Vrijdag 15/10/2021

'Zolang er geen probleem is, doet de Belg niets'

Fransen en Zweden zijn als water en vuur, tussen Duitsers en Amerikanen klikt het wel, en er zijn nauwelijks verschillen tussen Vlamingen en Walen. Dat weet Barbara Sumner, die internationaal actieve werknemers interculturele verschillen diets maakt. 'Belgen houden niet van verandering, ze voeren een struisvogelpolitiek. Maar een cultuur die veranderingen gemakkelijk assimileert, presteert beter in een globaliserende economie.'

Wolfgang Riepl

De Belgische directeur van een filiaal van een chemiereus in Thailand kon na twee jaar zijn koffers pakken. Zijn Thaise werknemers lachten de man gewoon weg. Bij de start van zijn Thaise carrière nodigde de directeur zijn chauffeur op de thee uit. Bovendien nam hij zelf af en toe het stuur over. Tot overmaat van ramp kroop hij tijdens een panne zelf onder de wagen. "De Thaise werknemers konden dat niet begrijpen. De man had geen enkel gezag meer en kon het bedrijf niet meer leiden", analyseert Barbara Sumner.

De 53-jarige Sumner, van Amerikaanse origine maar al een kwarteeuw in Europa, leidt de Belgische tak van het Institute for Training in Intercultural Management (ITIM). Het ITIM probeert bedrijfsleiders wegwijs te maken in de cultuurverschillen tussen samenlevingen. Klanten van Sumner zijn steevast werknemers die internationaal werken. Meestal gaat het om mensen van filialen van Amerikaanse multinationals, maar af en toe ook van een Belgisch bedrijf met buitenlandse filialen.

Het ITIM werd in het begin van de jaren tachtig uit de grond gestampt door de Nederlander Geert Hofstede, professor antropologie en internationaal management aan de universiteit in Maastricht. Het ITIM telt inmiddels twintig filialen, vooral in Europa en Noord-Amerika, maar ook in Rusland, China en India.

Hofstede, zelf jarenlang actief als internationaal kaderlid, stelde vast dat culturele patronen vaak doorslaggevend zijn in de internationale handel. Slechts één op vijf ondernemingen slaagt erin om buitenlandse filialen ook effectief te doen draaien. Bedrijven staren zich blind op commerciële en juridisch-fiscale aspecten, maar vergeten de culturele dimensie. Hofstede ontwikkelde daarom een model om culturele verschillen duidelijker af te lijnen.

De basis van het onderzoek was een enquête bij 116.000 werknemers van de multinational IBM in 67 landen. Hofstede koos bewust voor één bedrijf, want dan konden verschillen en/of overeenkomsten enkel te wijten zijn aan de nationaliteit. Hofstede kwam tot een analytisch model met vier dimensies: machtsafstand; vermijden van onzekerheid; individualisme of collectivisme; en een mannelijke of vrouwelijke samenleving. Op elke dimensie sprokkelt elke cultuur punten tussen nul en honderd.

"Belgen halen een hoge score voor machtsafstand. Met 65 punten staan zij ver boven de VS, die slechts 40 punten halen. Een hoge machtsafstand uit zich in sterk hiërarchische structuren. De macht is gecentraliseerd, de bazen zijn ontoegankelijk. Als een Belgische werknemer een afspraak maakt met een collega, zal hij eerst even bellen. Zijn Amerikaanse partner klopt op de deur en stapt meteen binnen", zegt Barbara Sumner.

Dat de Amerikanen met 91 punten onbedreigd aan kop staan voor individualisme verbaast niet. Ook West- en Noord-Europa behoren tot de culturen waar men hoog oploopt met het ego. Opvallend zijn de lage scores in Zuid-Oostazië. Solidariteit, familiale netwerken, de ondergeschiktheid van het individu zijn er primordiaal. "Zaken doen gebeurt in Azië op basis van vertrouwen. Die culturele kloof tussen het individuele Westen en het gemeenschapsgevoel in Azië is nauwelijks te overbruggen. Het is dan ook best zaken te doen via een Aziaat die in het Westen is opgegroeid. Het betekent ook dat je enkel op lange termijn commercieel kan slagen. Als een Amerikaanse directeur in een Aziatisch filiaal wordt vervangen, creëert dat onvermijdelijk problemen,want zijn opvolger moet weer helemaal van voorafaan beginnen."

Onze politici zijn gewaarschuwd: Belgen willen zo veel mogelijk onzekerheid vermijden, ze houden niet van verandering. Met een score van 95 punten zijn ze West-Europees koploper. Andere scores zijn 53 voor Nederland, 46 voor de VS en 35 voor Groot-Brittannië. "Belgen willen koste wat het kost onzekerheid vermijden. Een conflict, verandering, wordt als bedreigend ervaren. Maar in de Angelsaksische cultuur is het nemen van risico's positief. Verandering is er welkom. Belgen voeren een struisvogelpolitiek. Zolang er geen probleem is, doen ze gewoon verder. Ik stel vast dat een cultuur die gemakkelijk veranderingen assimileert, beter presteert in een snel veranderende economische omgeving zoals we die nu kennen", waarschuwt Barbara Sumner.

Op de vierde dimensie heeft Japan de meest mannelijke samenleving met een score van 95. Het zijn mensen die leven om te werken, ze zijn ambitieus, product- en succesgericht. In Europa zijn de Oostenrijkers met een score van 79 de grootste strebers. Met hun slogan time is money zijn de Amerikanen nog steeds goed voor 62 punten. Vrouwelijke culturen werken om te leven, zijn dienstgericht, streven naar een consensus. Nederland en Noord-Europa staan vooraan. België haalt de middenmoot met 54 punten.

"Een van de sterkten van de Belgen is hun soepelheid, ze passen zich heel goed aan. Ook in business is het maken van compromissen een goed punt." Opvallend is overigens dat Barbara Sumner nauwelijks verschillen detecteert tussen Vlamingen en Walen. Een optelling van de vier dimensies samen geeft amper elf punten verschil. Vlamingen en Walen leunen veel sterker aan bij de Franse dan bij de Nederlandse cultuur.

Tijdens een cursus van meestal twee dagen maakt Barbara Sumner haar klanten de culturele verschillen diets. Meestal werkt ze met groepjes van vijftien mensen. Ze koos Overijse als uitvalsbasis, omdat België heel wat buitenlandse filialen telt. Op de lijst staan onder meer Coca Cola Company, 3M, IBM, BP, Smithkline Beecham. "Ik heb nauwelijks Belgische bedrijven als klant. Ze maken amper geld vrij voor interculturele trainingen. Belgische bedrijven lopen twintig jaar achter in vergelijking met de buurlanden."

Een van de jongste referenties heet Chrysler. In het hoofdkwartier in Detroit leerde Barbara Sumner de Amerikanen omgaan met Duitsers. Want de fusie met Daimler-Benz creëert een wereldwijd conglomeraat met 420.000 werknemers en een omzet van 5.000 miljard frank. "De verschillen tussen Duitsers en Amerikanen zijn niet zo scherp", analyseert Barbara Sumners. Alleen voor de dimensie onzekerheid verwacht Sumner problemen. "Duitsers bestuderen alles tot in het detail. Maar het zal goed gaan met Daimler en Chrysler. De fusie is veel solider dan de afgesprongen samenwerking tussen Renault en Volvo. Ik wist van bij de start dat het nooit ging lukken. Want Zweden en Fransen zijn als water en vuur."

De kloof tussen Frankrijk en Zweden is inderdaad breder dan de oceaan tussen de VS en Duitsland. Op het uitgesproken individualisme na zijn het mekaars tegenpolen. De Zweedse samenleving is vrouwelijk, de Zweden zijn wendbaar in een zich snel veranderende maatschappij en kennen een losse structuur. De Fransen voelen zich kiplekker in strak hiërarchische en gecentraliseerde bedrijven. En blijven het liefst, net als de Belgen, gebeiteld in zekerheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234