Donderdag 26/05/2022

AchtergrondDieren

Zoeken naar een kat waar we niet allergisch voor kunnen zijn: hoe ethisch is dat?

null Beeld Sven Franzen
Beeld Sven Franzen

Van een kattenvaccin tot genetische manipulatie: in de zoektocht naar een kat die niet allergisch maakt, worden alle middelen ingezet. Maar is dat wel ethisch, katten aanpassen opdat wij ’s avonds zonder niezen zouden kunnen genieten van hun gezelschap in de zetel?

Pieter Gordts

Een weetje om mee uit te pakken op café: er zijn meer mensen allergisch voor katten dan voor honden. Geschat wordt dat zo’n 10 procent van de mensen moet hoesten en niezen in de buurt van een kat.

Dat is grotendeels te wijten aan het eiwit Fel d 1 dat katten uitscheiden via hun speeksel, de anus en olieklieren in de huid. Als een kat zich wast – ze likt zichzelf dan over het hele lichaam – verspreidt ze het eiwit. Verlies van haren en huidschilfers verspreiden de stof vervolgens door onze appartementen en huizen. Ziedaar het ‘probleem’ waar de mensheid mee worstelt.

Lang werd gedacht dat sommige rassen, zoals de Siberische kat, geen allergische reactie geven, maar dat blijkt maar deels te kloppen. Alle katten scheiden het eiwit uit, zij het niet even fel. Ook kunnen katten de ene maand meer Fel d 1 uitscheiden dan de andere. Kortom: elke kat kan potentieel allergische reacties opwekken bij mensen die daar gevoelig voor zijn.

Kattenvoeding

Niet dat de mens niet probeerde zo’n antiallergene kat – in het vakjargon ‘hypoallergene’ kat – te vinden. Maar van pure kwakzalverij tot ernstige pogingen om zulke katten te fokken: het draaide allemaal op niets uit.

Dus wendde de mens zich tot wetenschappers die aan biotechnologie doen. Zij buigen zich nu al enkele jaren over het onderwerp, zoals The Atlantic recentelijk beschreef in een overzichtstuk.

De lijst van gebruikte technieken is verbazingwekkend uitgebreid. Werknemers van Nestlé probeerden kattenvoedsel te maken met een coating van antilichamen tegen het vermaledijde eiwit. Voor de liefhebbers: aangezien het kattenvoedsel met eierdooiers gemaakt werd, deden ze dat door kippen te injecteren met het eiwit, waardoor het antilichamen aanmaakt.

Andere wetenschappers nemen de katten zelf onder handen. Aan de universiteit van Zürich ontwikkelt men momenteel een vaccin voor een kat. Volgens The Atlantic gebeurde dat met succes en bereidt een bedrijf een aanvraag voor de productie van zo’n vaccin voor.

Amerikaanse onderzoekers van het onderzoekscentrum Indoor Biotechnologies gaan nog een stap verder. Zij wisten Fel d 1 via de crispr-cas-technologie te elimineren. Tot nu toe deden ze dat enkel in een petrischaal. Al onderzoeken ze of het mogelijk is om het uit te voeren bij katten. Let wel: het is niet hun bedoeling het procedé genetisch toe te passen waardoor de aanpassing overgedragen wordt van kat op kat. Wel overwegen ze de techniek toe te passen bij katten met een allergisch baasje, zonder dat de eigenschap doorgegeven wordt.

Ethische vraagstukken

Gaat de zoektocht naar een aaibare kat die geen allergische reacties opwekt dan niet erg ver, als we zelfs de meest geavanceerde technieken, zoals CRISPR, gebruiken? “Dat is een heel moeilijke vraag”, zegt professor dierengenetica Bart Broeckx (UGent). “Hoever kunnen we gaan in het manipuleren van dieren? Qua technologie is manipulatie mogelijk. Ethisch is het echter de vraag of we dit mogen doen. Zelfs voor het bestrijden van ziektes moet je je afvragen of we deze technieken mogen gebruiken. Hebben we het over het aanpassen van uiterlijke kenmerken, dan is het ethisch helemaal dubieus.”

Cruciaal is volgens Broeckx dat wat de mens probeert om een hypoallergene kat te vinden het beestje zelf niet schaadt. “Het welzijn van het dier moet altijd bovenaan staan”, zegt hij. “Ook bij de vzw Purpose Dogs, waarvan ik voorzitter ben en waar we assistentiehonden voor mensen kweken, is dat het eerste statuut: niets wat we doen mag het welzijn van het dier schaden.”

null Beeld ThinkStock
Beeld ThinkStock

Het komt dus al snel neer op volgende vraag: welke functie heeft het eiwit Fel d 1 voor katten? Wellicht is het een feromoon, een soort van aantrekkingsstof die katten afscheiden om elkaar aan te trekken. Dat leiden wetenschappers af uit het feit dat katers het meer hebben dan kattinnen en kleine kittens al helemaal niet. En uit de studies met het vaccin lijkt dat katten zonder het eiwit geen last zouden ondervinden.

“Al bestaat er ook een studie die toont dat een eiwit met dezelfde structuur bij lori’s, een soort aapjes, aanwezig is”, zegt professor huisdierengenetica Nadine Buys (KU Leuven). “Het zou hen beschermen tegen parasieten. Een andere studie stelde vast dat katten die minder van het eiwit hebben ook minder agressief zijn dan katten die een hogere concentratie hebben.”

Ondergeschikt

Kortom, we weten het eigenlijk nog niet helemaal. Is het dan een goed idee om te zoeken naar een kat zonder Fel d 1? “Ik vind van niet”, zegt Buys. “Een kat scheidt dat eiwit niet voor niets uit. Bovendien maakt dat de kat helemaal ondergeschikt aan de mens. Omdat 10 procent van de mensen er allergisch voor zou zijn, schakelen we dat eiwit dan maar even uit, zonder goed te weten wat het doet?”

Dan rest de vraag waarom de mens zo ver wil gaan in het vinden van een hypoallergene kat? “Ik denk dat het veel te maken heeft met het feit dat katten steeds meer een huisdier worden dat binnen leeft”, zegt Buys. “Vroeger leefde de kat vooral buiten en joeg ze op muizen. Doordat meer mensen nu in appartementen wonen en hun kat niet buiten kan, krijgen meer mensen last van hun rondvliegende haartjes en huidschilfers.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234