Woensdag 21/10/2020

'Zoektocht van Jason Bourne is definitief afgelopen. Voorlopig'

In een bioscoopzomer vol films met het cijfer 3 achter de titel is het laatste luik van de Jason Bournetrilogie, The Bourne Ultimatum, ongetwijfeld de beste sequel. Een adembenemende spionagethriller die niet op pellicule maar op adrenaline gedraaid lijkt. Maar voor regisseur Paul Greengrass, die eerder ook The Bourne Supremacy draaide, en voor acteur Matt Damon is het welletjes geweest. Als het van hen afhangt, komt er geen vierde Bourne-film. Voorlopig. door Jan Temmerman

Drie jaar geleden kwamen regisseur Paul Greengrass en acteur Matt Damon hun nieuwe film The Bourne Supremacy samen presenteren op het Festival du Cinéma Américain in Deauville. Het was toen dat ze besloten om samen in zee te gaan voor het derde filmavontuur van Jason Bourne.

Bourne is een wel zeer gespecialiseerde Amerikaanse spion die door zijn oversten 'getransformeerd' werd tot een akelig efficiënte moordmachine. Tot er iets misliep en men besloot de geheim agent te elimineren. Maar ook dat liep niet zoals gepland. Jason Bourne verloor niet zijn leven, maar wel een belangrijk deel van zijn geheugen. En sindsdien is hij, inmiddels al drie films lang, op zoek naar zijn echte identiteit. En naar de verantwoordelijken die hem die afgenomen hebben.

Volgens het magazine Forbes zorgen uw films in verhouding tot uw loonbriefje voor dubbel zoveel rendement als de films van Tom Cruise of Tom Hanks.

Matt Damon: "Ik had nooit eerder stilgestaan bij mijn eigen 'profitability'. Ik wist zelfs niet dat je zoiets kon berekenen, al vermoed ik dat men hier en daar wel geblunderd zal hebben. (glimlacht wrang) Zelf had ik nooit kunnen voorspellen dat ik mij ooit bovenaan op die lijst zou bevinden. Maar het blijft toch een vrij willekeurige verdienste. Als je die berekening volgend jaar opnieuw maakt, kan het best iemand anders zijn.

"Wat ik natuurlijk wél fantastisch vind, is dat ik mij op dit ogenblik van mijn carrière op een punt bevind dat ik de vrijheid heb om heel verschillende rollen te kiezen. Ik heb nu meer opties dan ooit. En dat heeft voor een groot deel met de Bourne-films te maken. In de periode tussen de tweede en deze derde film waren de beste scenario's die ik te lezen kreeg die van Syriana, The Departed en The Good Shepherd. Ik heb die drie films kunnen draaien, ook al zag het er op papier niet meteen naar uit dat zij gegarandeerd commercieel succes zouden hebben. Ik heb ze gedaan omdat ik wist dat er nadien een derde Bourne zou komen die mijn carrière wel kon redden voor het geval al die andere projecten zouden floppen. Naderhand is wel gebleken dat die films het aan de kassa behoorlijk tot heel goed gedaan hebben, maar het belangrijkste was hoe dan ook dat ik de vrijheid had om dat risico te nemen."

De Bourne-franchise blijkt een gigantisch succes. Volgens de Hollywoodlogica móét er nu wel een vierde film volgen.

"Paul Greengrass en ik zijn absoluut niet geïnteresseerd in nog een Bourne-film. Voorlopig althans. Als wij al zouden denken aan een vervolg, dan pas over vijf of tien jaar. Er is zeker geen sprake van een serie, zoals de Bond-films. Dat kan ook niet met een personage zoals Jason Bourne. Na alles wat gebeurd is, zal Bourne zeker niet bereid zijn om opnieuw voor de regering op missie te vertrekken. In de drie Bourne-films is hij op zoek geweest naar zijn identiteit. Dat hoofdstuk is nu definitief afgesloten. Het heeft dus geen zin om weer opnieuw te beginnen. Tenzij hij een klap op zijn hoofd zou krijgen en wéér aan geheugenverlies zou lijden. (glimlacht)

"Als de studio er toch een doorlopende serie van wil maken, kunnen ze altijd een andere acteur inhuren en hem Jason Bourne noemen. Ze zouden hem dan de identiteit kunnen meegeven die hij als geheim agent in eerste instantie van de regering heeft gekregen en hem op die manier allerlei missies laten uitvoeren. Maar daarin ben ik noch Paul geïnteresseerd."

Hebt u Robert Ludlum, de auteur van de Bourne-romans, nog ontmoet voor hij in maart 2001 overleed?

"Neen, hij is gestorven enkele maanden voor de eerste film in roulatie kwam. Maar Doug Liman, regisseur van The Bourne Identity, heeft hem ontmoet en ze hadden een goed contact. Ludlum was opgetogen dat zijn Bourne-boeken verfilmd zouden worden en het was de bedoeling dat hij voor de release van The Bourne Identity mee op promotietournee zou gaan.

"De drie boeken die nu verfilmd zijn, werden geschreven door Ludlum. Na zijn dood hebben de erven een andere schrijver ingehuurd om nog enkele boeken te schrijven met de Bourne-titel. Die zijn dus niet van Ludlum, ook al zetten de uitgevers zijn naam nog steeds in grote letters op de cover. Ik denk zelfs dat er momenteel een rechtszaak loopt, omdat Ludlums dochter het daar niet mee eens is."

In The Bourne Ultimatum is Jason niet alleen op zoek naar zijn echte identiteit, maar wil hij ook de moord op zijn vriendin Marie wreken. Dat zorgt voor een behoorlijk ingewikkeld scenario, met flashbacks naar de twee vorige films.

"Er werd nog volop aan het scenario gewerkt terwijl we in Tanger al met de opnames begonnen waren. Dat betekende dat we zelf soms nogal in de war waren. Soms draaiden we een scène zonder goed te weten welke scène daaraan voorafging en welke zou volgen. We hebben er ons doorheen geslagen.

"Uiteindelijk hebben we ook, na een eerste ruwe montage, een aantal scènes opnieuw moeten draaien. Soms op dezelfde, soms ook op andere locaties. Er zijn bijvoorbeeld reshoots geweest in Londen, Madrid en Parijs. Dat was eigenlijk geen probleem voor het personage. Jason Bourne is zo geobsedeerd bezig met zijn zoektocht dat hij geen enkele belangstelling heeft voor de plaats waar hij zich bevindt.

"Op een bepaald moment noemde Paul het zelfs 'de duurste studentenfilm uit de geschiedenis'. (lacht) Het was een productie van meer dan 100 miljoen dollar en we deden dingen die normaal bij dit soort bigbudgetprojecten nooit gedaan worden. Maar de studio wou The Bourne Ultimatum absoluut klaar hebben voor deze zomer en ze waren desnoods bereid om daarbij fors over dat toch al stevige budget te gaan. We hebben ons best gedaan om geen geld te verspillen, maar uiteindelijk was dit toch niet de efficiëntste werkwijze. Maar ik vermoed dat de studio wel wist dat het een berekende gok was. The Bourne Ultimatum is in Amerika door het dak gegaan (met een recordbrekend openingsweekend van 70 miljoen dollar, JT) en ze krijgen dus hun geld, en nog veel meer, zeker terug."

Regisseur Greengrass omschrijft de Bourne-trilogie als een ongewone combinatie van Hollywoodproductie en 'independent filmmaking'.

"Absoluut. Het is de botsing tussen het franchisedenken van Hollywood en onafhankelijk filmmaken. Doug Liman en Paul komen allebei uit de independentsector. Precies dat zorgt voor een typische Bourne-film. Omdat het al de derde aflevering betrof, was Paul wel een beetje ongerust dat Hollywood zich assertiever en dwingender zou opstellen. Wat hij dan gedaan heeft, is ervoor zorgen dat zowat elke grote actiesequentie zich afspeelt in een omgeving die door niemand te controleren viel, zoals Waterloo Station in Londen of de medina in Tanger of ook de autoachtervolging door de straten van Manhattan.

"Dat waren drie zeer ambitieuze actiesequenties. Een grote Hollywoodproductie komt aangereden met vijftig of meer trucks, sluit de omgeving af met dranghekken en gaat aan de slag. Maar dat zorgt meestal voor een soort kunstmatige toestand. Dat kon hier niet en dus moet je, zoals bij een independent film, zo'n beetje aan 'guerrilla filmmaking' doen. Constant in beweging blijven en draaien wat je kunt draaien. Dat was zeker niet makkelijk, maar de logica daarachter klopte, want op die manier dwong Paul ons om niet als zo'n 'big Hollywood movie' te functioneren."

In de Waterloosequentie wordt getoond hoe de Amerikaanse spionagediensten vanop afstand de bewakingscamera's van dat station kraken en overnemen. Greengrass dacht eerst dat dat complete fictie was, maar het zou wel degelijk kunnen.

"Ja, uit zijn research is gebleken dat dit inderdaad mogelijk is."

Daar schrikt een mens dan toch even van?

"Zo zitten er in de film wel meer elementen die alluderen op zaken uit het echte leven, zoals bepaalde afluisterschandalen in de VS. Neem de scène waarin Jason gedwongen wordt iemand te executeren. Hij vraagt nog wel wat die man misdaan heeft, maar hij krijgt geen antwoord. Dat is een verwijzing naar Guantánamo Bay, waar gedetineerden geen kans krijgen op een eerlijk proces.

"Alle plaatsen waar we gedraaid hebben - Londen, Madrid, New York, Parijs, Tanger - zijn op een of andere manier geconfronteerd geweest met terrorisme. Dat wordt nooit uitdrukkelijk gezegd, maar het is wel de achtergrond waartegen dit verhaal vol paranoia zich afspeelt.

"Op een bepaalde manier zijn de Bourne-films bedoeld als popcornmovies voor de zaterdagavond. Maar al die kleine details zorgen volgens Paul voor de pikante saus. To spice things up. En ook om het actueel te maken. Om het gevoel te geven dat het zich allemaal in de echte wereld afspeelt."

Voor de Bourne-films hebt u bokslessen genomen. Die komen wellicht van pas voor een volgend project, The Fighter van Darren Aranofsky.

"Ja, maar aan dat scenario wordt momenteel nog geschreven. Het is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van twee broers, twee boksers van wie de jongste wereldkampioen is geworden. De oudste, Dick Eklund, was een goede bokser, maar hij is zwaar aan de drugs geraakt en in de misdaad verzeild. Op een bepaald moment heeft hij zijn leven opnieuw in handen genomen en midden de jaren tachtig is hij aan de slag gegaan als trainer van zijn jongere halfbroer, Mickey Ward, die uiteindelijk kampioen is geworden. Ik zal de oudere broer spelen, Mark Wahlberg de jongere."

Uw goede vriend Ben Affleck presenteert hier in Deauville zijn regiedebuut Gone, Baby, Gone. Hebt u, net als Ben Affleck, geen zin om zelf te regisseren?

"Dat wil ik dolgraag doen. Ik bestudeer al zo'n tien jaar de regisseurs met wie ik werk. Dat is het grote voordeel van acteren. Je kunt met al die verschillende filmmakers samenwerken. Ik herinner mij hoe Anthony Minghella, de regisseur van The Talented Mr. Ripley, mij op een bepaald moment begon uit te vragen hoe het was om met Coppola te werken of met Gus Van Sant of Steven Spielberg. Ik vond dat nogal vreemd, maar hij legde mij uit dat regisseurs eigenlijk allemaal op hun eigen eiland leven en werken. Dat ze doorgaans de kans niet krijgen om elkaars eiland te bezoeken om te zien hoe zij de boel runnen.

"Acteurs hebben dat fantastische voordeel dus wel. Zij kunnen van iedereen stelen. Ik ben dus al een tijdje op zoek naar een project dat mij voldoende bevalt om het zelf te regisseren. En ondertussen geef ik mijn ogen goed de kost."

Denkt u aan een specifiek genre om te debuteren?

"Neen, neen. Ik denk wel dat ik met iets kleins zal beginnen. Spielberg zei mij ooit: 'Doe niet te gek als je je eerste film maakt. Probeer gewoon een eenvoudig verhaal goed te vertellen.' Net zoals hij dat indertijd gedaan heeft met Duel, een film die in eerste instantie zelfs voor televisie bedoeld was. Dat was een heel eenvoudig verhaal: enkele personages, een truck en een man in zijn wagen. That's it. En zoals we intussen allemaal weten heeft Spielberg dat briljant gedaan.

"De raad die hij mij gegeven heeft, was: 'Don't get too crazy with your shotdesign. Zie gewoon of je een goed verhaal kunt vertellen op film. En als dat gelukt is, kun je voor je volgende film een beetje ambitieuzer worden.' Ik ben van plan dat advies op te volgen."

U zult ook te zien zijn in Youth without Youth, de nieuwe en langverwachte film van Francis Ford Coppola, met wie u indertijd The Rainmaker gedraaid hebt.

"Ja, maar dat is een heel klein rolletje. Eén dag werk. Anderhalf jaar geleden heeft Francis mij gevraagd of ik een korte cameo wilde doen. En dus ben ik naar Roemenië gevlogen om daar die ene dag te werken. Anything with Coppola! Ik heb de film zelf nog niet gezien, maar ik heb al gehoord dat het zeer goed is geworden.

"Toen ik tien jaar geleden met Coppola samenwerkte voor The Rainmaker, heb ik een tijdlang bij hem thuis gewoond en zijn we heel close geworden. Ik heb toen heel veel van hem geleerd. Van alle regisseurs met wie ik gewerkt heb, staat hij het meest open voor acteurs. We hebben voor de opnames gedurende drie weken bij hem thuis in Napa Valley kunnen repeteren en improviseren, vooraleer we naar Memphis zijn gegaan om daar de film te draaien.

"Met zijn wijngaard heeft hij inmiddels genoeg verdiend om Youth without Youth helemaal zelf te financieren. Op die manier voelt hij geen adem van een studio in zijn nek en kan hij de film maken die hij wil maken. Dat soort creatieve controle heeft hij altijd al willen hebben.

"In het verleden heeft hij dat soms al gehad. Toen hij The Godfather 2 draaide, gebeurde dat op zijn voorwaarden. De studio kreeg niet alleen het scenario niet te lezen, ze kregen zelfs geen meter van de film te zien vóór de première. Voor mijn werk aan Youth without Youth heeft Coppola mij betaald met wijn. (lacht)"

Toen ik Coppola interviewde voor The Rainmaker heb ik van hem een sigaar gekregen. Ook van zijn eigen merk, Carmine, genoemd naar zijn vader Carmine Coppola.

"En heb je gezien wat er op de zijkant van het doosje gedrukt stond? 'Steal from the best.' (lacht)"

The Bourne Ultimatum draait vanaf woensdag in de bioscoop.

Het was een productie van 100 miljoen dollar. We deden ons best om geen geld te verspillen, maar we zijn toch over dat budget gegaanBourne moet iemand executeren die hij niet kent: een verwijzing naar Guantánamo Bay

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234