Zondag 17/01/2021

Massatoerisme

Zon, zee en rellen: Barcelona kraakt onder aanhoudende protesten

Zondagmiddag 29 mei: de politie botst met betogers in de wijk Gracia.Beeld REUTERS

Met de ex-huizenactiviste Ada Colau als burgemeester ging alles beter worden in Barcelona. Het massatoerisme zou een halt worden toegeroepen en de excessen zouden gestopt worden aan de stadspoorten. Maar vandaag, met het aanhoudende protest in de straten van de Catalaanse hoofdstad, ondervindt ook radicaal links dat het economisch o zo belangrijke toerisme een harde noot om te kraken is.

Over exact twee weken heeft ze de sleutel van het stadhuis een jaar in handen, maar veel reden om te feesten heeft burgemeester Ada Colau nog niet. Meer zelfs, al een week lang is het bijzonder onrustig in de noordelijke wijk Gracia nadat enkele krakers uit een voormalig bankgebouw werden gezet en de politie hardhandig optrad tegen betogers en relschoppers. De krakers eisen dat ze het leegstaande gebouw terugkrijgen, de politie zegt enkel de wet uit te voeren, en het stadsbestuur zegt zich officieel niet te willen moeien aangezien het om een privégebouw gaat.

Chantage

Maar dat laatste pikken de krakers niet, die Colau beschuldigen van verraad. Het was de vorige burgemeester die voor de lieve vrede - en met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht - vanuit de stadskas de bank de misgelopen huurinkomsten betaalde. Maar Colau weigert nog gemeenschapsmiddelen uit te geven aan "chantage". Nochtans was ze ooit zelf een van de vurigste activisten tegen de huisuitzettingen van bewoners die hun hypotheek niet meer konden afbetalen, en schuwde ze de confrontatie met de politie niet. Ze entte er de hele campagne van haar radicaal-linkse burgerplatform Barcelona en Comú op en won glansrijk de gemeenteraadsverkiezingen met de belofte dat het anders kon.

"Colau wandelt nu op twee benen", zegt ook de Vlaming Tim Aerts die in de wijk woont en werkt en de rellen de afgelopen week zag gebeuren. "De nog linksere oppositiepartij steunt de krakers en hun eisen, de rechtse partijen steunen de eigenaar en de politie. Zij bevindt zich ertussen en kan voor geen van de twee kampen goed doen. Ze is zelf groot geworden als activiste, maar krijgt nu het verwijt over zich dat de politie de bank beschermt en niet de krakers. Zeker met de nationale verkiezingen van eind juni in het achterhoofd zit ze in een hele moeilijke situatie."

Ada Colau bij haar verkiezingsoverwinning vorig jaar.Beeld reuters
Protest in de straten van Barcelona.Beeld EPA

Gentrificatie

Het gaat dan ook om veel meer dan protest van een paar linkse hippies die met rust gelaten willen worden, zegt Aerts. En hoewel de rellen van de afgelopen week, met bekladde muren, in brand gestoken vuilniscontainers en omvergeworpen scooters niet de goedkeuring wegdragen van de lokale bevolking, is er wel sympathie voor het achterliggende protest.

"Dit is nog een heel sociale wijk met een groot gemeenschapsgevoel en veel sociale projecten. De inwoners hier vinden dat de wijk van hen is, en niet van de banken. Dit is daarom een symbooldossier geworden voor een dieper liggend probleem: de lokale gemeenschap die worstelt met de gentrificatie van de buurt, de bijhorende speculatie, leegstand en stijgende huurprijzen. De banken hebben jarenlang de inwoners uit hun huis gezet om aan projectontwikkeling te doen. Nu neemt de gemeenschap een bankgebouw over. Dat de politie daar hardhandig tegen optreedt, zorgt voor wrevel."

Het is een probleem waar Barcelona al enkele jaren mee kampt en waar Colau eveneens paal en perk aan wilde stellen: de kwalijke gevolgen van het massatoerisme. Al sinds de Olympische Spelen van 1992 en de bijbehorende investeringen boomt de stad als nooit tevoren. Jarenlang werden de hordes toeristen uit heel Europa met open armen ontvangen, vooral vanwege het broodnodige geld dat ze in het laatje brachten.

Maar met de lusten kwamen stilaan ook de lasten: nachtlawaai, openbare dronkenschap, overlast, prostitutie. Overal verrezen nieuwbouwhotels en toeristenappartementen. Een half procent van de wandelaars op de Ramblas is vandaag een lokale inwoner. Met de opkomst van initiatieven als AirBnb werden hele volkswijken, zoals de oude havenbuurt Barceloneta, overgenomen. Waarom als huisbaas nog verhuren aan de gewone Barcelonees als je het drievoudige kan vragen aan Britse of Russische toeristen?

De Ramblas, het toeristische hart van Barcelona.Beeld AP

Bouwstop

"Colau ging de excessen aanpakken", verklaart Aerts, "maar in de praktijk is daar nog niet veel van te zien. Er is een bouwstop gekomen voor nieuwe hotels, maar inwoners wachten nog steeds op de beloofde verandering. In de metro zie je meer en meer graffiti verschijnen met de leuze 'Tourists, go home'."

Maand na maand breekt Barcelona toeristenrecords. In 2005 registreerde de stad 10,3 miljoen overnachtingen, vijf jaar later 15 miljoen en vorig jaar waren het er al 18 miljoen. Het toerisme zit stilaan opnieuw op en zelfs over het niveau van voor de economische crisis ten tijde van het begin van het decennium. De eerste vier maanden van dit jaar waren de drukste ooit, met nu al 5,6 miljoen overnachtingen en 2,2 miljoen bezoekers. Barcelona, en bij uitbreiding heel Spanje, profiteert van het in elkaar stuikende toerisme in andere zonbestemmingen als Turkije, Egypte en Tunesië, landen die kreunen onder de terrorismedreiging.

Paradox

Het is een paradox waar ook andere toeristische hotspots in Spanje mee kampen. In Barcelona zorgt het toerisme voor 14 procent van de economie, op de eilanden van de Balearen is dat tot een derde. Inwoners zijn er niet alleen ontevreden over de stijgende huurprijzen, maar vrezen ook voor de natuurpracht op de eilanden. Op Formentera wordt gedacht aan een taks voor huurwagens en een limiet op hotels en andere overnachtingsmogelijkheden. De initiatiefnemers van georganiseerde zuipvakanties op Mallorca riskeren voortaan boetes tot 40.000 euro.

"Veel Spanjaarden en Barcelonezen zien liever een ander soort toerisme ontstaan", aldus Aerts. "Kleinschaliger, in samenwerking met de gemeenschap." Of Colau daarvoor kan zorgen, zal ze nog moeten bewijzen. In elk geval houdt 'haar' achterban het vuur brandend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234