Maandag 16/12/2019

'Zodra het gniffelmoment voorbij is, komt de rest vanzelf'

Onderwijs l Hoe praten leerkrachten met jongeren over seks?

'Seksuele technieken of anticonceptie mogen wij komen uitleggen'

Wetenschappers en leerkrachten zijn het eens over de jeugd van tegenwoordig: ze weten heel wat af van relaties, maar van vrouwelijke anatomie en seksueel overdraagbare aandoeningen hebben ze weinig kaas gegeten. Leerkrachten die zich wagen aan een les relationele en seksuele opvoeding weten niet altijd dat ze een beroep kunnen doen op een legertje specialisten.

Door Liesbeth Vergauwen

e VUB brengt jaarlijks scholen in contact met wetenschappers en vormingsmedewerkers om hun expertise uit te breiden. Dit jaar doen Sensoa en het Centrum Algemeen Welzijnswerk hun ervaringen op het gebied van seksuele en relationele vorming uit de doeken.

"Kinderen en jongeren maken belangrijke lichamelijke veranderingen door en worden zich meer bewust van zichzelf, maar tegelijkertijd worden ze geconfronteerd met hun beperkingen, daarom verzeilen jongeren vaak in een risicosituatie zoals onveilig seksueel contact", vertelt professor Telidja Klaï, seksuologe aan de VUB.

De jongeren van nu maken gebruik van verschillende bronnen als ze meer willen weten over seksualiteit, maar ouders zijn geen belangrijke informatiekanalen. "Vrienden en klasgenoten komen op de eerste plaats, zij dienen als referentiekader", legt Klaï uit. "Daarna volgen de media en 'al doende leren'. Vijfentachtig procent van de leerlingen beschouwt de les biologie als belangrijke bron van informatie. Leerkrachten spelen dus een belangrijke rol."

De seksuele carrière van jongeren start gemiddeld op hun twaalfde en vervolgens doen ze er vier jaar over voordat ze de eerste keer seks hebben. "De leeftijd waarop jongeren voor het eerst geslachtsgemeenschap hebben bleef de laatste tien jaar stabiel: gemiddeld heeft een tiener voor het eerst seks als hij 15,5 jaar is. Het beeld van losgeslagen jongeren die steeds vroeger hun eerste seksuele contact hebben, stemt niet overeen met de werkelijkheid", weet Klaï. "Jongeren denken bovendien erg traditioneel over relaties en seksualiteit. Ze vinden een vaste relatie belangrijk, net als trouw zijn en wederzijds respect. Trouwen en kinderen krijgen staat voor acht op de tien jongeren nog steeds bovenaan op hun verlanglijstje."

Het aantal seksueel actieve jongeren neemt wel toe: vandaag is de helft van de zeventienjarigen seksueel actief. Eén op de zestig meisjes jonger dan twintig wordt zwanger en vier op de tien tienerzwangerschappen eindigen in een abortus. Reden genoeg voor leerkrachten om het thema aandacht te geven en daarvoor kunnen scholen een beroep doen op specialisten in het veld.

"Meer dan 60 procent van de vragen die jongeren ons spontaan stellen, gaan over relaties en seks, we merken dat die thema's een steeds grotere hap van onze werking innemen", legt Bart Degryse uit. Hij coördineert de dienstverlening van CAW Mozaïek in Brussel. "Vaak komen we in een klas terecht om die onderwerpen te bespreken waar een leerkracht zelf minder graag over uitwijdt: seksuele technieken, anticonceptie of seksueel overdraagbare aandoeningen bijvoorbeeld. Ik begrijp dat het voor een leerkracht moeilijk is om erg persoonlijke onderwerpen te bespreken. Als buitenstaander is het gemakkelijker om eens een halve dag langs te komen."

"Seksuele en relationele opvoeding staat vermeld in de eindtermen, maar de overheid heeft natuurlijk niet uitgewerkt hoe dat gegeven moet worden. Het is geen eenvoudige materie waaraan je een duidelijk resultaat kunt koppelen", legt Degryse uit. "Het zou nogal vreemd zijn om op het einde van het jaar een examen over seks te organiseren."

Hoewel er genoeg specialisten in het veld zijn, mogen scholen hun taak niet zomaar afwentelen op die preventiemedewerkers. "In de ideale situatie is zowel de school als een neutrale, externe expert betrokken", pleit professor Klaï. "Sensoa helpt bijvoorbeeld scholen bij het uitwerken van een project rond relationele vorming. Het is belangrijk dat leerkrachten zelf instaan voor de lessen. Een externe specialist die een keer komt praten over seks, is absoluut onvoldoende. Anderzijds kan een leerkracht niet alles, soms zitten jongeren met vragen die ze liever anoniem stellen. Voor die problemen is het goed dat leerlingen terechtkunnen bij een neutrale preventiemedewerker."

"We onderschatten jongeren vaak als het gaat over relatievorming. Ze zijn in staat om daar heel open over te praten", vindt Erwin Demulder, leerlingenbegeleider bij het Horeca- en Sportinstituut in Wemmel. "De beste tip die ik aan andere leerkrachten kan geven, is om tijdens lessen over seksuele en relationele opvoeding zoveel mogelijk uit de leerlingen zelf te laten komen. Ik heb daar een goede manier voor ontdekt: ik laat mijn leerlingen gewoon een vraag te stellen die hen bezighoudt."

En wat blijkt: zowat 80 procent van de vragen gaat over seks. "Ik hoefde dus niet aan het begin van de les te zeggen: we gaan het vandaag hebben over relationele en seksuele vorming", ontdekte Demulder.

Demulder merkte dat zijn studenten in staat zijn om ernstig over minder evidente onderwerpen te praten. "Zodra het gniffelmoment voorbij is, dan komt de rest vanzelf. Ik herinner me nog dat ik vorig jaar een gesprek voerde met mijn leerlingen uit het laatste jaar. Plots vertelde een van de stoerste gasten uit de klas dat hij nog nooit seks had gehad. Ik was verrast dat hij dat durfde te vertellen en dat de rest van de klas daar normaal op reageerde."

Demulder merkt dat jongeren niet overal even goed van op de hoogte zijn. "Zelfs jongeren met ervaring kunnen me niet vertellen hoe een vrouw er vanbinnen uitziet, en ook hun kennis van voorbehoedsmiddelen en geslachtsziekten is beperkt."

(LV)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234