Vrijdag 09/12/2022

Zoeken, ja, maar vooral vinden

Dochter Marie-Puck goot het oeuvre van Marcel Broodthaers in een glansrijk prentenboek.

Heel wat kleine Belgische meesters uit de vorige eeuw beleefden dit jaar een terechte remonte. In het zomerse Oostende werd de dadaïstische knutselaar E.L.T. Mesens (1903-1971) gefêteerd met een uitputtend overzicht, en daarna was het de beurt aan oppersurrealist Marcel Mariën (1920-1993), wiens objecten en beelden een tweede leven kregen in het fotomuseum van Charleroi - de tentoonstelling loopt nog tot 19 januari. Bij beide exposities hoort gelukkig een stevige catalogus: een retrospectief is vaak de enige aanleiding om nog eens een diepgravend kunstboek uit te geven. Begrijpelijk is het wel, want museumbezoekers maken omzet.

Dwarsligger

Dat het ook anders kan, bewijst het overzicht van het oeuvre van Marcel Broodthaers (1924-1976) dat door dochter Marie-Puck is samengesteld. Er is niet meteen een tentoonstelling in zicht, en toch presenteerde Lannoo onlangs het zo goed als definitieve carrièreoverzicht van de Brusselse dwarsligger die een kort leven lang balanceerde op het slappe koord tussen surrealisme en conceptuele kunst.

Als hommage aan de kijkboeken op glanspapier die haar jeugd kleurden, wilde Marie-Puck Broodthaers een echt prentenboek maken. Daarin is zij met verve geslaagd. Slechts twee korte en krachtige essays bieden een inkijk in het werk van haar vader. Daarna nemen honderden illustraties het over. Ze werden min of meer chronologisch geschikt en aangevuld met een beknopte biografie, een bibliografie en een overzicht van tentoonstellingen. Een bladerboek is het geworden, waarin zowel Broodthaers' iconische motieven - de mosselschelpen, het Musée d'Art moderne - Département des Aigles en een karrenvracht beeld- en taalgrapjes - als minder bekende werken de revue passeren.

Door de bladzijden heen spookt het beeld van een ex-dichter die beeldend kunstenaar wilde worden, van een zoeker en een probeerder. Dat lelijke woord bestaat niet, maar het zit Broodthaers als gegoten. Een dilettant is hij, een commentator, een man die allerlei trucs bedenkt en prutst tot het goed zit. De surrealistische manier van denken en handelen komt hem goed uit: zo kan hij ongestraft knippen en plakken met flarden uit de werkelijkheid, of voortborduren op andere kunstwerken via citaten en grappige variaties, ergens tussen Mesens, Mariën en Monty Python avant la lettre.

Plunderaar

Wanneer Broodthaers in 1964 een stapel onverkochte exemplaren van zijn dichtbundel Pense-Bête in een klomp gips opsluit en ze dus onleesbaar maakt, is er geen weg terug. Voortaan zal hij spelen met woorden en andere gevonden voorwerpen, schaamteloos plagiëren en plunderen - en vrij snel een plaatsje veroveren in menige prestigieuze verzameling, als de geniale bricoleur die hij af en toe is geweest.

Een bekentenis uit 1972 komt dicht bij de waarheid: "Je gooit een steen in het water, hij doet kringen ontstaan, die leg je vast, daaruit leid je een theorie af, je gooit een andere steen, verder weg, je werkt bewust in een duisterheid..."

Broodthaers' oeuvre staat bol van verwijzingen en associaties, knipoogjes en literaire zijsprongen. Van dit totaalkunstwerk hangt dit boek een vrij volledig beeld op. Nu nog een dvd met filmpjes, en we zijn er.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234