Donderdag 26/11/2020

Troost in coronatijden

Zonder wetenschap, technologie en Big Pharma zouden velen onder ons de komende maanden creperen

Martin Landau (l.) als Judah, de succesvolle oogarts die zijn minnares laat vermoorden, en Woody Allen (r.) als Cliff, de filmmaker op zoek naar de zin van het leven.Beeld Collection Christophel

Troost in tijden van quarantaine. De Morgen laat zijn cultliefhebbers de film-, platen- of boekenkast uitspitten op zoek naar troostrijke klassiekers. Vandaag: redacteur Joël De Ceulaer over Crimes and Misdemeanors.

Hoe kunnen we dezer dagen ontsnappen aan de bezorgdheid en onzekerheid die dat vunzige virus in onze hoofden heeft geplant? Wat kan ons, al was het maar even, enige verstrooiing brengen? Het oeuvre van Woody Allen is een goed begin.

Ik behandel mijn bibliotheek altijd met grote eerbied en omzichtigheid, maar één keer is het mij overkomen dat ik uit pure colère een boek verschillende keren van de ene hoek van de kamer naar de andere heb gesmeten en daarna in stukken gescheurd. Het betrof het welbekende De troost van de filosofie van Alain de Botton. Ik bevond mij in die dagen op de bodem van een eindeloze plas liefdesverdriet en had mij vastgeklampt aan de idee dat Socrates, Seneca en Schopenhauer mij daadwerkelijk op het droge konden helpen. Doch dat bleek totáál niet het geval – Test Aankoop zou er vette kluif aan hebben.

Eerlijk? Ook uit kunst heb ik in mijn leven nog maar weinig troost geput. Ja, in donkere tijden waren er altijd wel de cellosuites van Bach, de gitaarsolo in ‘I wish I were blind’ van Bruce Springsteen, het zielsverheffende ‘Slow Emotion Replay’ van The The, vrijwel alles van Justin Townes Earle (iedereen naar YouTube, nu!) en het fonkelende scheldproza van Willem Frederik Hermans, Gerrit Komrij en Jeroen Brouwers. Dat helpt allemaal wel een beetje, maar de enige échte troost is altijd het licht aan het einde van de tunnel.

Zo is dat ook vandaag. Het enige moment waarop ik in deze coronacrisis een glimp van troost ervoer, was toen ik afgelopen zondag in De zevende dag ’s lands troetelviroloog Marc Van Ranst en Paul Stoffels, de wetenschappelijke topman bij farmagigant Johnson & Johnson, hoorde praten over mogelijke oplossingen – en hoe onderzoekers op dit eigenste moment alle zeilen bijzetten om te vinden wat we zoeken: eerst de testen, dan de medicatie, en uiteindelijk het vaccin. Ik lieg niet als ik zeg dat ik bij het luisteren naar Van Ranst en Stoffels de ogen ietwat vochtig voelde worden. Als wij vandaag één troost hebben, dan komt die maar uit één hoek, die van de wetenschap. Zonder wetenschap, technologie en Big Pharma zouden velen onder ons de komende maanden creperen – misschien met een streepje Bach op de achtergrond en een gedichtje van Pablo Neruda erbij, maar creperen zouden we. Kunst kan de wereld niet redden, wetenschap wel.

Een lege, holle plek

Dit gezegd zijnde, waarde kunstliefhebber, kunnen de meesterwerken uit talloze takken van de menselijke creativiteit ons natuurlijk wel verstrooiing brengen. Ze helpen ons in het beste geval om onze miserie en onze angst even te vergeten. Bij mij klaart niemand die klus zo trefzeker als Woody Allen. Als ik morgen in mijn eentje in complete lockdown moet en ik mag welgeteld één artistiek oeuvre meenemen, dan is het dat van Allen. Hij zit al jarenlang gevangen in een controverse over kindermisbruik – die tot dusver nog nooit tot een aanklacht heeft geleid –, maar als kunstenaar is hij ronduit geniaal: als scenarist, regisseur én acteur, wat weinigen hem nadoen.

De meesten zijn dol op Annie Hall (1977) en Manhattan (1979). Zelf vind ik Crimes and Misdemeanors (1989) misschien wel zijn beste film. Wie vandaag even wil ontsnappen aan het coronagedruis, kan ik de degustatie daarvan dan ook van harte aanbevelen. De film gaat over de succesvolle oogarts Judah (Martin Landau), die er behalve een gelukkig gezin en stabiel huwelijk ook een minnares (Angelica Huston) op na houdt. Als die begint te dreigen – dat ze zijn vrouw zal inlichten en een financiële fout zal onthullen – roept Judah de hulp in van zijn broer Jack, een ruwer type, die hem voorstelt om de vrouw uit de weg te laten ruimen. En zo geschiedt. Na de huurmoord adviseert Jack zijn broer om gewoon zijn leven verder te zetten – ‘Probleem opgelost, doe alsof er niets gebeurd is.’

Nodeloos te zeggen dat Judah daar niet in slaagt. Ofschoon hij atheïst is, en er dus vanuit gaat dat de kosmos een lege, holle plek is zonder God en zonder morele structuur, zoekt hij – zonder de ware aard van zijn misdaad te bekennen – steun bij een patiënt van hem, de rabbijn Ben (Sam Waterston), die langzaam maar zeker blind aan het worden is. De wroeging doet Judah twijfelen: zou er toch geen God zijn die alles ziet? Ondertussen is de schoonbroer van Ben, filmmaker Cliff (Woody Allen), om den brode een documentaire aan het maken over de degoutant pompeuze tv-producent Lester (Alan Alda), terwijl hij tegelijk een interview monteert met de filosoof Louis Levy over de zin van het bestaan.

Sommige films zijn spannend. Andere zijn grappig. Nog andere doen je nadenken over de grote vragen des levens. Crimes and Misdemeanors doet dat allemaal. Daarom biedt de film maximale verstrooiing: je hebt er verschillende modules van je brein voor nodig.

Freudiaanse motieven

Hoewel ik hem al zeker tien keer had gezien, heb ik maandagmiddag nog eens terdege genoten van het heerlijk ingenieuze scenario, het briljante acteerwerk, de succulente dialogen, en ga zo maar door. De slotscène, waarin Judah (Landau dus) aan Cliff (Allen zelf dus) zijn avonturen vertelt als een fictief verhaal, bezorgt mij bij elke visie meer kippenvel. En dat deed deugd. Heel even was ik vergeten dat ik na de middag naar de Colruyt moest, om in die goddeloze plek zonder enige morele structuur mijn leven te wagen om aan de ene kant voedsel en aan de andere kant toiletpapier te kopen.

Crimes and Misdemeanors is een meesterwerk van een grootmeester. Mijn liefde voor het werk van Woody Allen gaat zover dat ik hem zelfs de freudiaanse motieven die hij door zijn verhalen weeft, met de glimlach kan vergeven. Kunt u nagaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234