Zondag 13/06/2021

Zolang de Galliër tanden heeft

Namen is misschien wel wat te klein om hoofdstad te zijn

Namen werd vijftien jaar geleden uitgeroepen tot politieke hoofdstad van Wallonië. Op de plaats waar de stad in de Middeleeuwen zijn zieken onderbracht, op het punt waar Samber en Maas samenvloeien, staat nu het Waals Parlement. Zit de politiek krap bij kas, de stad is ook te klein voor de Waalse ambities. 'Een iet of wat lijvig parlementslid heeft twee zitjes nodig. En om te stemmen, moet de Waalse haan zijn kop intrekken.'

FILIP ROGIERS

'Af en toe komt er hier wel eens eentje binnen gewaaid, een volksvertegenwoordiger. Maar ik doe daar discreet over. Ze krijgen hun pint met evenveel complimenten als Roger hier", zegt de bazin van het enige cafeetje in de smalle rue Notre Dame, het straatje dat geklemd zit tussen de Citadel aan de ene kant, als een ruimteschip tientallen meters boven de daken verheven, en de Maas en het Waals Parlement aan de andere. Zelf komt ze uit Frankrijk, de cafébazin. Uit Dunkerque, rue de Furnes (Veurne). Het café is niet veranderd sinds de Waalse volksvertegenwoordigers in 1998 hun intrek namen in het felrode gebouw dat bekendstaat onder zijn oude naam: Hospice de Saint-Gilles.

Op 21 juli werd er in de rue Notre Dame een heel weekend gevierd, en er is al péquet (jenever) bijbesteld om in september de Waalse Feesten door te komen. "Péquet, péquet", sputtert Roger. "Al die rommel die je daar hebt staan op de plank, met perzik en banaan, dat is geen péquet. Péquet is wit." - "Zo wit als uw ziel zeker", riposteert de bazin.

Dat is Wallonië. De mengeling van het volkse en de politiek die zo prestigieus wil doen als de bewoners van het Franse Elysée, maar tegelijkertijd het volkse koestert als deel van de Waalse identiteit, als lichtend tegenvoorbeeld voor de Vlaamse bourgeoisie waar Jacques Brel het over had. Wallonië heeft nog cafés, Vlaanderen vooral bistrots en tavernes. Wallonië, dat is bingo en tiercé, paupers die hun hebben en houden in plastic zakken meeslepen, en nu en dan een heer met een attachékistje pleinvol dure plannen.

Hier, in de rue Notre Dame, bestaat het naast elkaar. Aan de overkant van het water, in het Elysette waar de minister-president resideert, zijn de tafels rijker en de spijzen duurder. Maar ook daar, in Jambes, zijn de cafés nog gewoon cafés.

In de Waalse Feesten, meervoud, zijn de twee werelden de afgelopen jaren geruisloos samengevloeid. De wieg van die feesten, elk jaar in september, stond in Namen. Ze werden voor het eerst georganiseerd in 1923, met een budget van duizend frank. De nadruk lag altijd op volkstheater, muziek en literatuur in de Waalse dialecten. In de loop van de jaren negentig schoof de politiek behoedzaam mee aan tafel. Te midden van het volkse vertier nestelde zich een officieel feestprogramma, met politieke toespraken van de voorzitter van het Waals parlement en de minister-president, als tegenhanger van de Vlaamse 11 juli-toespraken. De péquet vloeide er niet minder om.

Over de Maas geschopt

De Namenaars beseften het niet meteen, maar op 11 december 1986 zou hun leven veranderen. Die dag werd Namen officieel de politieke hoofdstad van Wallonië. Dat beslisten de burgemeesters van de vier grote steden. Ieder kreeg een deel van de koek. Luik zou het economische centrum van Wallonië worden, Charleroi het sociale hart en Bergen de culturele metropool.

Gretig liet de Parti Socialiste haar oog vallen op de wijk aan de voet van de Naamse Citadel. Op de plek waar het oude Namen in de jaren zestig onzacht tegen de sloophamer botste. De politici, komende van Luik of Charleroi, onderschatten een beetje de Naamse gevoeligheden. Voor vele Namenaars is Le Grognon, het punt waar Samber en Maas zich verenigen, het hart van de stad. Ook al was daar in 1986 niets meer van te zien. De plek was al jaren bedolven onder asfalt, omgetoverd tot een parking.

PS-voorzitter Guy Spitaels, afkomstig uit het landelijke Ath, keek en zag dat het goed was. Dáár zou het Waalse parlement komen. De politiek nam een architect onder de arm die een citadel in de schaduw van de Citadel ontwierp: de verkozenen van het Waalse volk zouden vergaderen boven de Maas. Met hun hielen op Le Grognon en het hoofd boven het water. Alles was in kannen en kruiken, aannemers maakten zich op om de beste brokken van het contract binnen te slepen. Toen besloot de politiek, bij wijze van democratische geste, de Namenaars om hun mening te vragen. Ze kregen vier locaties voorgelegd in een volksraadpleging. Een misrekening: van de vier plekken kreeg Le Grognon het minste aantal stemmen. Het was de manier van de Namenaars om hun politieke klasse bij wijze van spreken over de Maas heen te schoppen.

Pas in 1995 waagden de politici zich opnieuw in de buurt van het Naamse water en zijn riverains. Het Gewest verwierf in dat jaar het Hospice van Saint-Gilles, een middeleeuws hospitaal dat al dertig jaar stond te verkankeren. Het gebouw, eigendom van het OCMW dat er tot 1965 zijn bejaarden in kazerneerde, kwam in erfpacht voor een periode van 99 jaar.

Onder het parlement ligt de oudste straat van Namen en wellicht gans Wallonië. Bij het straatje horen nog restanten van een ouder hospitaal, uit de twaalfde eeuw. Zieken werden vervoerd over de Maas en via een poortje op het droge gehaald. Ook van de stadsmuur staan nog resten overeind. En die loopt door naar Le Grognon. Stilletjes schuift de politiek opnieuw op naar die symbolische plek waar ze in 1990 door de Namenaren werd verjaagd. Het afgelopen jaar is het asfalt van de parking opnieuw opengebroken. Er ligt nu een put waarin de oude stadsresten zichtbaar zijn.

"Voor de Namenaar blijft dit een symbolische plek", zegt Jean-Claude Damseaux, griffier van het Waals parlement. "Bij de opgravingen is er een graf opgedoken van een Galliër van de tweede eeuw voor Christus. Een boom van een vent. En hij had nog al zijn tanden ook. Voor de Galliërs was Le Grognon een heilige plek, een strategische plek ook met zijn twee rivieren. Het zou zeer geschikt zijn om het Waals parlement uit te breiden. Maar ik ben voorzichtig. Ik zit al 22 jaar in het vak. Ik heb de hele saga van dichtbij meegemaakt. En vooral het trauma van 1990. Het Waals parlement heeft de lat nu iets lager gelegd. Als we er een halfrond zouden kunnen bouwen, en enige bureaus voor de diensten van het parlement, zijn we al tevreden. Gokken op een termijn durf ik niet". Damseaux wikt zijn woorden: "Vous savez, à Namur, les choses avancent avec une certaine lenteur."

A l'anglaise

Het Hospice de Saint-Gilles is prachtig, maar inderdaad veel te klein. Vorig jaar al palmde het Waals parlement twee aanpalende gebouwen in de rue Notre Dame in. De parking van het parlement biedt plaats aan vijftien auto's. Sneu, want ze zijn met vijfenzeventig rechtstreeks verkozen parlementsleden. Zestig socialisten, liberalen en groenen tegen veertien christen-democraten en één onzichtbare man. Ex-Front National, maar van de aardbol verdwenen.

De plenaire zaal van het parlement is geen halfrond, maar een zaal à l'anglaise. De zitjes staan in twee blokken tegenover elkaar. Ideaal voor een politiek tweestromenland, zoals PS en MR het zouden willen. Maar met politieke berekeningen heeft de architectuur van het parlement niets te maken. "We moesten het wel zo doen", zegt Anne Naudts, persverantwoordelijke. "De ruimte is nu eenmaal een lange rechthoek. Het was de beddenzaal van het oude ziekenhuis." Achter de stoel van de voorzitter hangt een Waalse haan. Achter die haan zit het bord verscholen waarop de uitslag van de stemmingen komt. Aldus voltrekt zich telkens het volgende intrigerende tafereel: een bode drukt achter de coulissen op een knop en de haan zakt langzaam in elkaar.

Anders dan in het 'glazen huis' van het Vlaams parlement in Brussel, verliepen de Waalse commissievergaderingen tot voor kort achter gesloten deuren. Ook dat had niets met politiek te maken, zelfs niet met canapé-politiek. De zaaltjes zijn gewoonweg te klein. De officiële ingang van het parlement, gelegen aan de kant van de Maas, blijft al vijf jaar ongebruikt. "We noemen het l'entrée du prestige. Hij is bestemd voor buitenlandse delegaties of koninklijk bezoek." Parlementsleden en bezoekers gebruiken de twee achteringangen van de rue Notre Dame. Ook is het vruchteloos zoeken naar enige aanwijzing dat dit felrode gebouw aan de waterkant wel degelijk het Waals parlement is. "Ah çà!", zegt de griffier, "dat is een vergetelheid. Er is ooit een marmeren plaat vervaardigd, maar we konden het niet eens worden over een geschikte plek om het op te hangen. Eerlijk gezegd weet ik niet waar die plaat gebleven is."

Namur-Paris-Namur

Vijftien jaar capital de la Wallonie heeft de stad grondig veranderd. Waar de politiek neerstrijkt, volgt evident een stoet van functionarissen, zo'n 3.500 ambtenaren, lobbyisten en ander schoon volk. Goed voor de middenstand (drie op de vier Namenaars werken in de dienstensector, één op de tien in de horeca), minder goed voor de prijzen van huizen en panden.

Volk trekt volk aan. De jongste tien jaar ook almaar meer bezoekers uit de economische groeipolen van de provincie: het wetenschapspark tussen Namen en Gembloux en de hoog aangeschreven Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix, waar onder meer de internationaal vermaarde vulkanoloog Haroun Tazieff op de banken zat.

Namen loopt vandaag te koop met alles wat eigenlijk on-Waals is. De oude trots van Luik en Charleroi, staal en steenkool, is nu een last voor die centra. De last van Namen vroeger, een tekort aan industrie, is vandaag een troef. "Namen bleef gespaard van de stempel van de zware industrie", meldt de nieuwsbrief van NEW (Namur-Europe-Wallonie) trots. NEW werd opgericht kort nadat Namen politieke hoofdstad werd. Het tracht een ontmoetingsplaats te zijn voor alles wat in de regio naam en faam, en geld, heeft. Netwerking. In Namen zoals elders in Wallonië ontwaakte men eind jaren tachtig uit een soort post-Belgische lethargie.

Ook in de rue des Brasseurs aan de oever van de Samber en de rand van het stadscentrum, is er die mix van oud en nieuw, laag en hoog. Er werd in heel Namen in vijftien jaar in een razend tempo gerenoveerd. Voor de ronde som van zo'n 5 miljard Belgische frank. In de rue des Brasseurs werden heelder blokken opgeknapt. Ze doen nu dienst als sociale woningen. Roger woont er bij wijze van spreken naast de consul van Frankrijk. Achter de huizen meren de plezierbootjes aan. Aan de voordeur lopen toeristen te zoeken naar het Centre Rops, museum van schilder en graveur Félicien Rops.

"Voor 1988 was er hier niets", vertelt Freddy Bada, toneelregisseur, present bij elke editie van de Waalse Feesten. "Vandaag is Namen een ville test zoals Brugge. Cultureel was het hier een woestijn. Er was geen creativiteit, de theaters waren ruïnes. Vroeger ging je als kunstenaar uit Wallonië naar Parijs, en je bleef daar. Nu nemen we vaker een retourtje met de Thalys. Nogal wat Belgische kunstenaars manifesteren zich nu in het buitenland. Filmmaker Benoît Poelvoorde komt uit Namen. En Benoît Mariage, die in Cannes in de prijzen viel."

Ruim een eeuw geleden trok een Namenaar nog veel verder dan Parijs. Jean-Nicolas Perlot. Goudzoeker in Californië. Een grondstof die de Waalse politiek vandaag goed zou kunnen gebruiken, als ze al haar mooie plannen (zie elders op deze pagina's) wil waarmaken. Als ze, zoals minister-president Jean-Claude Van Cauwenberghe zegt, tegen 2010 het Vlaamse welvaartspeil wil evenaren. Het wordt een wedren tegen de tijd. Over vier jaar drogen de geldstromen van het Europees Structuurfonds op. Europa krijgt er dan namelijk een pak armere regio's uit de gewezen Oostbloklanden bij. Tot zolang blijft Le Grognon om meer dan een reden het symbool van de tweesprong waarop Wallonië zich in zijn geschiedenis bevindt.

De parking van het parlement biedt plaats aan vijftien auto's. Sneu, want er zijn 75 rechtstreeks verkozenen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234