde beweging maken.

“Of we de doelstellingen halen, zal niet alleen van mij afhangen. Elke minister moet ook een minister van Klimaat zijn. Daarom zal ik een nota aan de regering bezorgen met de groene doelstellingen voor elk departement.”

En u gelooft dat de andere ministers braaf naar u zullen luisteren?

“De premier steunt me. Ik heb dit regeerakkoord niet onderhandeld, hè. De partijvoorzitters zijn de architecten, samen met Alexander De Croo. Zij zijn mee verantwoordelijk voor de uitvoering.”

U bent ook afhankelijk van de regio’s. Vlaanderen heeft de strengere klimaatdoelstellingen met tegenzin geslikt. Hebt u Vlaams klimaatminister Zuhal Demir de arm omgewrongen?

“Minister Demir was niet blij met die ambitieuzere doelstellingen, maar uiteindelijk wilde ze Vlaanderen, en België, niet te kijk zetten voor heel Europa. Ze heeft gelijk dat het niet simpel wordt. Maar dat komt omdat er de voorbije jaren zo weinig is gebeurd.”

Hoe is uw contact met haar? Zij behoort tot de N-VA.

“Constructiever dan u denkt. In de politiek heb je het theater in de media maar ook het werk achter de schermen. Ik heb haar verzekerd dat ik de Antwerpse chemiesector niet wil kapotmaken. We moeten mét die actoren werken, niet tegen hen. Maar niemand heeft nog de keuze om niks te doen. Iedereen moet mee in de groene transitie.”

U moet samen met de klimaatministers van de regio’s beslissen over de verdeling van de inspanningen. Dat wordt een gezellig theekransje met één N-VA-minister en drie van Ecolo. Wat als Demir achteroverleunt en zegt: ‘Jullie wilden meer doen? Bon, dóé het nu maar’?

“Aan dat partijpolitieke spelletje doe ik niet mee. Ik zit daar niet namens Ecolo, maar als lid van de regering die alle Belgen vertegenwoordigt. Elke regering moet haar deel doen. Mevrouw Demir kan een voorbeeld nemen aan het ambitieuze klimaatplan van Antwerpen dat ook voor min 55 procent gaat.”

Is het voor Vlaanderen niet moeilijker, vanwege de geringe ruimte en de vele industrie?

“Vlaanderen spiegelt zich graag aan Nederland, en daar hebben ze zich ook achter de min 55 procent geschaard. De groene transitie is een enorme economische kans. Als we de boot missen, zal ons dat veel geld kosten. Ik heb dat ook aan het VBO (Verbond van Belgische Ondernemingen, red.) uitgelegd: in de fossiele wereld zijn onze ondernemingen top, ik wil dat ze dat morgen ook zijn in de duurzame economie. Gelukkig merk ik dat de Vlaamse ondernemerswereld even overtuigd is als ik. Een zeer aangename verrassing.”

Bij de Vlaamse huishoudens is de sfeer iets minder sinds het Grondwettelijk Hof besliste dat eigenaars van zonnepanelen niet meer van hun terugdraaiende teller mogen genieten. Vreest u dat de woede daarover ook uw beleid kan hinderen?

“In Wallonië hadden we vorig jaar dezelfde discussie. Net als in Vlaanderen heeft de Waalse regering de zonnepanelen vijftien jaar geleden ook voorgesteld als een lucratieve investering, niet als groen beleid. De premies waren zo gul dat de zonnepanelen binnen de vier jaar waren terugverdiend. Uiteraard rekenen mensen dan op die opbrengst en houden ze de politici aan hun belofte. Maar zonnepanelen dienen om je van elektriciteit te voorzien, niet om rijk van te worden. Of hebt u ook geld verdiend aan uw verwarming en uw stookolieketel? De politiek heeft de mensen het verkeerde signaal gegeven.”

Maar zonder dat signaal zouden de meeste mensen wellicht geen zonnepanelen hebben gelegd.

“Misschien, maar men had het verhaal beter moeten vertellen. Zonnepanelen blijven een goede investering. Vervuilende alternatieven zijn duurder.”

null Beeld Saskia Vanderstichele
Beeld Saskia Vanderstichele

NAAR DE BAHAMA’S

In november pleitte u in een beleidsnota voor de ‘onmiddellijke invoering van een koolstoftaks’. Na fel protest van de liberalen kroop u terug in uw kot. Komt die taks er nog?

“De formulering die u aanhaalt, kwam uit een voorbereidend rapport en zat niet in mijn beleidsnota. Europa werkt aan een koolstoftaks, dus het heeft geen zin om dat enkel in België in te voeren en daardoor jobs te vernietigen. Máár: in het regeerakkoord staat duidelijk het principe ‘de vervuiler betaalt’. Als er al een koolstoftarifering komt, zal die deel uitmaken van de grote taxshift waar minister Vincent Van Peteghem aan werkt.”

Zal zo’n groene taxshift niet vooral de zwaksten treffen? Een werkloze die zijn slecht geïsoleerde huis met stookolie verwarmt en met een oude dieselwagen rijdt, heeft niets aan de verlaging van de loonlasten, maar wordt wel getroffen door koolstoftaksen.

“We zullen erover waken dat de transitie fair verloopt. De zwaksten mogen niet het grootste slachtoffer worden. De vorige regering verhoogde de accijnzen op brandstoffen en schrapte tegelijk een hoop treinstations op het platteland. Autorijden duurder maken en tegelijk openbaar vervoer ontmoedigen, is geen groen beleid, maar jackpot spelen. Het diende alleen maar om de staatskas te spekken.”

Toch zijn het de groenen die in Vlaanderen vaak worden afgeschilderd als de belastingpartij die de mensen bestookt met pestmaatregelen.

(zucht) Die karikaturen worden gevoed door onze tegenstanders. Ik hoor van sommige Vlaamse groenen dat ze in kleine dorpen waar rechts heel sterk staat amper nog durven opkomen. De rechtse partijen vergeten één ding: de verschrikkelijke kostprijs die we zullen betalen als we niets doen. De kosten in onze sociale zekerheid als gevolg van de slechte luchtkwaliteit, de kosten voor onze landbouw die getroffen wordt door droogte, de schade door overstromingen en stormen… In 2050 zal de klimaatopwarming ons 2 à 3 procent van onze welvaart kosten. Dat is veel meer dan de groene transitie, die vooral geld zal opbrengen.

“Maar het gaat ook om onze gezondheid. Je moet toch geen groene zijn om je zorgen te maken over de lucht die je kinderen inademen? De ongezonde lucht zorgt hier elk jaar voor acht- à elfduizend vroegtijdige sterfgevallen. En het is geen accident dat ons overkomt. Het is een keuze, collateral damage die we erbij nemen. Ik wil die schande niet meer aanvaarden. Onze Brusselse minister Elke Van den Brandt doet er alles aan om dat probleem aan te pakken, door meer ruimte te maken voor fietsers en voetgangers in de stad.”

Vergeef me het scepticisme, maar Ecolo krijgt in Brussel zelfs geen stadstol voor wagens ingevoerd. Na protest uit Vlaanderen en Wallonië veegde PS-voorzitter Magnette de tol al minstens tot 2024 van tafel.

“Ik betreur dat gebrek aan loyauteit. Het Brusselse regeerakkoord heb ik wél onderhandeld, en de PS heeft dat ondertekend. Hoe willen we dat mensen nog vertrouwen hebben in de politiek als een akkoord niet wordt uitgevoerd, als het alleen bij woorden blijft? Wij zullen daarvoor blijven vechten. Ik heb Vlaams minister van Mobiliteit Lydia Peeters ook horen zeggen dat ze achter het principe van de slimme kilometerheffing staat. Als de polemiek rond de stadstol ervoor zorgt dat zo’n kilometerheffing opnieuw op tafel komt voor heel België, is dat een goede zaak.”

Volgens klimaatactiviste Anuna De Wever heeft de pandemie aangetoond dat we bereid zijn om ingrijpende maatregelen te aanvaarden. Maar denkt u niet dat mensen de beperkingen zo beu zijn dat ze straks willen losbreken en weer ongeremd naar de Bahama’s zullen vliegen?

“Mensen zijn vrij om hun eigen keuzes te maken. Als politici moeten wij het kader scheppen waarin de goede keuze aantrekkelijker wordt dan de slechte. Als u naar de Bahama’s wilt vliegen, zult u daar straks ook de milieukost voor moeten betalen. Onze jongeren begrijpen dat al. Zij liepen hier twee jaar geleden door de straten om dat te eisen. Ze zijn grootgebracht in een economisch model dat eenzijdig gericht is op consumeren en geld verdienen. Je bent wat je hebt. De pandemie heeft bewezen dat dat systeem onhoudbaar en onleefbaar is geworden. Het virus is ontstaan doordat de mens te veel op het terrein van de natuur komt en de grenzen van de planeet systematisch overschrijdt. Met het tekort aan maskers en beschermingsmateriaal hebben we ook een prijs betaald voor de wilde globalisering. Dat heeft mensenlevens gekost. Er is een correctie nodig, Europa moet geherindustrialiseerd worden. Essentiële sectoren zoals die van de voeding, gezondheid en kleding moeten we terughalen, anders worden we te kwetsbaar. Een relancebeleid zonder iets te veranderen zou onverantwoord zijn.”

U wilt ook meer doen om de biodiversiteit te beschermen.

“Absoluut! Op de speciale VN-top in China (in mei van dit jaar, red.) moeten we zeer ambitieuze doelstellingen afspreken. Wat 2015 was voor het klimaat, met de Parijs-akkoorden, moet 2021 worden voor de biodiversiteit. Die twee gaan hand in hand. Gelukkig wekt de bescherming van de biodiversiteit minder weerstand op.”

Hoe ecologisch leeft u zelf?

“Ik doe mijn best. Ik eet bio, koop lokaal, wandel veel, gebruik het openbaar vervoer. Ik woon al heel mijn leven in Brussel en heb nooit een auto gehad, tot ik partijvoorzitter werd en het niet anders meer kon. Als minister heb ik geen dienstwagen met chauffeur genomen. Mijn kabinet is niet zo ver.”

Slotvraag: er is in Vlaamse kringen nogal gelachen met uw Ecolo-collega Sarah Schlitz, die als staatssecretaris van Gendergelijkheid de vrouwelijke meerderheidsvormen lanceerde in haar beleidsnota. Gebruikt u die ook?

“Sarah wil iedereen erop wijzen dat onze taal mannelijk is. Als ik voor een groep sta van tien mensen, met één man erbij, moet ik volgens onze taalnormen ‘Bonjour à tous’ zeggen. Mannelijk meervoud. Dat is idioot. Ik zeg liever ‘Bonjour à toutes’. Dat choqueert sommigen blijkbaar, maar zo openen we deuren die altijd gesloten waren. Op mijn Facebookprofiel heb ik de achternaam van mijn moeder ook aan mijn naam toegevoegd.

“Ik vind de vrije keuze heel belangrijk. Niemand is voor abortus, maar ik verdedig de vrijheid van mensen om daarvoor te kiezen, ook na twaalf weken zwangerschap. Ik ben allergisch voor autoritaire argumenten en machtsvertoon. Dat was niet evident als partijvoorzitter. En als minister ook niet. (lacht) Maar ik vind dat je de dingen respectvol moet uitleggen. Dat werkt beter dan te zeggen: ‘Ik ben de baas en jij gaat luisteren.’”

© Humo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234