Woensdag 23/09/2020

AnalyseWereldpolitiek

Zolang het Westen ‘blaft maar niet bijt’ kan China ongestoord zijn gang gaan

De oproerpolitie in Hongkong arresteert een demonstrant tijdens de protesten op 1 juli, de dag dat de Nationale Veiligheidswet van kracht werd.Beeld Foto Getty

De veiligheidswet in Hongkong, de Oeigoerse kampen in Xinjiang, de handelsoorlogen: zowel politiek als economische volgt China halsstarrig zijn eigen weg. Wat kan het Westen doen om het Chinese regime een halt toe te roepen?

Niemand beter dan China begrijpt de ware essentie van ‘één land, twee systemen’, klonk het woensdag bij de presentatie van de Nationale Veiligheidswet door de Chinese regering, die volgens China-experts het einde inluidde van de Hongkongse autonomie. “Niemand geeft meer dan wij om één land, twee systemen. Wij zijn in de beste positie om één land, twee systemen te definiëren en te interpreteren.”

De boodschap was helder: het principe van één land, twee systemen, de geijkte formule waarmee Hongkong vijftig jaar lang autonomie was beloofd, kwam weliswaar voort uit een internationaal verdrag, maar dat deed volgens de Chinese regering niet ter zake. China zou zelf wel bepalen hoe het met Hongkong zou omgaan en hoeveel autonomie het zijn liberale enclave nog zou toestaan. Niemand zou China de les lezen. Niemand weet het beter dan China.

Antiterreurmaatregelen

Het was niet voor het eerst dat China zich zo onbuigzaam opstelde, overtuigd van zijn eigen gelijk en volstrekt ongevoelig voor internationale kritiek. De Communistische Partij gaat met eenzelfde onverstoorbaarheid te werk in Xinjiang, waar volgens onderzoekers een miljoen Oeigoeren in kampen zijn opgesloten en de bevolkingsgroep gedwongen sterilisaties en abortussen ondergaat. Peking doet het af als antiterreurmaatregelen, waar niemand zich mee te bemoeien heeft.

Ook economisch toont Peking zich bijzonder halsstarrig. De westerse klachten – ongelijke markttoegang, gedwongen technologietransfers, oneerlijke staatssubsidies – klinken al jaren hetzelfde, maar China hervormt alleen als het China zelf uitkomt. Zelfs de handelsoorlog met de Verenigde Staten leidde niet tot veranderingen. Kan het Chinese regime dan altijd ongestoord zijn gang blijven gaan? Is er niets dat de rest van de wereld kan doen?

China-experts zijn behoorlijk eensluidend in hun antwoord: het Westen kan misschien niet veel doen om een economische reus als China tot de orde te roepen, maar het kan wel meer doen dan nu. Wat westerse regeringen op dit moment tegen Peking inbrengen, is niet indrukwekkend. Ze uiten hun zorgen, veroordelen de Chinese acties en dreigen met sancties, maar houden het vooral bij blaffen, niet bijten.

Demonstrant met molotovcocktail bij de protesten op 1 juli in Hongkong.Beeld Foto EPA

Trumps getreuzel

Neem de situatie in Xinjiang, volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken de ergste mensenrechtenschending sinds de Tweede Wereldoorlog. Half juni tekende president Trump na lang treuzelen een wet die sancties in het vooruitzicht stelt tegen Chinese bestuurders in Xinjiang. Maar hij meldde erbij dat hij de wet als niet-bindend beschouwt, en uit een boek van zijn voormalig adviseur John Bolton bleek dat hij president Xi was bijgevallen toen die het over de kampen had.

De Europese Unie heeft de heropvoedingskampen in Xinjiang veroordeeld, maar geen sancties aangekondigd. En toen de VS eind vorig jaar de export van technologie aan 28 Chinese bedrijven en instanties in Xinjiang aan banden legden, namen Europese bedrijven hun plaats in. Het Duitse bedrijf Siemens werkte samen met een Chinees staatsbedrijf aan de ontwikkeling van een politie-app. Mensenrechten zijn belangrijk, maar zaken gaan voor.

Visabeperkingen

Naar aanleiding van de Nationale Veiligheidswet hebben de VS gedreigd om Hongkongs speciale handelsregime in te trekken, en ze hebben visabeperkingen aangekondigd tegen Chinese politici en banken. Maar de maatregelen dreigen Hongkong zwaarder te treffen dan Peking en Trump wil zijn handelsdeal niet in gevaar brengen. Het Europees parlement wil China voor het Internationaal Gerechtshof slepen, maar zolang de lidstaten niet volgen, blijft dat vooral symboliek.

Makkelijk is het niet om tegen Peking op te staan. Het autoritaire regime duldt geen kritiek en straft critici af met economische sancties. Zie het importverbod tegen Australië, zie recente bedreigingen tegen Groot-Brittannië, en zie een eindeloze reeks sancties tegen de VS. China is de komende jaren goed voor 30 procent van de mondiale economische groei. Geen land dat daarin zakelijke kansen wil missen omwille van mensenrechten of politieke opvattingen.

Maar de grootste sterkte van China is de zwakte van het Westen. Met Trump zit een rasopportunist in het Witte Huis, die mensenrechten ziet als een transactiemiddel om economische voordelen binnen te halen en die zijn trans-Atlantische bondgenoten van zich heeft vervreemd. Groot-Brittannië is bezig met de Brexit en de rest van de EU laat zich uit elkaar spelen. Maatregelen van de ene lidstaat – exportrestricties voor technologie bijvoorbeeld – worden omzeild via de andere.

Wegkijkbeleid

Toch is er enige reden voor optimisme, want langzaam lijkt er iets te veranderen. Nu China steeds meer is opgeklommen tot economische grootmacht beginnen westerse landen te beseffen dat hun wegkijkbeleid op lange termijn meer zal kosten dan opbrengen. De handelsoorlog, het 5G-dossier, de coronacrisis en Hongkong hebben de ogen nog meer geopend. Als in de VS een andere president aan de macht zou komen, wordt het ook mogelijk om samen tegen China op te trekken. Ook andere landen, zoals India, zijn daarin geïnteresseerd.

China heeft de rest van de wereld wel degelijk nodig. Het is afhankelijk van westerse landen voor technologie, investeringen en afzetmarkt. Als die landen gezamenlijk en doelgericht opereren, kunnen ze meer bereiken. Of zoals Chinakenner Richard McGregor het formuleert: ‘Ze kunnen de Chinese acties misschien niet tegenhouden, maar ze kunnen er op zijn minst voor zorgen dat er kosten aan verbonden zijn.’

Demonstratie tegen de Nationale Veiligheidswet in Hongkong. Beeld Foto EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234