Zaterdag 19/06/2021

Zomergasten in de Wetstraat

Guy Verhofstadt (Open Vld) krijgt morgenavond de eer om het seizoen van het onvergelijkbare VPRO-programma Zomergasten af te sluiten. Aan het eind van zijn zelfgekozen tv-avond gooit de oud-premier er met Novecento een zes uur durend filmepos tegenaan. Maar welke slotfilm zouden de andere toppers uit de Wetstraat kiezen als ze in de praatstoel op VPRO waren uitgenodigd? En waarom? Chef film Jan Temmerman zegt wat wij daarvan moeten vinden. door Thomas Mels, Jeroen Verelst en Jan Temmerman

Wouter Beke (CD&V)

'Trois Couleurs: Bleu, Blanc, Rouge'

van Krzysztof Kieslowski (1993-'94)

Wouter Beke: "Drie films voor de prijs van één. Kieslowski noemde de drie delen van zijn trilogie naar de kleuren van de Franse vlag - Bleu, Blanc, Rouge - en wijdde ze aan de drie idealen van de Franse Revolutie - vrijheid, gelijkheid, broederschap. De films tonen hoe die grote principes voortdurend botsen met het dagelijkse leven. Hoe rationaliteit voortdurend botst met emoties. Daar zie ik wel een link met de politiek. Je probeert als politicus de grote principes om te zetten in praktische beslissingen, maar ook dat rationele proces is niet altijd rationeel te houden.

"Ik heb zelf een boekje geschreven, De mythe van het vrije ik, over het eerste van de drie idealen van de revolutie. Vrijheid wordt vaak geassocieerd met individualisme, maar ik geloof dat we net vrijer worden door onze verbondenheid met andere mensen. Door solidariteit. Dat is wat Kieslowski zo mooi toont: eenzaamheid is geen vrijheid. Maar los daarvan zijn dit gewoon drie prachtige films. Het kleurenpalet is fenomenaal, de muziek ook, de acteerprestaties eveneens. Tijdloze meesterwerken."

Commentaar Jan T.

De films van Kieslowski zijn existentiële essays over toeval en vrije wilsbeschikking, over leven en lijden, over hoop en bevrijding. Ze zijn op de koop toe gecomponeerd in een even mysterieuze als poëtische beeldtaal, die zowel esthetisch bevredigt als intellectueel prikkelt. Het is een zoektocht die meer vragen wil oproepen dan antwoorden verschaffen, maar waarvan toch een troostende werking uitgaat. Het is superieure filmkunst.

Dat schreven we indertijd in DM bij de release van Trois Couleurs: Bleu en dat zouden we nu niet anders doen. Mooie keuze dus.

Met dat eerste luik van zijn beroemde trilogie won de Pool Kieslowski in 1993 de Gouden Leeuw in Venetië, waar toen ook Juliette Binoche omwille van haar adembenemende vertolking bekroond werd als beste actrice. Zelf ben ik toen, vanop afstand, een beetje heel erg verliefd geworden op haar, maar dat terzijde.

De film eindigt met een verwijzing naar de brief van Paulus aan de Korinthiërs, waarin gesteld wordt hoe zinloos het is de taal der engelen te spreken, tenzij men ook de liefde heeft. Wouter Beke moest bij het begin van de volgende discussieronde over B-H-V dat citaat maar eens in de groep gooien. Misschien helpt het wel.

Charles Michel (MR)

'Daens' van Stijn Coninx (1992)

Charles Michel: "Ten eerste omdat het een film van bij ons is, die ook internationaal weerklank heeft gekregen en ik de Belgische film wil ondersteunen. Maar vooral omdat het om de sociale strijd gaat van arbeiders die voor hun vrijheid opkomen. Geen achterhoedegevecht van de vakbonden, maar een strijd die ervoor zorgt dat elk individu de kans krijgt zich te ontplooien. Het is niet omdat het over een priester en arbeiders gaat dat dit een katholieke dan wel socialistische film is. Daens is Germinal niet. Socialisten zijn net conservatief. Als je het in zijn tijd en context ziet, gaat Daens over de essentie van het liberalisme. Ook wij zeggen dat de arbeider meer de vruchten van zijn werk moet plukken door te pleiten voor lagere lasten op arbeid."

Commentaar Jan T.

Sympathiek van meneer Michel om voor een Belgische film te gaan en dan nog een van een Vlaamse regisseur. Respect! Maar het is toch op zijn minst ironisch, om niet te zeggen politico-pervers, om dan maar in één beweging priester Daens a posteriori voor de kar van zijn liberalisme te spannen. De vrijheid waar de arbeiders toen voor streden, werd in het boek van Louis Paul Boon, waarop de film Daens gebaseerd werd, trouwens anders ingevuld. De ondertitel was namelijk: 'Of hoe in de negentiende eeuw de arbeiders van Aalst vochten tegen armoede en onrecht'. En precies dat onrecht werd hen toen aangedaan door een patronaat van conservatieve liberalen en katholieken.

In de film komt, na een artikel van priester-politicus Adolf Daens in Het Land van Aelst, dat uitgegeven werd door zijn broer Pieter, een parlementaire commissie naar Aalst om de toestand in de textielfabrieken te onderzoeken. Maar directeur Borremans maakt zich weinig zorgen, want in die commissie zetelen alleen maar vrienden van Charles Woeste, voorzitter van de toenmalige Katholieke Partij en uitgesproken tegenstander van priester Daens.

En er is meer. In een beklijvende scène raapt textielarbeidster Nette Scholliers (rol van Antje De Boeck) al haar moed bij elkaar en spreekt zelf zo'n parlementariër aan: "Meneer! Verstaat gij Vlaams, meneer?" Niet dus. Haar relaas over de opgesloten kinderen, de dagelijkse ongevallen, de beestachtige behandeling valt in dovemansoren. Vreemd toch dat Charles Michel dat taalaspect blijkbaar niet opgemerkt heeft.

Caroline Gennez (sp.a) 'Agora' van Alejandro Amenábar (2009)

"Ik heb Agora redelijk recent gezien, op een treinrit van Warschau naar Krakau. De omstandigheden waarin ik hem zag, maken hem extra onvergetelijk. Op een lange rit door de sneeuw, even weg van de wereld en helemaal opgezogen door die dvd op mijn laptop. Agora vertelt het verhaal van de filosofe Hypatia, vertolkt door een geweldige Rachel Weisz. Ze zweert bij de ratio, bij de wetenschap, maar ze wordt uiteindelijk vermoord als ze weigert zich te bekeren tot het christendom. De film geeft schitterend weer hoe de ratio moest wijken voor de opkomende godsdiensten. Hoe die al heel vroeg werden misbruikt om mensen te onderwerpen.

"Dat Hypatia een vrouw was, maakt haar verhaal natuurlijk extra uitzonderlijk. De film gaat over vrouwelijk leiderschap versus brute, irrationele macht. In die zin is er in al die eeuwen niet zo heel veel veranderd. Of ik parallellen zie met mijn eigen verhaal? (lachje) Laten we zeggen dat ik net als Hypatia niet zo makkelijk het hoofd buig als ik weerstand ondervind."

Commentaar Jan T.

Hé, da's nu jammer! Van alle titels die hier gesuggereerd worden, is dit de enige film waarvoor ik niet voor mijn televisiescherm zou blijven zitten. En laat dit nu net de suggestie van de enige vrouwelijke partijvoorzitter in dit gezelschap zijn, met een verhaal waarin een sterke vrouw de hoofdrol speelt. Je zou voor minder van machismo beschuldigd kunnen worden.

Agora gaat over de fascinerende perikelen van feministe-avant-la-lettre Hypatia en daar is in essentie dus niks mis mee. Het is ook duidelijk dat dit historische drama, gesitueerd in het Alexandrië van de 4de eeuw na Christus, over de bikkelharde confrontatie tussen rede en religie nog steeds een hoge actualiteitswaarde heeft. Het is veeleer de vormgeving, namelijk die van zo'n kitscherige sword-and-sandal movie, die in de weg zit. Dat is minder een probleem bij spectaculaire actiefilms zoals Gladiator en Troy, die toch maar voornamelijk draaien om mannen die elkaar de kop willen inslaan.

Maar Agora is een film die handelt over ideeën, meningen en opvattingen. En dan is het gewoon jammer dat de botsing van die ideeën om de zoveel tijd geïllustreerd moet worden met massascènes waarin figuranten op sandalen en in fladderjurken elkaar als ordinaire voetbalhooligans in pseudohistorische decors te lijf gaan. Ik weet nog goed dat ik indertijd extra ontgoocheld was door Agora, omdat ik de vorige films van de Spaanse regisseur Alejandro Amenábar - Tesis, Abre los ojos/Open Your Eyes, The Others en Mar adentro/The Sea Inside - stuk voor stuk zo verschillend en zo sterk had gevonden.

Voor die laatste film, over een Spaanse man die dertig jaar vocht voor zijn recht op euthanasie, wil ik trouwens best nog eens voor mijn televisiescherm blijven zitten. En dan ook even terugdenken aan Mario Verstraete, wiens eigen strijd voor euthanasie straks het onderwerp vormt van Tot altijd, de nieuwe film van Nic Balthazar.

Alexander De Croo (Open Vld)

'The Usual Suspects' van Bryan Singer (1995)

Alexander De Croo: "Mijn keuze getuigt niet van een grote maatschappelijke boodschap, maar een film bekijk ik in de eerste plaats om mij te ontspannen. En The Usual Suspects is gewoon een steengoede film. Eentje met een complex opgebouwd verhaal dat zich laag voor laag laat ontcijferen waarbij je als kijker wordt uitgedaagd om te raden welke kant de plot uitgaat. Ik heb hem ondertussen al een keer of tien gezien, maar zelfs als je het einde kent, is de fun er nog niet af. Bij elke nieuwe kijkbeurt kun je immers nagaan of het hele verhaal wel klopt. En moet je telkens vaststellen dat dit inderdaad het geval is."

Commentaar Jan T.

"Round up the usual suspects!": het was ooit een van de meest geciteerde filmquotes uit Casablanca (1942). Maar sinds de geniale misdaadthriller van regisseur Bryan Singer, waarvan het originele scenario van Christopher McQuarrie volkomen terecht met een Oscar bekroond werd, is 'the usual suspects' nog veel meer een staande uitdrukking geworden, ook in het Wetstratees. Als de toppolitici dezer dagen nog maar eens aanschuiven voor de zoveelste onderhandelingsronde, dan zullen ook zij wel eens de tafel rondkijken met een blik van: 'Hier zitten we weer, de usual suspects!'.

Net als de personages in de film, die elkaar in min of meerdere mate kennen en precies daarom voor geen haar vertrouwen, beseffen ze natuurlijk dat ze allemaal uiteenlopende doelstellingen en verschillende desiderata hebben, maar dat ze toch tot elkaar veroordeeld zijn. In de film zal blijken dat zij, ondanks hun wantrouwen en argwaan, toch nog door de criminele mastermind Keyser Söze gemanipuleerd werden.

Leuk weetje: tijdens het draaien van The Usual Suspects liet regisseur Bryan Singer zijn hoofdpersonages stuk voor stuk in de waan dat zij dat onverbiddelijke, mysterieuze genie waren. Quod non!

Jean-Michel Javaux (Ecolo) 'La vita è bella' van Roberto Benigni (1997)

"Ik hou vooral van de muziek, maar ook van de humor die Benigni hanteert, terwijl de verhaallijn van de film toch heel delicaat is. Verder spreekt de prent me enorm aan omdat het gaat over de sterke relatie tussen een vader en zijn zoon en de absolute liefde tussen twee personen. Bovendien zit er met Nicoletta Braschi een fenomenale actrice in de cast."

Commentaar Jan T.

Roberto Benigni is opvallend populair bij de groene politici, want ook in de door Wouter Van Besien gekozen film speelt de Italiaanse komiek een grote rol.

La vita è bella is zo'n typische film die voor extreme verdeeldheid zorgt: mensen houden er heel erg van of ze hebben er een bloedhekel aan, maar hij laat weinigen onberoerd. Bij de naysayers kan men nog eens het onderscheid maken tussen hen die de humor van Roberto Benigni maar niks vinden, te flauw of te melig - maar dat is uiteindelijk een kwestie van smaak - en hen die op morele gronden vinden dat de Holocaust niet echt iets is om grapjes over te maken. Daarom heeft Javaux het trouwens over een verhaal dat 'heel delicaat' is. Zoiets als de staatshervorming?

In de context van 'Mag er daarmee wel gelachen worden?' blijft La vita è bella toch wel een interessante casus. "Dit is geen komische film over een concentratiekamp. Het gaat om een komiek die een film maakt die zich voor een deel in zo'n kamp afspeelt. Dat is een belangrijke nuance", vertelde acteur-regisseur Benigni ons indertijd in een interview. En hij voegde er heel diplomatisch aan toe: "Het feit dat ik met deze film uitgenodigd werd naar het Festival van Jeruzalem, was dan ook een prachtig geschenk." Met andere woorden: als de Joden zelf er geen probleem mee hebben, waarom zou iemand anders zich daar dan wel druk over maken?

Bart De Wever (N-VA)

'The Wind That Shakes the Barley' van Ken Loach (2006)

Bart De Wever: "Heel moeilijk. Ik kijk heel graag naar goede films, de lijst is eindeloos lang en verandert dus ook voortdurend. Een beklemmende kijkervaring van de jongste tijd was The Wind That Shakes the Barley. De geschiedenis van Ierland is met bloed en tranen geschreven. De film van Ken Loach toont de tragiek van twee broers die in een fatale dynamiek terechtkomen, waarbij de ene uiteindelijk de andere om het leven moet brengen. Dat verhaal heeft me sterk aangegrepen. Politiek is waarlijk een harde bezigheid."

Commentaar Jan T.

De wonderen zijn duidelijk de (politieke) wereld niet uit! Enerzijds kiest de Franstalige Charles Michel voor een Vlaamse film en anderzijds selecteert de zeer rechtse Bart De Wever werk van de erg linkse Ken Loach. Ook hier moeten we dus schrijven: Respect!

Ken Loach (°1936) is al zijn hele leven een sociaal en politiek geëngageerd filmmaker en dus hoeft het niet te verbazen dat hij in The Wind That Shakes the Barley, waarvoor hij in 2006 in Cannes de Gouden Palm kreeg, opnieuw de kant van de zwakkeren en de onderdrukten kiest, in de geval: de Ierse bevolking in haar strijd tegen de Engelse bezetter.

Wat dit historische drama onder meer zo interessant maakt, is dat het laat zien hoe die strijd voor Ierse onafhankelijkheid in de jaren twintig van vorige eeuw uitmondde in een bloedige burgeroorlog. Dat tragische en verscheurende aspect wordt hier nog eens extra geconcretiseerd via het verhaal van twee Ierse broers, die eerst samen strijden voor de vrijheid van hun land, maar dan uiteindelijk lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.

Het is nogal evident dat Bart De Wever zich bij deze film sterk aangesproken voelt door het thema van de onafhankelijkheidsstrijd. Tegelijk is het ook frappant dat hij hierboven uitdrukkelijk verwijst naar die tragiek van de broedertwist. Een uitgestoken hand of juist een gebalde vuist in de richting van zijn eigen broer, de historicus Bruno De Wever? Wie zal het zeggen?

Wouter Van Besien (Groen!)

'Night on Earth' van Jim Jarmusch (1991)

"Dit is een heerlijke film: grappig en ontroerend tegelijk. Eigenlijk zijn het vijf kortfilms na elkaar, vijf unieke ontmoetingen in vijf taxi's op vijf verschillende plaatsen in de wereld en dat allemaal op dezelfde avond. Vooral het stuk met Roberto Benigni in Rome is ronduit hilarisch. En dan is er nog de muziek die geschreven werd door Tom Waits. Jim Jarmusch had geen betere soundtrack voor zijn film kunnen vinden. De muziek en het verhaal passen perfect bij elkaar."

Commentaar Jan T.

Grappige film, inderdaad. Zeker als men een beetje gevoelig is voor de droge humor van Jim Jarmusch, alias Mister Cool. Geen verhoogd risico voor opwarming van de aarde dus. Night on Earth zou trouwens ook de perfecte film zijn om een lange, zomerse tv-avond af te sluiten. Wachten tot de wereld buiten zich helemaal in duisternis heeft gehuld, de (politieke) waan van de dag nog maar eens verschrompeld is en dan kijken naar wat de nacht voor ons en de diverse personages in petto heeft in Los Angeles, New York, Parijs, Rome en Helsinki.

Toch een beetje vreemd dat Wouter Van Besien (°1972) gekozen heeft voor een film die inmiddels al twintig jaar oud is. Een kwestie van jeugdsentiment? Moet kunnen. Of te druk met politiek bezig en dus geen tijd om nog naar de bioscoop te gaan? Dat zou jammer zijn.

Hopelijk komt de Groen!-voorzitter toch niet te veel onder vuur te liggen bij zijn achterban omdat Night on Earth indertijd toch wel een forse ecologische voetafdruk moet nagelaten hebben met al die vliegtuigreizen tussen de verschillende locaties en al die uitlaatgassen die in de vijf verhalen door de taxi's werden uitgestoten.

Laurette Onkelinx (PS) 'Z' van Costa-Gavras (1969)

Laurette Onkelinx: "Ik ben een cinefiel en er zijn heel wat films die ik graag zou voorstellen aan het grote publiek. Ik heb lang getwijfeld tussen twee titels: Z van Costa-Gavras, een aanklacht tegen het totalitarisme die mij in mijn jeugd sterk heeft aangegrepen. Maar uiteindelijk kies ik toch voor La vita è bella, van en met Roberto Benigni. Het is niet alleen een sterke film over een stuk geschiedenis dat nooit vergeten mag worden, het is ook een mooi liefdesverhaal en schetst de tederheid van een vader voor zijn zoon. De film laat zien hoe krachtig liefde en humor verweer kunnen bieden aan geweld en onverdraagzaamheid. Deze film zal de tand des tijds doorstaan."

Commentaar Jan T.

Oké, klein probleempje. De filmtip van Laurette Onkelinx kwam pas in extremis binnen en toen bleek dat zij dezelfde keuze had gemaakt als Jean-Michel Javaux. Eerst komt, eerst maalt. Maar gelukkig had de politica nog een tweede tip vermeld: Z. Een echte mijlpaal in het genre van de politieke thriller én in de carrière van de geëngageerde Griekse regisseur Costa-Gavras.

De film is, behalve een spannende thriller, een vlijmscherpe veroordeling van het Griekse kolonelsregime (1967-'73). Natuurlijk werd Z, die onder meer een Oscar kreeg als beste buitenlandse film, door de Griekse junta verboden. Wie elders in Europa jong was in 1969 en naar Z ging kijken, kon bijna niet anders dan verontwaardigd reageren op dit relaas van een politieke moord. En dat dan nog in de bakermat van de westerse democratie! Zoiets zou nooit bij ons kunnen gebeuren. Toch?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234