Vrijdag 25/09/2020

De sociale kus

Zoenende mannen: charmante spontaniteit of penibele vorm van etiquette?

De Franse president François Hollande (L) in een innige omhelzing met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry.Beeld AFP

Voetballers doen het, acteurs ook en zelfs Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker: mannen die mannen kussen zijn niet langer ongewoon. Maar Brits-Fins onderzoek toont aan dat de meeste mannen nog steeds niet op een zoen zitten te wachten.

"In kringen van kunstenaars was deze wijze van groeten zeer populair. Intussen is deze sociale kus ook op het betere soort feestje endemisch geworden." Het kussen, schreef de Duitse etiquettespecialist Sebastian Schliff in 1977, hoewel lang gezien als 'ongepast', is sinds kort "vanzelfsprekend in onze permissieve samenleving."

Etiquetteboeken zijn allang niet meer in zwang en mannen die mannen kussen worden niet automatisch scheef bekeken. De voorzitter van de Europese Commissie, de Luxemburger Jean-Claude Juncker, heeft er zelfs zijn handelsmerk van gemaakt. Onder anderen Belgische premier Michel en Europees Parlementsvoorzitter Martin Schulz kregen al een zoen op hun bol.

Kurt Van Eeghem, specialist goede manieren, juicht het zoenen toe. "Met veel plezier zie ik hoe mannen in Frankrijk elkaar overtuigend en prettig kussen." Zonder het stoere klopje op de schouder dat in Vlaanderen vaak de zoen moet compenseren, ziet zijn kennersoog. "Het is charmant en uitermate mannelijk. Zolang het maar spontaan gebeurt."

Bij Bekende Vlamingen, in het kunstwereldje waar Van Eeghem als operakenner thuis is maar ook onder jongeren is het ingeburgerd. "Wat je bij tot voor kort enkel op een voetbalveld zag, waar die geblokte hetero's opeens elkaar gaan kussen, is nu gewoon."

Maar de doorsneeman blijkt niet opgezet met dat gezoen. Onderzoekers aan de Finse Aalto-universiteit werkten samen met het Britse Oxford aan wat zij de grootste tot nog toe gekende studie naar menselijk contact noemen, oftewel het grote ongemakkelijkheidsonderzoek. Ruim 1.300 proefpersonen (Finnen, Italianen, Fransen, Russen en Britten) duidden op een tekening van het menselijk lichaam aan waar zij aanraking oké vinden. Mannen blijken meer dan vrouwen huiverig voor fysiek contact. Van onbekenden, kennissen en verre familie wordt een hand, hoogstens een schouderklop getolereerd. Broers, ouders en partners mogen wel aan het gezicht komen. Vrouwen zien geen graten in een kus van een kennis.

Beeld REUTERS

Seksuele revolutie

De Nederlandse socioloog Cas Wouters, die 'manieren en emoties' bestudeert noemt het sociale kussen een symptoom van lossere omgangsvormen en de seksuele revolutie. Dat ook mannen en vrouwen onderling elkaar de wang aanbieden, zonder bijbedoelingen, wijt hij aan de emancipatie. De mannenkus komt volgens Wouters het meest voor in kringen waar mannen en vrouwen elkaar als gelijken zien. "Het voelt een beetje raar als je in zo'n setting haar een kus geeft en hem een hand", zei hij in Volkskrant Magazine. "Dat is een tijdje goed gegaan maar zo langzamerhand moeten de mannen er ook aan geloven."

De kus, weet gedragsbioloog Marc Nelissen, is voor zover bekend een exclusief menselijk fenomeen. Kussen als seksuele handeling heeft volgens Nelissen mogelijk een functie bij de partnerkeuze. "Je proeft als het ware het immuniteitssysteem van de ander, een partner met een verschillend immuniteitssysteem is evolutionair interessanter." De vriendschappelijke zoen zou kunnen stammen uit het gebruik van moeders om kinderen met de mond te voeden, iets wat bij bepaalde stammen nog gebeurt. "Dat kan geëvolueerd zijn naar de vriendschappelijke zoen onder vrouwen, om zo uit te breiden naar mannen."

Om alle verwarring te vermijden raadt psycholoog Robin Dunbar, onderzoeksleider, aan om de arm bij het zoenen te betrekken. "De meeste mensen zullen hun arm als afremmend mechanisme inzetten om de andere persoon te laten weten dat ze hen niet zullen verslinden. Zomaar tot kussen overgaan, kan paniek veroorzaken."

Bij Franstaligen is het gebruikelijk om 's morgens alle collega's met twee kussen op de wang te groeten. De Vlaming is nog niet zo ver, weet Van Eeghem. "Dat is de pudeur."

De Franse premier Manuel Valls verwelkomt de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker.Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234