Zondag 17/10/2021

Zoet ... zonder zonde

Er mag dan wel een bittere strijd aan voorafgegaan zijn, anderhalf jaar geleden zette Europa dan toch het licht op groen voor gebruik van zoetstoffen uit de steviaplant. Een nieuw segment toemaatjes, versnaperingen en frisdranken kwam in de winkelrekken te liggen en langzaam maar zeker liet de consument zich verleiden.

Wat is stevia?

Stevia Rebaudiana Bertoni is een plant met een zoete smaak en groeit in het wild in het grensgebied tussen Brazilië en Paraguay. Een natuurlijke zoetmaker dus, in tegenstelling tot aspartaam en maltitol die op en top kunstmatig zijn. De Latijns-Amerikanen gebruiken stevia al eeuwen als ingrediënt, terwijl dat in Europa tot november 2011 verboden was.

Stevia is veel zoeter dan suiker en kan op twee manieren worden aangewend in de voedingsindustrie. De eenvoudigste manier is de gedroogde blaadjes vermalen tot poeder en die in producten verwerken, maar dat is (nog) niet toegelaten. Producenten mogen wel aan de slag met een tiental steviolglycosiden, dat zijn opgezuiverde extracten uit de steviaplant. Daarom zul je nooit 'met stevia' op de verpakking van een product zien staan, wel 'met zoetstoffen uit stevia' of E960. Want hoe natuurlijk ook, steviolglycosiden zijn additieven en hebben dus een officieel E-nummer.

Welke producten?

Kort nadat het Europees Parlement zijn goedkeuring gegeven had, doken de eerste producten op. Canderel en Pure Via brachten klontjes uit om koffie en thee mee te zoeten, het aandeel suiker in een aantal frisdranken zoals Lipton Ice Tea Green en Nestea werd met 30 procent verminderd en vervangen door de 'nieuwe' zoetstof.

Ook kleinere producenten kwam met gebak, chocolade, ijs, limonades... Intussen is er zelfs al bier met zoetstoffen uit stevia verkrijgbaar. Het heeft er alle schijn van dat het aanbod nog fors zal uitbreiden. Coca-Cola Company pakt momenteel het recept van Sprite onder handen en ook Mondelez International (het vroegere Kraft Foods, fabrikant van onder meer Toblerone en Milka) is volop aan het experimenteren. De supermarktketens zien de verkoop toenemen, Delhaize laat zelfs weten dat de verkoopcijfers van producten met stevia-extracten gestegen zijn met 25 tot 50 procent.

Gezondheidsvoordelen?

In zijn boek Stevia en steviolglycosiden. De naakte waarheid over stevia of de politiek in zijn blootje schrijft professor en autoriteit in de materie Jan Geuns dat steviolglycosiden tweehonderd tot driehonderd keren zoeter zijn dan suiker, maar zonder de schadelijke effecten: geen tandbederf, veilig voor diabetici en mensen met bloeddrukproblemen, betere bloedsuikerbalans, betere werking van de alvleesklier... Doordat stevia niet één calorie aanlevert, is het ook geschikt voor mensen die moeten vermageren.

Vroeger werd beweerd dat stevia toxisch zou zijn of impotentie zou veroorzaken, maar wetenschappelijk onderzoek heeft intussen aangetoond dat daar niets van aan is.

Een ander heikel punt is de aanbevolen dagelijkse inname (ADI) die nu op vier milligram steviolequivalenten per kilogram lichaamsgewicht vastgesteld is en dat is koren op de molen van criticasters die waarschuwen voor overconsumptie. Volgens professor Geuns toont literatuur aan dat zelfs tien milligram per kilogram lichaamsgewicht niet schadelijk is en bovendien moet je al goed je best doen om de ADI te overschrijden.

De felste kritiek die nu nog overeind blijft, komt vreemd genoeg uit de biosector. Omdat steviolglycosiden als een additief worden beschouwd en enkel via opzuiveringsprocessen verkregen kunnen worden, zijn ze niet toegestaan in biologische voeding, zelfs al zijn ze afkomstig van biologisch gekweekte steviaplanten. Nochtans zou suiker op min of meer dezelfde manier uit bieten worden gehaald als de steviolglycosiden uit stevia en gaat het veeleer om fysische dan om chemische processen.

Werk aan de wet

Al meer dan vijftien jaar werkt professor Jan Geuns van de KU Leuven aan zijn steviadossier. Hij is een van de drijvende krachten achter de goedkeuring van het gebruik van steviolglycosiden als zoetstof. Dat die wet zo lang op zich heeft laten wachten wijt de professor in de eerste plaats aan de machtige voedingslobby in Europa.

"De suikerindustrie is tegen het gebruik van stevia en heeft er alles aan gedaan om het dossier te blokkeren. Dat er in 2011 toch een keerpunt kwam, is voor een stuk te danken aan Cargill en Morita, twee multinationals die samen met Pepsi en Coca-Cola suikervrije frisdranken willen produceren en de druk hebben opgevoerd. Helaas hebben die vooral gehandeld uit eigen belang waardoor er veel productgroepen zijn uitgesloten. Ik streef daarom naar een herziening."

Doordat er destijds één dossier voor gedroogde steviablaadjes en één voor extracten is ingediend en die elk onder een aparte wetgeving vallen, zijn voorlopig enkel de steviolglycosiden goedgekeurd.

"Stevia valt onder de Novel Food-wetgeving waardoor tijdrovende wetenschappelijke onderzoeken vereist zijn om de stabiliteit van stevia in kaart te brengen. Onbegonnen werk, waar je meer dan duizend jaar voor nodig zou hebben, omdat er meer dan tienduizend componenten in een blad aanwezig zijn. Bovendien is het zinloos als je weet dat stevia nergens ter wereld problemen veroorzaakt", vindt professor Geuns.

Belgische producenten...

Peter De Jaeger

Just Ice

"Onze passie voor stevia is begin 2011 ontstaan in Frankrijk. Toen mijn vrouw en ik er stevia als zoetmiddel bij onze koffie kregen, zagen we er meteen potentieel in. Een dag later zaten we al bij een leverancier. Zijn enthousiasme en geloof in een gezonde zoetstof werkten zo aanstekelijk dat we onmiddellijk na onze thuiskomst uitvlooiden of ijs met stevia een haalbare kaart was."

Tifanny Christiaens

Just Ice

"Al vrij snel beseften we dat het niet evident zou worden. Er was nog geen wet goedgekeurd, maar dat hield ons niet tegen. Een tweede obstakel was een goed recept vinden. Suiker maakt je ijs niet alleen zoet, het zorgt ook voor structuur en volume. Er zat dus niets anders op dan bulkmiddelen zoeken en eindeloos veel recepten uittesten. Eind 2011 kregen we het verlossende nieuws dat steviolglycosiden werden toegelaten. Een paar maanden later stond ons recept op punt en konden we aan de verkoop beginnen. Intussen hebben we vier verschillende smaken klaar en is de eerste grote supermarkt gezwicht voor ons product. Stevia zal suiker nooit verdringen, maar het marktaandeel van producten met steviolglycosiden zal volgens ons wel blijven groeien."

www.icecrime.be

...met grote ambities

Felix Verdegem

Cavalier

"Al sinds 1996 maakt ons familiebedrijf chocolade zonder toegevoegde suikers. Stevia leerden we kennen door onze klanten die zelf plantjes kweekten of in Nederlandse drogisterijen stevia voor 'uitwendig gebruik' (stevia heeft een positief effect op huidaandoeningen, red.) kochten om er hun koffie of thee mee te zoeten. Al meer dan vijf jaar produceren we nu chocolade met stevia en steviolglycosiden. Het volume dat we verliezen door de suiker te schrappen, compenseren we met vezels. Zo slaan we twee vliegen in één klap. We hebben lang gezocht naar een juiste smaak, mondgevoel, smeltgedrag en produceerbaarheid.

Ik heb nooit gevreesd dat onze producten niet zouden aanslaan, wel dat we ze niet zouden mogen verkopen. We hadden een gamma van vijftig referenties klaar. Die wet moest goedgekeurd worden of alle investeringen waren voor niets. Toen steviolglycosiden werden toegelaten hebben we onmiddellijk verpakkingen laten drukken en een week later kon de consument van onze nieuwe chocolade proeven. Nu hopen we alleen nog dat het gebruik van steviablaadjes binnenkort ook mag. Stevia heeft zo veel voordelen. Daarom heb ik er een boek over geschreven."

www.cavalier.be

Stevia, het zoete wondermiddel uitgegeven bij Borgerhoff & Lamberigts

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234