Zondag 27/11/2022

NieuwsEnergie

Zonder Russisch gas ziet Japan geen toekomst meer

Een productielocatie voor gas in het zuiden van het eiland Sachalin. Beeld Yuri Smityuk / Getty
Een productielocatie voor gas in het zuiden van het eiland Sachalin.Beeld Yuri Smityuk / Getty

Japan is sterk afhankelijk van energie uit het buitenland. Daarom klampt het land zich vast aan het Russische gasproject Sachalin 2, zelfs nu het niet meer erg welkom is.

Marije Vlaskamp

“Japan zal geen olie of gas uit Rusland krijgen en niet meedoen aan lng-project Sachalin 2.” Met dat vooruitzicht joeg de Russische voormalige president en oud-premier Dmitry Medvedev onlangs Japan de stuipen op het lijf. De Oost-Aziatische grootafnemer van Russisch gas kampt al met krappe energievoorraden. Nu ziet Tokio tot overmaat van ramp miljardeninvesteringen in de gas- en olievelden van het Siberische Sachalin verdampen. Dat Russische eiland ligt op luttele kilometers van het noordelijkste punt van Japan.

De Japanse sancties tegen Rusland lopen in de pas met Europese en Amerikaanse strafmaatregelen, energie uitgezonderd. Japan verbiedt nieuwe investeringen in de Russische lng-sector en boycot Russische steenkool, maar Russische olie afslaan is lastiger en de Russische gaskraan houdt Japan open. Vertrekken uit de gaswinning in Sachalin, waarin Japanse bedrijven een minderheidsbelang van 22,5 procent hebben, is onbespreekbaar.

Japan, dat nauwelijks fossiele brandstoffen heeft, gaat zonder geïmporteerde energie als een nachtkaars uit. Na de oliecrisis in de jaren 70 heeft Japan op kernenergie en vloeibaar aardgas (lng) ingezet. Lng werd dominant na de tsunami en de daaropvolgende kernramp in Fukushima in 2011, toen kernenergie minder populair werd. Met 24 procent lng in de energiemix is Japan wereldwijd de op twee na grootste importeur van lng. Ruim 9 procent daarvan komt uit Rusland, vooral uit Sachalin.

Er is geen groot Russisch gasproject of de Japanners doen mee. Een Japanse ontwikkelingsbank en het handelshuis Mitsui lijden al verlies bij Arctic LNG2, een Russisch gasproject in het Noordpoolgebied dat Europese en Aziatische gasmarkten vanaf 2023 per schip via de Noordelijke Zeeroute van lng moet voorzien. Omdat onderdelen voor de machines door internationale sancties lastiger verkrijgbaar zijn en Europa van het Russische gas af wil, is die toekomst twijfelachtig.

Shell

Nu dreigt Japan het gas uit Sachalin kwijt te raken door Russische woede over een plan van de G7 − de club van rijke industrielanden − voor een prijsplafond voor Russische fossiele brandstoffen. Zo’n internationaal prijsplafond geeft de sancties tegen Rusland meer slagkracht, zei de Japanse premier Fumio Kishida in een recente speech, omdat Rusland dan minder verdient aan olie- en gasexport.

Vorige week draaide Moskou de duimschroeven aan door Sachalin 2, geheel gewijd aan gaswinning, onder te brengen bij een nieuwe eigenaar. Buitenlandse bedrijven in het Sachalin-gasconsortium, zoals Shell en Mitsui, moeten binnen een maand besluiten of ze hun aandelen in de nieuwe eigendomsconstructie willen houden. Vervolgens moeten ze daar toestemming voor vragen bij de Russische regering. Het alternatief is de belangen verkopen.

Voor Shell, voor 27,5 procent aandeelhouder, is dat geen moeilijke beslissing: hoewel het Sachalin 2-project 4 procent van de wereldmarkt voor lng vertegenwoordigt, heeft Shell al gezegd zich terug te trekken. Mitsui en Mitsubishi, Japanse bedrijven die voor respectievelijk 12,5 procent en 10 procent eigenaar zijn van Sachalin 2, weten van geen wijken, want meer dan de helft van het gas dat daar gewonnen wordt, gaat naar Japan.

De gehechtheid aan Sachalin gaat zover dat de Japanse minister van economie Hagiuda Koichi in mei zei dat Japanse aandeelhouders zelfs niet opgeven als de Russische regering vraagt om hun vertrek. Premier Kishida verklaarde haastig dat Poetins Sachalin-decreet niets verandert aan de langlopende afspraken over gasleveranties. Medvedev hielp hem uit de droom.

37 graden in Tokio

Sachalin is de laatste strohalm voor Japan, dat tijdens een recente hittegolf al merkte dat zijn olie- en gasvoorraden niet in orde zijn. Om te voorkomen dat mensen bezweken onder de hoogste temperaturen die de afgelopen 147 jaar door Japanse meteorologen zijn gemeten, mochten airconditioners aan blijven. Roltrappen in treinstations en lichtjes in amusementsparken werden echter wel uitgezet en fabrieken gingen over op kortere werkdagen.

Dit ongemak valt in het niet bij de toekomstige energieproblemen als het land daadwerkelijk zonder Russisch gas komt te zitten. Daarnaast heeft Japan een andere dringende reden om de belangen in Sachalin niet in de uitverkoop te doen: China, partner van Rusland en Japans grote concurrent en rivaal. Chinese staatsenergiebedrijven zitten Japan op de hielen in Russische gasprojecten: ze hebben al een aandeel van 20 procent in Arctic LNG2 en springen graag in het gat dat een Japans vertrek uit Sachalin zou achterlaten. Dat is een prachtkans voor China om voor een habbekrats een voorsprong op Japan te veroveren.

Dat het Sachalin betreft, waarmee Japan speciale historische banden heeft, ligt extra gevoelig. Van 1905 tot 1945 was Sachalin onder de naam Karafuto deels of geheel een Japanse kolonie, waar Japan proefboringen naar olie deed. Nadat Japan de Tweede Wereldoorlog had verloren, ging de noordelijke helft van Sachalin naar de Sovjet-Unie. Over een nabijgelegen eilandengroep, de Koerilen, liggen Moskou en Tokio nog altijd overhoop.

Japan heeft zich echter decennialang uitgesloofd voor betere relaties met Rusland en wil de zorgvuldig opgebouwde belangen in de gas- en oliewinning niet zomaar aan de Chinezen overlaten. Zelfs als de Russen aansturen op een Japans vertrek uit Sachalin, houdt Tokio vast aan het Russisch gas, al is het met de moed der wanhoop.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234