Maandag 27/01/2020

'Zonder uitkering dreigt valkuil van het OCMW'

Is een financiële stimulans een goede drijfveer om een diploma te halen? Het is in ieder geval een bewustmaking van hoe belangrijk scholing is, zeggen experts. Maar tegelijk dreigt de valkuil van het OCMW.

Wie het middelbaar onderwijs verlaat zonder diploma en jonger is dan 21, die moet vanaf 1 september niet langer rekenen op een inschakelingsuitkering. Die tegemoetkoming, vroeger bekend onder de passievere noemer wachtuitkering, moet jongeren in principe ondersteunen terwijl ze op zoek zijn naar werk en bedraagt 494 euro per maand voor -21-jarigen. Maar voortaan zullen dus alleen die jongeren kunnen profiteren die een middelbaar diploma op zak hebben. De motivatie van de regering: zo worden jongeren gemotiveerd om hun schoolloopbaan toch af te maken. Wie geen geld meer krijgt wanneer hij geen werk heeft, zal wel op de schoolbanken blijven, hoopt ze.

Maar klopt dat wel? Zijn jongeren echt te motiveren om hun school af te maken, wanneer ze weten dat er geen uitkering op hen wacht? Het kan in ieder geval een zeer goede stimulans zijn, zegt professor Kristof De Witte van de KU Leuven. Hij deed onderzoek naar vroegtijdige schoolverlaters en wat er werkt om jongeren aan een diploma te helpen. "Maar liefst 14 procent van de jongeren (om en bij de 8.000 in 2010, volgens de recentste cijfers van het Steunpunt Studie- en schoolloopbanen, AVB/RW) verlaten de school vroegtijdig. De meesten doen dat op 17 à 18 jaar. Een deel doet dat omdat ze werk hebben, voor de anderen is de maatregel een zeer goede zaak om hen het belang van een diploma te laten inzien", zegt De Witte.

In Nederland wordt daar al veel langer de nadruk op gelegd, in Vlaanderen volgens de professor veel te weinig. En dat terwijl diverse studies aantonen dat jongeren die zonder diploma de school verlaten een veel hogere kans hebben op langdurige werkloosheid, minder kans maken op promotie, vaker een lager loon krijgen, sneller in armoede terechtkomen en veel vaker te maken krijgen met mentale en/of fysieke gezondheidsproblemen.

"Nederland deed iets gelijkaardigs", legt De Witte uit. Daar werd de verplichte schoolleeftijd, de kwalificatieplicht, opgetrokken van 16 naar 17 jaar waardoor een secundair diploma verplicht werd. Tegelijkertijd besliste Nederland om schoolverlaters die noch werk, noch een diploma hebben, geen uitkering meer te geven tot zijn of haar 24ste. "Het resultaat was bijzonder positief", weet De Witte. "Nederland kent een daling van 2,5 procentpunt van het aantal vroegtijdige schoolverlaters, het aandeel zakte van 14,1 naar 11,6 procent."

Professor Ides Nicaise, collega van De Witte aan de KU Leuven, heeft meer bedenkingen bij de maatregel. Hij mag dan wel een grote bewustmakingsfactor hebben, er loert toch ook een reëel gevaar om de hoek. Een gevaar genaamd OCMW, zegt Nicaise. Hij vreest dat een deel van die jongere werklozen op deze manier verder de armoede in geduwd zullen worden. Een -21-jarige die nog thuis woont of samenwoont heeft recht op een leefloon van 545 euro. Woont hij alleen dan is dat 817 euro per maand.

Nicaise deed eerder dit jaar onderzoek naar de gevolgen van een strengere wachtuitkering. Hij baseerde zich toen op de verstrenging onder de regering-Di Rupo. Die besliste om de 'wachtuitkering' om te vormen tot 'inschakelingsuitkering'. De wachttijd werd opgetrokken tot een jaar en er werd meer ingezet op activering. Maar vooral: de inschakelingsuitkering zou niet langer lopen dan drie jaar. Michel draaide de schroeven nog wat verder aan.

Minder recht op arbeid

Uit het onderzoek bleek dat er een gedegen vrees mag zijn dat het verlies van uitkeringen zal leiden tot veel meer geloop naar het OCMW. Nog voordat de maatregelen van Di Rupo op toerental kwamen, telden grote steden als Antwerpen en Gent al een toename van -25-jarige steuntrekkers met respectievelijk 12 en 17 procent. Over heel Vlaanderen was er tussen januari 2013 en januari 2014 een toename met 7 procent.

Ook expert sociale zekerheid van de KU Leuven Jef Van Langendonck staat betrekkelijk sceptisch tegenover de maatregel van Michel. Hij zag de inschakelingsuitkering in de loop der decennia veranderen van een tegemoetkoming voor hoger opgeleiden naar eentje voor de kansarmsten. "Het is dan ook te betreuren dat men in tijden van besparing net die zwaksten op de arbeidsmarkt gaat treffen door hen die uitkering te ontzeggen", zegt Van Langendonck. "Er is dus weer wat minder recht op arbeid in onze maatschappij."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234