Zaterdag 06/06/2020

'Zonder betutteling benadert België ons ideaal'

Behalve de Dijle loopt blijkbaar ook de liberale grondstroom door Mechelen. Zegt Open Vld-voorzitter Gwendolyn Rutten: 'Deze stad is van gedaante veranderd. Waar iedereen alleen puin ziet, ruiken wij kansen. Daar gaat liberalisme over.'

Telkens als haar telefoon afgaat, schalt 'Get Lucky' van Daft Punk door de ruimte. "Like the legend of the Phoenix, All ends with beginnings": het deuntje typeert de gemoedstoestand van de liberalen, vindt Gwendolyn Rutten. Een jaar geleden geloofden ze niet meer in hun eigen programma, hun eigen mensen, hun eigen kunnen. Vandaag is dat zelfvertrouwen weer helemaal terug. Ondanks de verwachte zwart-gele vloedgolf moet de 13,9 procent van de vorige verkiezingen zeker geëvenaard worden. Zal die geëvenaard worden, weet Rutten wel zeker.

"Mijn project is nog lang niet af. Ik weet wel dat we nog veel werk hebben, ik ben nog geen anderhalf jaar bezig. Maar de omslag is aan de gang." Het is de kern van het liberalisme, zegt ze. Als je maar wilt, dan kun je iets veranderen. Dan kun je de dingen beter, mooier en performanter maken. Daarom ook heeft ze Mechelen, de stad waar haar partijgenoot Bart Somers als sinds 2000 burgemeester is, gekozen als symbolische locatie voor een gesprek over de grondstroom onder haar politieke denken.

Gwendolyn Rutten: "Wat er met Mechelen gebeurd is, staat voor mij symbool voor mijn ideologie. Veertien jaar geleden was Mechelen een stad waar je van wegliep. Ondertussen is het een bruisende stad, het voorbeeld van geslaagde stadsvernieuwing. Waar iedereen alleen puin ziet, ruiken wij kansen."

Is een stad leefbaarder maken niet de ambitie van elke burgemeester?

"En toch doen ze het niet allemaal. Andere steden blijven maar al te vaak hangen in het verleden. Liberalen willen vooruitgaan, wij geloven niet in doemdenken. Onze ideologie omvat een levenshouding: pak de zaken in handen en je zult zien dat je het verschil kunt maken. Daarom is het liberalisme ook op maat gesneden van de uitdagingen die ons te wachten staan.

"Als ik ga spreken, vraag ik weleens aan mensen om naar deze tijd te kijken door de bril van mensen die in 2090 leven. Wat zullen zij zien? Een periode van crisis, ja. Maar ook massa's opportuniteiten. Alles verandert nu razendsnel, we moeten die kansen grijpen. Met de bril van de toekomst op je neus zie je pas welke revolutie er zit aan te komen. We moeten op die trein springen, we moeten vooruit."

De logische reactie op crisis en verandering is toch onzekerheid in plaats van optimisme?

"Er is nog nooit een samenleving vooruitgegaan door angstig te zijn. Angst verlamt, doet een mens terugplooien op zichzelf. Een samenleving zal alleen maar vooruitgaan als ze vertrouwen heeft en hoop vindt. Ik zeg niet dat de besognes van de mensen niet terecht zijn. Dat zijn ze wel. Maar vraag hen eens waar ze liever zouden wonen. Dan komen er niet zoveel antwoorden, hoor. We hebben de juiste troeven, de juiste mensen, de juiste ligging, de juiste kennis. We hebben alle troeven."

Is er een plek waar u als liberaal liever zou wonen ?

"Als we al de betutteling en de belastingdruk kunnen wegnemen, komt ons land in de buurt van ons ideaal. Perfect zal het nooit zijn, je moet altijd blijven streven naar verbetering. Ons grootste probleem is de regelneverij. We moeten ervoor zorgen dat mensen ook op economisch vlak makkelijker het vrije initiatief kunnen nemen. Als we daar de komende jaren wat verandering in kunnen brengen, dan zijn er echt niet veel plaatsen in de wereld waar het beter leven is dan hier."

Hoe ziet uw 'ont-tutteld' Vlaanderen eruit?

"Voor ons blijven er in Vlaanderen nog vijf kerntaken over. Vorming, waar onderwijs, loopbaanbemiddeling en ook cultuur onder vallen. Zorg. Economie. Onze leefruimte, waar zowel milieu, als ruimtelijke ordening en mobiliteit onder vallen. De laatste is uw geld, onze financiën. Alles past onder één van die pijlers.

"De komende vijf jaar moeten we veel meer out of the box denken. Het beste argument om iets niet te doen is altijd dat het juridisch niet kan. Dan denk ik: mooi, dan passen we dat aan. Politici zijn daarvoor verkozen, wij máken de wet. De juristen moeten zich op ons baseren, niet omgekeerd."

Welke wetten wilt u per se nog maken of aangepast zien?

"Het erfrecht, de successierechten, het huwelijksvermogensrecht, het familierecht. Napoleon moet op de schop! Al die regels dateren uit de 19de eeuw en zijn gebaseerd op het klassieke gezin dat zijn eigendom koste wat het kost binnen dat gezin wil houden. Sindsdien bepaalt de wet aan wie je wat mag geven. Willen we daarvan afwijken, dan betalen we daar 65 procent belastingen op. Dat is toch niet normaal? Het is toch niet omdat iets voor sommige mensen het ideaal is, dat het de wet moet zijn? De wet moet een maatschappijbeeld weerspiegelen. Wel, hier hinkt de wet serieus achterop."

De euthansie voor minderjarigen was een van de meest baanbrekende wetten die de afgelopen legislatuur zijn gestemd. Is de uitbreiding naar wilsonbekwamen de komende vijf jaar aan de orde?

"Voor iedereen die in zo'n situatie komt, is een verdere uitbreiding van de euthanasiewet noodzakelijk. En wie het niet meemaakt, heeft er ook geen last van. Natuurlijk moet je de garantie inbouwen dat het altijd uitgaat van de waardigheid van mensen. Het zou goed zijn als we daar op een serene manier over kunnen blijven debatteren. Niet om onmiddellijk iets te stemmen, maar om de komende vijf jaar te zoeken naar een draagvlak en om te kijken wat er nog beter kan."

U brengt een boodschap van goesting en van vleugels. Dat klinkt nogal naïef.

"Je moet de problemen van mensen niet vergroten, je moet ze oplossen. Dat is de taak van politici. Ik luister heel graag naar economen. Ik vind het fantastisch dat die altijd glashelder kunnen uitleggen wat achter de rug ligt. Maar niemand weet wat er komt. Als je niet weet wat de toekomst brengt, dan is vrijheid het hoogste goed. De samenleving is met een rotvaart aan het veranderen. Dankzij de nieuwe technologie zijn we voor het eerst in staat om constant en onmiddellijk ideeën te delen met de hele wereld. Om onze stem te laten horen. Vroeger was dat weggelegd voor de happy few, nu kan letterlijk iedereen meedoen. Dat maakt dat oplossingen ook steeds meer van onderuit zullen komen."

U wilt ook het democratisch bestel aanpassen?

"Dat is zelfs hoogst noodzakelijk. Wat er nu allemaal beweegt rond de Antwerpse ring is een perfect voorbeeld van hoe twee tijdsgewrichten clashen. De klassieke politiek botst op een samenleving die mee wil zoeken naar een oplossing. Ons systeem weet niet hoe daarmee om te gaan. Maar participatie is wel het model van de 21ste eeuw. De uitdaging is om structuren te zoeken waar we die evolutie in kunnen onderbrengen. David Van Reybrouck stelt in zijn pamflet Tegen verkiezingen voor om politici uit te loten in plaats van ze te verkiezen. Ik denk niet dat dat de juiste manier is, al heb ik ook geen pasklaar antwoord. Maar ik weet wel dat in crisismodus blijven steken ons niet vooruit zal helpen."

U kent de oplossing niet, maar weet wel dat ze alleen liberaal kan zijn?

"De waarden waaraan de antwoorden moeten voldoen, zijn duidelijk: vrijheid, engagement en solidariteit. Denken dat je het alleen kunt, op eender welk niveau, is een utopie. Vlaanderen, België en Europa zullen meer dan ooit moeten samenwerken. Neem nu de manier waarop onze sociale zekerheid is georganiseerd. Die is gebeeldhouwd naar het model van een natiestaat met 10 miljoen inwoners en gesloten grenzen. Iedereen doet wat in het potje en haalt er wat uit indien nodig. Maar ondertussen leven we in een Europa met 500 miljoen inwoners die zich permanent bewegen binnen die Europese Unie. We moeten evolueren naar een soort van rugzakje, zodat je rechten en plichten ook blijven gelden buiten deze landsgrenzen."

Hoe zorgt u ervoor dat er genoeg in het rugzakje van de Bulgaren zit? En dat het onze niet geplunderd wordt?

"Dat kan door op 25 mei voor ons Europees programma te kiezen, dat meer doet dan monetaire afspraken maken."

Uw programma vertoont veel gelijkenissen met dat van N-VA. Maar volgens jullie wordt de toekomst fantastisch, volgens N-VA staan we voor heel donkere tijden. Die discrepantie is toch bizar?

"Op economisch vlak hebben wij raakvlakken met N-VA en kunnen we samenwerken na 25 mei. Maar wij willen het land niet splitsen en geloven niet dat je economische groei creëert door mensen pijn te doen.

"Het Vlaamse liberalisme is uniek omdat wij een heel interessante combinatie maken. We vertrekken vanuit vrijheid. Economisch zijn we vrij en dat kun je rechts noemen. Maar we zijn ook maatschappelijk vrij, wat dan weer eerder progressief is. Meestal gaat economisch liberalisme hand in hand met conservatief rechts. De Republikeinen in de VS, met wie ik mij echt niet vereenzelvig, zijn conservatief. De VVD in Nederland is een pak conservatiever dan wij, al moet ik wel zeggen dat we prima samenwerken. Wij maken een bijzondere combinatie, waardoor we heel moeilijk onder één noemer te vatten zijn."

Stel dat u straks aan tafel belandt: op welk punt uit uw programma zult u geen compromissen sluiten?

"Ik wil een groeistrategie. En ik vind dat die door de verschillende overheden in ons land samen moet worden uitgebouwd. Uiteraard is er ruimte om daar elementen aan toe te voegen, maar die samenwerking is essentieel.

"Heel concreet: als we op federaal niveau een lastenverlaging willen doorvoeren, dan moet het Vlaamse niveau ervoor zorgen dat dat beleid versterkt wordt. Het kan niet dat het ene niveau de belastingen verlaagt en het andere ze verhoogt.

"Ik wil een totaalvisie over waar we over vijf jaar moeten staan. Het ergste wat kan gebeuren is dat alle partijen na de onderhandelingen buitenstappen en dat ieder zijn mandje met binnengerijfde winkelwaar toont. 'Zie eens wat ik allemaal heb binnengehaald.' Dan heb je geen project. Zo'n regering wil ik niet."

Wij hadden verwacht dat u zou antwoorden: de belastingen niet verhogen.

"Dat is uiteraard een punt waar ik voor zal strijden."

Is dat wel realistisch? Er wordt toch altijd aan de belastingen gemorreld?

"Kijk, daar val ik echt van achterover. Telkens als er een internationaal rapport verschijnt of een fabriek sluit, klaagt iedereen steen en been dat wij op alles belast worden. Maar tegelijkertijd staan in álle programma's, behalve dat van ons, nieuwe belastingen. Er zijn echt wel andere manieren waarop we geld kunnen vinden. Kijk eens naar de overheid: we hebben die de afgelopen jaren fundamenteel hervormd, maar ze is ook complexer geworden. We hebben veel bij gecreëerd, zonder te schrappen. Er is ondertussen niet alleen een Vlaams energieagentschap, maar ook een Vlaams energiebedrijf, een departement energie, een strategische adviesraad energie en ik vergeet vast nog een aantal instanties. Dat is toch godgeklaagd? Zouden we de overheid niet eens wat simpeler organiseren en zo geld besparen?

"Ik geef het u op een briefje: de nieuwe inkomsten van de andere partijen zijn al helemaal verworven, de streepjes zijn allang gezet. Nog voordat er maar één woord gewisseld is over hoe het anders kan en met minder uitgaven. Op mijn hoofd plakt geen etiket met 'onnozelaar', ik weet dat ik geen dure eden moet zweren dat de volgende regering geen enkele belasting zal verhogen. Maar als wij erbij zijn, zullen we er alles aan doen om dat te vermijden. We moeten kijken hoe het zuiniger kan in plaats van nieuwe belastingen te heffen."

In uw vorige interview met De Morgen hebt u een aantal vervloekte belastingen pestbelastingen genoemd. Hebt u daar intussen spijt van?

"Nee, waarom zou ik? Ik heb gezegd dat het niet goed is om maatregelen te nemen die niet binnen een visie kaderen. Voor de liquidatieboni hebben we ondertussen een veel betere oplossing. De rest moet bekeken worden in een complete hervorming van de fiscaliteit.

"We hebben de afgelopen twee jaar gedaan wat moest gebeuren. Daarom niet altijd maatregelen die vanuit ons hart kwamen, maar het kon niet anders. En je ziet daar nu de resultaten van. Hoe, wie, wat en waarom doet er allemaal niet meer toe."

Het is wel het opperste verkoopsargument van N-VA. U sluit deals met de PS, zij niet.

"Ja? Dat zullen we na 25 mei wel zien.

"Niemand weet wat de verkiezingen zullen geven, er is geen glazen bol. U kunt het me honderd keer vragen, ik weet het niet. Het belangrijkste is nu dat ik merk dat de partij op de rails zit. Wij hebben een duidelijke visie en daar zal ik ook na 25 mei aan blijven werken."

Het boek dat u een jaar geleden schreef, De geëngageerde burger, begint met de stelling dat er maar één vonk nodig is om ons uit het moeras te trekken. Hebt u die vonk al gezien?

"(lacht) Heel zeker. Er schieten gensters in het rond, ik merk het overal. Het zelfbeklag en de angst maken stilaan plaats voor hoop voor de toekomst. Hoe groot de vlam wordt, dat zullen we wel zien."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234